Кіріспе

Балық түрлері
Азиялық теңіз басы

Баррамунди (Lates calcarifer), Азиялық теңіз басы немесе алып теңіз шабағы (даңгри немесе апахап деп те аталады, яғни "ірі қабықты өзен балығы"). Алғашқыда баррамунди атауы Scleropages leichardti және Scleropages jardinii түрлеріне қатысты болған. Бірақ, 1980 жылдары маркетингтік мақсаттармен бұл атау қолданылды, бұл шешім осы балықтың танымалдығын едәуір арттырды.

Сипаттама

Бұл түрдің денесі сопақта, аузы ірі, сәл қисайған, жоғарғы жақ сүйегі көзге дейін созылады. Преперкулумның төменгі жиегі бұрышта қатайған тікенмен тісті, ал оперкулумда кішкентай тікен және бүйірлік сызықтың басталу тұсынан жоғары тісті жапырақша бар. Шашақтары ктеноидты. Балықтың көлденең қимасы қысыңқы, ал бас профилі анық иісті. Бір арқа және бір құрсақ қанатында тікенді және жұмсақ сәулелер бар; жұп кеуде және жамбас қанаттарында тек жұмсақ сәулелер ғана болады; ал құйрық қанаты жұмсақ сәулелі, қиықталған және дөңгелек пішіндес. Барамунди – тұзды және тұщы суларда кездесетін спорттық балық, оны көптеген балық аулаушылар іздейді. Олардың денесін жабатын ірі күміс шашақтары бар, олардың түсі қоршаған ортасына байланысты қараңғы немесе ашық болуы мүмкін. Денелерінің ұзындығы шамамен жете алады, бірақ осы мөлшерде ұсталғандары туралы деректер аз. Геномдық өлшемі шамамен 700 Мб құрайды, ол Джеймс Кук университетінде Animal Genetics (2015, басылымға дайындалып жатыр) журналында тізбектелген және жарияланған. Барамундилер теңіз түбінде тіршілік етеді, жағалау суларында, сағаларда, лагуналарда және өзендерде мекендейді; олар әдетте 26–30 °C температура диапазонындағы мөлдір немесе тұманды суларда кездеседі. Бұл түр өзен жүйелері ішінде немесе өзендер арасында кең көші-қон жасамайды, бұл Солтүстік Австралияда генетикалық ерекшеліктері бар популяциялардың қалыптасуына ықпал еткен болуы мүмкін.

Өмірлік цикл

Баррамунди шаяңқылар, моллюскалар және кішірек балықтармен (өзінің түрінен де қоса) қоректенеді; жас балықтар зоопланктонмен қоректенеді. Баррамунди еврихалинді, бірақ стенотермиялық. Ол өзендерде тіршілік етеді және шағылысу үшін сағалар мен таяз суларға түседі. Тұщы судан шалқап жатқан жерлерде таза теңіз популяциялары қалыптасуы мүмкін. Муссон басталғанда, аталықтар аналықтармен кездесу үшін өзен бойымен жүзеді, ал аналықтар өте көп жұмыртқа шашады (әрқайсысы бірнеше миллион). Ересек балықтар жұмыртқа мен шабақтарды қорғамайды, олардың дамуы үшін кермек су қажет. Бұл түр тікелей гермафродиттік, көптеген жекелемелер еркек ретінде жетіліп, кем дегенде бір шағылысу маусымынан кейін әйелге айналады; сондықтан ірі үлгілердің көпшілігі әйелдер болып табылады. Қапаста ұсталатын балықтар кейде жабайы балықтарға тән емес белгілерді көрсетеді; олар кішірек өлшемде жынысын өзгертеді, протогинияның жоғары пайыздық үлесін көрсетеді және кейбір аталықтар жыныстық инверсиядан өтпейді.

