Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бразилиялық композитор, пианист және дирижер
Brazilian composer, pianist and conductor
Чикинха Гонзага (Франсиска Эдвижес Невес Гонзага, Chiquinha Gonzaga; 17 қазан 1847 - 28 ақпан 1935) – бразилиялық композитор, пианист және Бразилиядағы алғашқы әйел дирижер. Бразилияда 19 ғасырдың соңында әйелдер көбінесе құл сияқты қарастырылды; ата-аналары мен күйеулеріне қарсы шығуға батылдары аз болды; егер олар мұндай іс жасаса, дереу түзету орталықтарына немесе монастырларға жіберілетін. Алайда, 1808 жылы Бразилияға Корольдік отбасы келгеннен бастап, әйелдер көшеде еркін жүруге, қабылдауларда билеуге, театр мен операдағы кештерге қатысуға мүмкіндік алды. Рио-де-Жанейро сол кезде сыртқы сауданың дамуымен бірге біртіндеп дамып келе жатқан әлемдік қалаға айналды. Әдет-ғұрыптар мен тұтыну өзгерді. Рио-де-Жанейро порты Империяның қаржы және сауда орталығына айналды, онда кофе, құлдар және жаңа тұтынушыларды қызықтырған шетелдік тауарлар сатылды. Қала енді еуропалық қала сияқты көріне бастады. Мұндай әлеуметтік өзгерістерге қарамастан, қоғамдық мінез-құлық осы деңгейге жеткен жоқ. Жас Чикинха үшін ештеңе өзгерген жоқ: ол әрқашан әкесінің бұйрықтарына бағынуға тиіс болды.
Chiquinha GonzagaFrancisca Edwiges Neves Gonzaga, better known as Chiquinha Gonzaga (ʃiˈkiɲɐ ɡõˈzaɡɐ; October 17, 1847 – February 28, 1935) was a Brazilian composer, pianist and the first woman conductor in Brazil. In Brazil in the late 19th century, women were often seen on a quasi role of slave; few dared to defy their parents and husbands; when that happened, they were quickly sent to reformatories and convents. However, since 1808 with the arrival of the Royal Family in Brazil, women began to circulate more in the streets, dancing in receptions, to come to parties at theater and opera. Rio de Janeiro in those times was already turning into a metropolitan center, gradually growing according to the development of external trade. The usages and consumption were modified. The port of Rio de Janeiro became the financial and commercial center of the Empire, which were trading coffee, slaves and foreign goods that fascinated the new consumers. The city now had the appearance of a European city. Even with all these social changes, manners were not so advanced. For the young Chiquinha, nothing had changed: she always had to obey the orders of her father.
Неке және отбасы
1863 жылы 16 жасында Франсиска Жасинто Рибейро до Амаралға тұрмысқа шықты, ол 24 жастағы жас жігіт және Императорлық теңіз флотының офицері еді. Франсискаға әкесі үйлену тойына сыйлық ретінде пианино берді. Жасинто до Амаралды әкесі таңдап алды, бірақ Франсиска бұл некеге келіспейтінін айтқан болатын. Күйеуі қызмет ететін кемедегі өмірге шыдай алмады (және ол отбасына қарағанда көбірек уақыт өткізді), оның психологиялық және физикалық зорлық-зомбылықтары мен қорлауларына төтеп бере алмады, себебі ол оның музыкалық мансабын жалғастыруына келіспеді. Сондықтан Чикинья күйеуін тастап кетіп, ажырасуды сұрады, бұл сол кезде үлкен дау тудырды. Ол өзінің үлкен ұлы Жоао Гуальбертоны (1864 жылы туған) өзімен бірге алып кетті. Бірақ күйеуі Чикиньяға кіші балаларын – қызы Мария до Патросинио (1865 жылы туған) мен екінші ұлы Хилярионы (1867 жылы туған) алуға рұқсат бермеді. Күйеуінен кеткеннен кейін әкесі Чикиньяны "өлген және аты айтылмаған" деп жариялады. 1870 жылы Чикинья инженер Жоао Батиста де Карвальхомен бірге Минас-Жерайсқа көшіп кетті. Ол оның басқа біреумен жасаған қатынастарын қабылдай алмағандықтан, одан бөлініп, тағы да қызынан айырылды. Жоао Батиста Чикиньяға Мария Алисті өзімен қалдырмады. 1876 жылы 29 жастағы Чикинья Гонзага өзінің үлкен ұлы Жоао Гуальбертомен Рио-де-Жанейрода тұрып, тәуелсіз музыкант ретінде жұмыс істеді және пианист және композитор ретінде сәтті мансабын бастады. 