Франсиску Алварестің Эфиопия саяхаты және еңбектері

Кіріспе

XVI ғасырдағы португал миссионері және зерттеушісі Франсиско Альварес (шамамен 1465 – 1536/1541) португал миссионері және зерттеушісі болған. 1515 жылы ол Эфиопияға португал елшілігінің құрамында, император Лебна Денгельге ефиопиялық елші Матеуспен бірге сапар шекті. Елшілік Эфиопияға 1520 жылы ғана жетті, онда ол ұзақ іздеген португал елшісі Перо да Ковильянға қосылды. Ол сол жерде алты жыл болып, 1526/1527 жылдары Лиссабонға оралды және "Үндістан Престе Жуанының жерлері туралы шынайы ақпарат" атты есеп дайындады.

1515 жылы Эфиопияға елшілік

Франсиско Альварес Португалия королі Мануэль I-нің капелланы және садақа ағасы болды. 1515 жылы ол эфиопиялық елші Матеуспен бірге португал елшілігінің құрамында эфиопия императорына (нəгусä нəгäst) жіберілді. Олардың Массава портына жетудің алғашқы әрекеті португалдық Үндістанның губернаторы Лопо Соарес де Альбергарияның іс-әрекеттерінен нәтижесіз аяқталды, ол Дахлак архипелагына жетпеді және португал елшісі, ескі Дуарте Гальвао Камаранда қайтыс болғаннан кейін тоқтатылды. Альварес пен Матеус Соарестің орнын басатын Диого Лопес де Секейра келгенше күтуге мәжбүр болды, ол елшілікті сәтті жолдады, ал Дуарте Гальваоның орнын Дом Родриго де Лима басты. Топ 1520 жылдың 9 сәуірінде Массаваға жетіп, Лебна Денгельдің сарайына келді, онда императордың құрметіне ие болған бірнеше еуропалықтармен, соның ішінде Перо да Ковильян және Николао Бранцелеонмен достық қарым-қатынас жасады. Әке Альварес алты жыл Эфиопияда болды және 1526 немесе 1527 жылы Лиссабонға оралды. 1533 жылы оған Дом Мартиньо де Португалияны Римге, папа Климент VII-ге елшілікке сүйемелдеуге рұқсат берілді, онда Альварес Лебна Денгельдің папаға жазған хатын тапсырды. Франсиско Альварес қайтыс болған күні, оның туған күні сияқты белгісіз, бірақ «Британ энциклопедиясының» он бірінші басылымында айтылғандай, ол 1540 жылдан кейін қайтыс болды, сол жылы оның саяхаты туралы есеп Лиссабонда жарияланды. Алмагия Ватикан кітапханасында түпнұсқа қолжазбадан алынған үзінділерді қамтитын үш қолжазбаны да анықтады. Франсиско Альварес еңбектері кем дегенде екі рет ағылшын тіліне аударылды. Алғашқы аударманы 1881 жылы Хаклюйт қоғамы үшін Генри Стэнли, Алдерлидің 3-ші бароны Стэнли жасады. Бұл аударманы C. F. Беккингем және Г. В. Б. Хантингфорд «Индияның діни қызметкері Джон» (Кембридж: Хаклюйт қоғамы, 1961) деген жазбаларымен қайта қарап, толықтырды. 1911 жылғы «Британ энциклопедиясының» авторы ондағы ақпаратты сынға алып, «автордың әстеусіздікке бейім екенін және өзі көрген нәрселермен ғана шектелмейтінін ескеріп, ақпаратты сақтықпен қабылдау керек» деп есептеді.

Francisco Álvares was a chaplain priest and almoner to King Manuel I of Portugal. He was sent in 1515 as part of the Portuguese embassy to the nəgusä nägäst (Emperor of Ethiopia), accompanied by the Ethiopian ambassador Matheus. Their first attempt to reach the port of Massawa failed due to the actions of Lopo Soares de Albergaria, governor of Portuguese India, which got no closer than the Dahlak Archipelago and was aborted with the death of the Portuguese ambassador, old Duarte Galvão at Kamaran. Álvares and Mattheus were forced to wait until the arrival of Soares' replacement, Diogo Lopes de Sequeira, who successfully sent the embassy on, with Dom Rodrigo de Lima replacing Duarte Galvão. The party at last reached Massawa on April 9, 1520, and reached the court of Lebna Dengel where he befriended several Europeans who had gained the favor of the Emperor, which included Pêro da Covilhã and Nicolao Branceleon. Father Álvares remained six years in Ethiopia, returning to Lisbon in either 1526 or 1527. In 1533 he was allowed to accompany Dom Martinho de Portugal to Rome on an embassy to Pope Clement VII, to whom Father Álvares delivered the letter Lebna Dengel had written to the Pope. The precise date of Francisco Álvares death, like that of his birth, is unknown, but according to the Encyclopædia Britannica Eleventh Edition, it was later than 1540, in which year an account of his travels were published at Lisbon. Almagia also identified three manuscripts in the Vatican Library which contain versions of excerpts from the original manuscript. Francisco Álvares' work has been translated into English at least twice. The first time was the work of the Henry Stanley, 3rd Baron Stanley of Alderley for the Hakluyt Society in 1881. This translation was revised and augmented with notes by C. F. Beckingham and G. W. B. Huntingford, The Prester John of the Indies (Cambridge: Hakluyt Society, 1961). The author of the 1911 Encyclopædia Britannica article was critical of the information it contained, believing it should "be received with caution, as the author is prone to exaggerate, and does not confine himself to what came within his own observation."