Кіріспе

Венециялық саяхатшы (шамамен 1474 – шамамен 1557), Себастьян Кабот (итальян және, sebaˈstjaːno kaˈbɔːto; lang es, Gaboto немесе Cabot; 1474 – 1557 жылғы желтоқсан) – Венеция Республикасында туған, Венеция азаматы болған саяхатшы. Ол Венециялық саяхатшы Джон Каботтың (Джованни Кабото) және оның Венециялық әйелі Маттеаның ұлы еді. Әкесінің қайтысынан кейін Кабот Солтүстік Америка арқылы Солтүстік-Батыс жолын табу үшін Англия атынан жеке саяхаттарын жасады. Кейін Испанияға қатынайды, Оңтүстік Американы зерттейді, Рио-де-ла-Платаны ашады және екі жаңа бекініс салады.

Ерте өмір және білім

Себастьян Кэботтың туған жері мен күні туралы мәліметтер әртүрлі. Тарихшы Джеймс Уильямсон 1480 жылдарға қатысты әртүрлі күндердің дәлелдерін қарастырып, Себастьянның 1484 жылдан кешіктірмей, Генуя немесе Гаета тегінен туған Венеция азаматы Джон Кэбот пен Матеа Кэботоның ұлы болып дүниеге келгенін қорытындылады. Өмірінің соңында Кэбот ағылшын Ричард Иденге Бристольде туғанын, төрт жасында ата-анасымен бірге Венецияға сапар шеккенін, содан кейін әкесімен бірге қайтып келгенін, осылайша оны венециялық деп есептегенін айтты. Тағы бір мәрте, ол Карл V сарайындағы Венеция елшісі Гаспаро Контариниге (ол бұл туралы күнделігіне жазған) өзінің венециялық екенін, Англияда білім алғанын айтты. Кейбір тарихшылар, оның ішінде Родни Скелтон, олардың әкесі 1498 жылы алған жарлықта есімдерінің аталмауына байланысты, әлі кәмелетке толмаған деп санайды. Джон Кэбот 1497 жылдың 24 маусымында "Жаңа табылған жердің" жағалауына "Мэтью" атты кішкентай кемемен Бристольден шықты. Тарихшылар Кэбот қай жерге түскені туралы пікірде келіспесе де, Ньюфаундленд пен Нова-Скотия екі мүмкін орналасқан жер ретінде жиі айтылады.