1899 жылы, ондаған жылдар бойы негізінен музыкаға арнағаннан кейін, Чикинья жас португал музыканты Жоао Батиста Фернандес Лагемен танысты. Олар ғашық болды, бірақ жас айырмашылығы тым үлкен болды және Чикиньяның өмірінде одан да көп қиындықтар мен азаптар тудыруы мүмкін еді. Ол 52 жаста болса, Жоао Батиста Фернандес Лаге бар болғаны 16 жаста еді. Чикинья оны ұлы ретінде қабылдап, осы зор махаббатты басу үшін мұндай қадамға барды. Бұл шешім оның балалары мен сол кездегі қоғамда туындауы мүмкін жанжалдарды болдырмау және оның жарқын мансабына зиян келтірмеу үшін қабылданды. Осы себепті Чикинья мен Жоао Батиста Лиссабонға (Португалия) көшіп кетті, онда Рио-де-Жанейродағы таныстарынан алыс, бірнеше жыл өмір өтті. Басында оның балалары бұл жұпты қабылдамады, бірақ көп ұзамай Жоао Батистаның Чикиньяның өмірі мен музыкасы үшін қаншалықты маңызды екенін түсінді. Бірнеше жылдан кейін жұп Бразилияға оралып келді, ешкім олардың күйеу-әйел ретінде өмір сүріп жатқанына күдік танытпады. Чикинья Жоао Батистамен арадағы қарым-қатынасын ешқашан ашық мойындаған жоқ, ол оның өлімінен кейін ғана олардың хаттары мен суреттері арқылы анықталды. Ол 1935 жылы жаңа карнавал басталған кезде қайтыс болды. Ол Рио-де-Жанейродағы Катумби ауданындағы Сан-Франциско-де-Паула зиратында жерленді.
In 1863, at age 16, Francisca married Jacinto Ribeiro do Amaral, a young man of 24 and an official of the Imperial Navy. Francisca had received the gift of a piano from her father, as a wedding gift. Jacinto do Amareal was chosen by her father to marry Chiquinha even though she had expressed her disagreement with this arranged marriage. Unable to withstand the life on the ship where her husband served (and where he spent more time than with his family), his psychological and physical abuses and humiliation, because he did not agree that she would pursue a musical career, Chiquinha left her husband and asked for divorce, a scandal at the time. She took with her their eldest son, João Gualberto (born in 1864). Her husband, however, did not let Chiquinha take her younger children: their daughter, Maria do Patrocínio (born in 1865) and their other son, Hilário (born in 1867). After leaving her husband, Chiquinha was “declared dead and of unpronounceable name” by her father. In 1870, Chiquinha moved to Minas Gerais with the engineer João Batista de Carvalho, with whom she had a daughter, Maria Alice (born in 1876). As Chiquinha could not accept his extra marital betrayals, she split and again lost a daughter. João Batista did not let Chiquinha keep Maria Alice. In 1876, Chiquinha Gonzaga, 29 years old, lived in Rio de Janeiro with her eldest son, João Gualberto, to work as an independent musician and initiate her successful career as a pianist and composer. In 1899, after decades dedicated mainly to her music, Chiquinha met João Batista Fernandes Lage, a young Portuguese musician. They fell in love but the age difference was too large and would cause more prejudice and suffering in the life of Chiquinha. She was 52 years old and João Batista Fernandes Lage was only 16. Chiquinha adopted him as a son in order to be able to live this great love. This decision was taken to avoid the scandals regarding her own children and the society of the time, and to not affect her brilliant career. For this reason also, Chiquinha and João Batista moved to Lisbon (Portugal) where they lived several years away from the acquaintances in Rio de Janeiro. At first, her children did not accept the couple, but soon they realized the importance of João Batista for Chiquinha's music and life. After a few years, the couple returned to Brazil without arousing any suspicions to be living as husband and wife. Chiquinha never admitted publicly her relationship with João Batista, which was only discovered after his death, through letters and photos of the couple. She died in 1935, during the beginning of a new Carnival. She was buried in the cemetery of São Francisco de Paula, district of Catumbi, in Rio de Janeiro.
Мансап
Күйеуінен ажырасқаннан кейін Чикинья тәуелсіз музыкант ретінде өмір сүрді, музыкалық аспаптар дүкендерінде фортепиано тартып, өтінетін болды. Ұлы Жоао Гуальбертоны күйеуізсіз өсіргендіктен қоғамның сынасына қарамастан, оны асырау үшін фортепиано сабақтары берді. Ол толығымен музыкасына берілді, ол өте табысты болды, өйткені мансабы өсіп, полкалар, вальстер, танголар және әндердің авторы ретінде кең танылды. Чикинья әдетте ерлерге арналған балдар мен "chorões" жиындарына қатыса бастады, онда ол флейташы Хоаким Антонио да Сильва Калладомен танысып, оның "O Choro do Calado" тобында ойнай бастады – бұл топта ойнаған алғашқы әйел. Чикинья Гонзаганың Бразилияның алғашқы танымал композиторы болуына себеп – пианино дыбысын халықтың талғамына бейімдеу қажеттігі болды. Осы кезеңде ол 1877 жылы "choro" жиынында фортепианода импровизациялап жазған "Atraente" полькасымен алғашқы табысын иеленді. Сол кезде ол әйгілі болғанмен, замандас еркек қоғамы тарапынан қатты сынға ұшырады. 1884 жылы ол өзінің ең әдемі вальстерінің бірі саналатын "Валькирия" вальсін жазды. Алғашқы басылған шығармасының табысынан кейін ол водевиль мен ревюмен айналысуға шешім қабылдады. 1885 жылы ол "A Corte na Roça" костюмдік опереттасын жазды. 1911 жылы театр сахнасындағы ең үлкен жетістігі – "Forrobodó" опереттасы болды, ол премьерадан кейін 1500 рет көрсетілді және бүгінгі күнге дейін Бразилиядағы осындай жанрдағы ең үздік шоу болып саналады. 1900 жылы Чикинья әлемдегі алғашқы әйел карикатурист, асыл отбасынан шыққан богемиялық әйел Наир де Тефе фон Хунхольцпен танысты және олар жақын дос болды. 1902 мен 1910 жылдар аралығында Чикинья Еуропаны аралап, әсіресе Португалияда танымал болды, онда ол әртүрлі авторларға әндер жазды. Еуропадан оралғаннан кейін көп ұзамай оның досы Наир де Тефе Бразилия президенті Гермес Родригес да Фонсекаға үйленіп, Бразилияның бірінші ханымы болды. Наир де Тефе Чикиньяны бірнеше кешке Катете сарайына шақырды, тіпті Наир отбасының қарсылығына қарамастан. Чикинья сол кездегі қоғамда өте танымал болғанмен, қатты сынға ұшырады. 1914 жылы президенттік сарайында "Corta Jaca" премьерасы кезінде бірінші ханым Чикиньяға гитарамен қосылып, пианист жазған әннің бір бөлігін орындады. Бұл оқиға сол кезде аристократиялық элитаның құндылықтарына қайшы келетін "вульгарлық" билерден шыққан музыканы насихаттау және тарату туралы үкіметке сын тудырды. Бразилия үкіметінің сарайында Бразилияның халық музыкасын ойнау хаттаманы бұзу саналды, бұл қоғамның жоғарғы топтары мен саясаткерлер арасында дау тудырды. Гермес да Фонсека мен Наир де Тефе президенттік мерзімі аяқталғаннан кейін Францияға көшіп, ұзақ уақыт тұрды. Осы оқиғадан кейін Чикинья мен Наир байланысын үзіп қалдырды. Ол 1919 жылы Вириато Корреамен бірлесіп "Юрити" атты танымал опереттаның авторы болды. 1934 жылы 87 жасында ол өзінің соңғы шығармасын – "Мария" операсын жазды. Музыкасының танымалдығына байланысты көптеген адамдар оның музыкасын және мазмұнын рұқсатсыз пайдалана бастады. Музыкант ретінде оның еңбегін теріс пайдалануына байланысты Чикинья 1917 жылы Бразилия театр авторлары қоғамын құрды, ол Бразилия суретшілерінің шығармаларын авторлық құқықпен қорғау және сақтау үшін құрылған алғашқы қоғам болды. Өмірінің соңына дейін ол 77 театрлық пьесаға музыка жазды және әртүрлі жанрлардағы 2000-ға жуық шығарманың авторы болды: вальстер, полькалар, танголар, лундустар, максикстер, фадо, квадриллер, мазуркалар, хоростар және серенадалар.