Англия мен Испанияның алғашқы жылдары

1504 жылы Себастьян Кэбот Бристольден екі кеме – «Бристольдің Исасы» мен «Бристольдің Габриелі» арқылы Жаңа әлемге экспедиция ұйымдастырды. Бұл кемелерді Ричард Сэвери мен Филип Кэтинер басқарды, ал Роберт Торн мен Хью Элиот оларды жабдықтады. Олар біршама тұздалған балық әкелді, бұл сапардың кем дегенде жартылай саудалық мақсатта болғанын және басқа экспедициялар да балық аулаумен айналысқан болуы мүмкін екенін көрсетеді. 1505 жылдың 3 сәуірінде Генрих VII Кэботқа «жаңа табылған жерлерді іздеудегі және оған байланысты» қызметтері үшін жылына 10 фунт стерлингтік зейнетақы тағайындады. 1508-09 жылдары Кэбот Солтүстік Америка арқылы Солтүстік-Батыс жолын табуға ұмтылған алғашқы экспедициялардың бірін жетекшілік етті. Ол «жоғары ендіктерге» жеткенін, мұз тауларының көптеп кездесетін аймақтарын көргенін және ашық су жолы бар екенін хабарлаған, бірақ кері қайтуға мәжбүр болды. Кейбір мәліметтерге сәйкес, ол Гудзон шығанағына дейін жеткен болуы мүмкін. 1516 жылы Питер Мартирдің баяндамасы бойынша, Себастьян Солтүстік Американың шығыс жағалауымен оңтүстікке қарай жүзіп, Ньюфаундленд жағалауындағы мол балық аулау аймақтарынан өтіп, «Гибралтар ендігіне» және «Куба бойламына» дейін жеткен. Бұл оның қазіргі Вашингтон қаласына жақын орналасқан Чесапик шығанағына жеткенін көрсетеді. Осы сапардан оралғанда «ол корольдің қайтыс болғанын және оның ұлы мұндай іске қызығушылық танытпағанын» анықтады. Бұл Себастьянның Генрих VII 1509 жылдың сәуір айында қайтыс болғаннан кейін және Генрих VIII таққа отырғаннан кейін Англияға оралғанын көрсетеді. Шындығында, Генрих VIII әкесінен гөрі Жаңа әлемді зерттеуге аз қызығушылық танытты. 1512 жылы Кэбот Генрих VIII-нің картографы ретінде жұмысқа орналасты, корольге Гаскония мен Гиеннің картасын тапсырды. Сол жылы ол Дорсет графының Испанияға жасаған экспедициясына қатысты, онда Фердинанд V оны капитан етіп тағайындады. Кэбот Испанияның үлкен зерттеулерге көбірек қызығушылық танытатынына сенді, бірақ Фердинандтың қолдауына деген үміті корольдің қайтысымен жойылды. Соңынан болған алабұдында жаңа экспедициялар жоспарланбады, сондықтан Кэбот Англияға қайтып келді. Өмірінің соңында Кэботты таныған ғалым және аудармашы Ричард Иден 1516 жылғы ағылшын туы астындағы саяхатты «басқарумен» зерттеушіге байланыстырды. Бұл пікірді көптеген ағылшын жазушылары, әсіресе 19 ғасырдың басында қабылдады және дамытты. Родни Скелтон, «Канадалық биографиялық сөздікте» Кэбот туралы мақаланың авторы, ал тарихшы Алвин Рудок Иденнің Томас Сперттің Кэботтың жоспарларына қарсылығы туралы айтқанын, корольдік кеме «Мэри Розаның» болашақ капитанына 1508-09 жылғы экспедициясына қатысты деп есептеді.

Испанияға қызмет

Кэбот 1512 жылы Англиядан Испанияға көшті, себебі Арагон патшасы Фердинанд II зерттеулерге ағылшын патшалығына қарағанда көбірек қаржылай қолдау көрсетіп отыр деп сенді. 1516 жылы король Фердинанд қайтыс болғанда зерттеулердің бір кезеңі аяқталды және Кэбот Англияға оралды. 1522 жылы ол қайтадан Испания үшін Үндістан Кеңесінің мүшесі ретінде жұмыс істеді және Pilot Major шеніне ие болды, онда ол теңізшілер мен навигаторларды оқытуды қадағалады. Кэбот Венецияға өз қызметін құпия ұсынды, ондық кеңес арқылы байланыс орнатып, егер оны қабылдаса, Қытайға Солтүстік-Батыс жолын табуға уәде берді. 1529 жылдың көктемінде ол өзен бойымен Espíritu Santo-ға қайтып келді, ол оның болмаған кезінде үндістер тарапынан басылып алынып, өртелінгенін көрді. Ол зеңбіректерді қалпына келтіріп, Сан-Сальвадорға оралды. 1529 жылғы 6 тамыздағы кеңесте ол Испанияға оралуға шешім қабылдады. Кэбот Гарсиямен бірге Сан-Висентеге аттанды. Ол онда 50 құлды сатып алып, Бразилия жағалауымен саяхаттап, содан кейін Атлант мұхитын кесіп өтіп, 1530 жылғы 22 шілдеде бір кемемен және 24 адаммен Севильяға жетті. Оған патшалықтан, Рохастан, сондай-ақ Родас және Мендес отбасыларынан шағым түсті. Үндістан Кеңесі оны басқарған офицерлердің өліміне себепкер болды, тәртіпсіздік жасады және дұрыс басқармады деген айыптармен айыптады. Ол ауыр айыппұл төлеуге және Солтүстік Африкадағы Оранға екі жылға жер аударылуға үкім шығарылды. Алайда, осы іс жүргізілу кезінде Испания императоры Германияда болды. Отанына оралғаннан кейін Кэбот оған аймақтың сипаттамасын ұсынды. Кешірім туралы жазба болмаса да, айыппұлдар төленді, бірақ Кэбот ешқашан жер аудармағаны белгілі болды. Ол 1547 жылға дейін Испанияның Pilot Major лауазымын сақтап қалды. Ол Испаниядан Англияға оралғанда лауазымы мен зейнетақысын жоғалтпады.