After separating from her husband, Chiquinha lived as an independent musician, playing piano in music instrument stores. She gave piano lessons to support her son João Gualberto, regardless of society critics because she was raising a child without a husband. She was devoted entirely to her music, which was very successful, as her career grew and she became very famous as a composer of polkas, waltzes, tangos and ditties. Chiquinha began to participate in balls and “chorões” reunions, normally reserved for men, where she met the flautist Joaquim Antônio da Silva Callado and started to play in his group, O Choro do Calado, being the first woman to play in this group. The need to adjust the piano sound to popular taste are the reason of Chiquinha Gonzaga's glory to become the first popular composer of Brazil. During this time she composed her first success, the polka "Atraente", in 1877, “composed by the piano, as an improvisation, during a ‘choro’ meeting”. At that time, she was famous but highly criticized by the masculine society of her time. In 1884, she composed the waltz "Walkyria", considered one of her most beautiful waltzes. After the success of her first printed composition, she decided to start to do vaudeville and revue. She composed the costume operetta "A Corte na Roça" in 1885. In 1911, her greatest success in the theater was the operetta "Forrobodó", that reached 1500 straight shows after the premiere until today the best show of its kind in Brazil. In 1900, Chiquinha meets the irreverent artist Nair de Tefé von Hoonholtz, the first woman cartoonist in the world, a bohemian woman from noble family, and they become great friends. Between 1902 and 1910, Chiquinha travelled through Europe, becoming particularly famous in Portugal, where she wrote songs for various authors. Shortly after her return from Europe, her friend Nair de Tefé married the Brazilian president Hermes Rodrigues da Fonseca, becoming the first lady of Brazil. Chiquinha was invited by Nair de Tefé a few evenings at Catete Palace, the presidential palace, even against the will of Nair's family. Chiquinha was already very famous but very criticized by the society of her time. Once, in 1914, for the premiere of "Corta Jaca" at the presidential palace, the first lady joined Chiquinha on guitar, playing an excerpt from the song composed by the pianist. This episode was considered a scandal at the time, with public critics against the government, the life at the palace, the promotion and dissemination of music whose origins were in "vulgar" dances, contrary to the values of the aristocratic social elite. Playing Brazilian popular music in the palace of the Brazilian Government was regarded at the time as a violation of the protocol, which caused controversy in the upper echelons of society and politicians. After the end of his presidential term, Hermes da Fonseca and Nair de Tefé moved to France, where they remained for a long time. Because of this episode, Chiquinha and Nair ended up losing touch. She was the composer of the famous operetta partition "Juriti" with Viriato Corrêa, in 1919. In 1934, at age 87, she wrote her last composition, the opera "Maria". Due to the popularity of her music, many people began to use her music and content without permission. Their abuse of her work as a musician led to Chiquinha founding the Brazilian Society of Theater Authors in 1917, which was the first society put into place to copyright and protect works by Brazilian artists. By the end of her life, she composed music for 77 theater plays and was the author of about 2,000 compositions in different genres: waltzes, polkas, tangos, lundus, maxixes, Fado, quadrilles, mazurkas, Choros and serenades.
Азаматтық қатынастар
Аналық тегі мен өмірінде бастан өткерген көптеген әділетсіздіктерге байланысты Чикинха өте белсенді азамат болды және Бразилияда оның буынында болған құлдықты жою (1888 жылғы Алтын заң арқылы) және 1889 жылы Республика жариялану сияқты барлық түрлі әлеуметтік қозғалыстарға қатысты. Ол көптеген жағдайларда сайлау құқығы үшін күрескен қозғалыстың алдыңғы қатарында болды.
Due her maternal origins and the many injustices experienced during her life, Chiquinha was a very active citizen and involved in all kinds of social movements that took place during her generation in Brazil, such as the abolition of slavery, with the Law Áurea of 1888 and the proclamation of the Republic in 1889. Many times, she had a leading position for the suffragist movement.
Құрмет
2018 жылдың 17 қазанында оның 171 жасқа толуына орай, Google оны еске алу үшін Google Doodle жариялады. 1999 жылы «Chiquinha Gonzaga» атты мини-сериал шықты. Ол 38 бөлімнен тұрады және оның мұғалім және композитор ретіндегі өміріне негізделген. Рио-де-Жанейро қаласындағы Passeio Público саябағында оның құрметіне мүсінші Хонориус Песанья салған бюсті орнатылған. 2012 жылдың мамыр айында 12624 нөміріндегі заң қабылданды, ол Бразилия халық музыкасының ұлттық күнін белгілейді, ол оның туған күні 17 қазанда тойланады.
On 17 October 2018, to commemorate what would have been her 171st birthday, Google released a Google Doodle celebrating her. In 1999, a miniseries titled Chiquinha Gonzaga was released. It comprised 38 episodes, and was based on her life as a teacher and composer. In the Passeio Público of Rio de Janeiro, there is a herm in her honor by the sculptor Honorius Peçanha. In May 2012, law 12624 was enacted establishing the National Day of Brazilian Popular Music, celebrated on the day of her birthday, October 17.