Кейінгі жылдар

1553 жылы Кабот Қытайға сапар жасау және корольдің Англиядағы елшісі Жан Шейфве арқылы Карл V қызметіне қайта оралу мүмкіндіктерін талқылады. Осы уақытта Кабот Венециямен келіссөздерді жаңартты, бірақ олар ешқандай келісімге келмеді. Содан кейін ол «Солтүстік-Батыс жолын ашуға бағытталған ағылшыл жобаларына» кеңесші болды. 1553 жылы ол Московия компаниясының губернаторы болып тағайындалды және сэр Хью Виллоуби мен Ричард Канцлер басқаратын экспедицияға дайындалуға Джон Димен бірге көмектесті. 1557 жылдың ақпанына қарай ол Московия компаниясының губернаторы лауазымынан алынды. Ол төрт ай сайын зейнетақы алатыны тіркелді, алғашқы төлемді жеке алды. 1557 жылдың маусым және қыркүйек айларында басқа біреу оның орнына төлем алды, ал желтоқсан айында төлем болмады, бұл оның сол кезде қайтыс болғанын көрсетеді. Себастьян мен Каталинаның некесінен балалар дүниеге келгені белгісіз. Бірақ испандық Каталинаның (1547) және Себастьянның (1548) өсиеттерінде Каталинаның қарындастары мұрагерлер ретінде аталғандықтан, Каталинаның қайтыс болған кезде олардың некесінен аман қалған балалары болмаған болуы мүмкін. Себастьян Кабот, Каталина Барба и Медраноның қамқоршысы ретінде, 1523 жылдың 22 маусымында Фернандо де Хересті өкілі етіп тағайындады. Кабот өзінің міндеттерін Каталина Барба и Медраноның мүлкінің тізімін жасау және оның істерін басқару үшін Кристобаль Малдонадоны тағайындау арқылы орындады. Каботтың Каталина Барба и Медраноның қамқоршысы болу себебі белгісіз, бірақ белгісіз кезеңде адамдар көбінесе сенімді әріптестерін қамқоршы етіп тағайындайтын. Дона Каталина де Медрано сияқты бай әйелдерге қамқоршыны өзі таңдауға рұқсат берілгеніне қарамастан, Каботты оның өзі тағайындамаған. Каталина Барба и Медраноның әкесі, Америго Веспуччидің туысы Педро Барба, Гаванаға аттанғанға дейін Себастьян Каботты қамқоршы ретінде таңдаған болуы мүмкін. Педро Барба, мүмкін, отбасылық байланыстарына байланысты теңізшілерді құрметтеген болар. Каботтың Каталина Церезоға болған есеп айырмасы Педро Барбаның мұрасын алу кезінде жағдайды шиеленістірді, нәтижесінде Каталина Церезо Каталина Барба и Медраноның заңдылығына күдік тудырды. Каботтың төленбеген қарызына наразы және олардың бұрыннан қарым-қатынасы болғанына күдіктенген Церезо Каталина Барба и Медраноның заңдылығын жоққа шығарды, оны мұрагерлікке кедергі деп есептеді. Соның салдарынан, ықпалды географиялық жазушы Ричард Хаклюйт әкесі Джон Каботты экспедициялардың символдық тұлғасы ретінде көрсетті және Себастьян оларды шын мәнінде басқарғанын ұсынды. Бірақ 19 ғасырда жаңа архивтік мәліметтердің табылуы оның дұрыс еместігін көрсеткеннен кейін Себастьян, әсіресе Генри Харриссе, әкесінің жетістіктерін қасақана иеленген және оларды өзінің еңбегі ретінде көрсеткен адам ретінде сынға ұшырады. Осы себепті Себастьян 20 ғасырда аз назар аударды. Бірақ жоғарыда айтылғандай, басқа да құжаттар оның 16 ғасырдың басында Бристольден жасаған зерттеу сапарларына жетекшілік еткенін көрсетті. Италиялық канонерлік қайық «Себастьяно Кабото» Каботтың құрметіне аталған.