Рекреациялық балық аулау

Балық аулаушылар мен спорттық балық аулауды ұнататындар баррамундиді күшті қарсыласу қабілеті үшін жоғары бағалайды, олар бекітілген торлардан жақсы қашып кетеді және оларды желілермен және балық аулау шараларымен ұстаған дұрыс. Австралияда баррамундиді демалыс үшін балық аулауға арналған тұщы су қоймаларын толтыру үшін пайдаланады. Балықшылар оларды "ұстап-босат" балығы ретінде таныстырады, бұл балықтардың танымалдылығы артып келеді. Баррамундимен толтырылған танымал су қоймаларына Атхертон таулы аймағындағы Кернс қаласына жақын Тинару көлі, Просерпин қаласының батысындағы Просерпин көлі (Квинсленд штаты), Маккей қаласының жанындағы Тембура тоғаны, Иса тауының жанындағы Моондара көлі, Гладстон қаласының жанындағы Авуанга көлі және Авуанга көлінен оңтүстікке қарай орналасқан Мондуран көлі кіреді.

Аквариумда пайдалану

Бұл балықтар көбінесе үй аквариумдарында ұстаылмайды. Оларды Австралия рифінде кездесетін, көбінесе дөңгелек балық (Cromileptes altivelis) деп аталатын балықпен шатастыруға болады, оған баррамунди балығы, пантера балығы немесе нүктелі балық деген де аттар бар. Оның жас түрлері әсемдік балықтар саудасында жиі сатылады. Дегенмен, олар көптеген үй аквариумдарынан тез өсіп шығып кетеді.

Тамақ ретінде

Баррамундидің дәмі жұмсақ, еті ақ, қабыршақты және денесіндегі майдың мөлшері әртүрлі келеді. Баррамунди аймақтың басты жыртқышы – тұз су крокодилдерінің сүйікті тағамы, олар кейде сақ болмаған балықшылардан оларды тартып алады.

Австралиялық тағамдар

Австралияда балыққа деген сұраныс соншалықты жоғары, сол себепті онда тұтынылатын баррамундидің көп бөлігі импортталады. Бұл Австралиялық өндірушілер – балықшылар мен фермерлерге экономикалық қысым түсірді, олардың өндіріс шығындары көптеген шаруашылық және балық аулау орындарының қашықтығына және үкімет тарапынан қойылатын қатаң экологиялық және азық-түлік қауіпсіздігі стандарттарына байланысты жоғары. Баррамундидің қай елден келгенін көрсету талабы бөлшек саудадағы тұтынушыларға сенімділік бергенімен, қосымша қызмет көрсету және мейрамхана бизнесі үшін балықтың тегін көрсету міндетті емес.

Бенгал тағамдары

Жергілікті жерден ауланған бхетки (баррамунди) балығы бенгал халқының арасында кең таралған, көбінесе тойлар, некелер және басқа да маңызды әлеуметтік шараларда дастарханға беріледі. Оны бхетки махер патури, бхетки махер калия түрінде пісіреді немесе ұсақталған бисквитпен (алтын түсті нан ұсатылғанға ұқсас) жауып, табада қуырады. Бұл балықты сүйегі көп балықты жеуге көңілі толмайтындардың арасында ерекше танымалдыққа ие. Бхетки филесінде сүйек болмайды. Сондықтан бенгал асүйінде қуырылған бхетки филесі жиі дайындалады және жоғары сапалы деп есептеледі. Бұл тағамды көбінесе "балық қуырылған" деп атайды.

Гоа асханасы

Жергілікті жерде ұсталған чонак (баррамунди) – гоалық қызыл масаласы речеадомен немесе равамен (сужи, семолина) жабылып, табада қуырылатын сүйікті тағам. Балық көбінесе диагональ бойынша кесіледі. Оны шағын тағам ретінде немесе сусындарға қосымша, немесе негізгі тағаммен бірге жеуге болады. Бұл қолжетімді балықтардың ең қымбаттарының бірі.

Тай асханасы

Жергілікті балық шаруашылықтарынан алынған баррамунди Таиландта пла капонг (ปลากะพง) деп аталады. Енгізілгеннен бері ол тай асханасының ең танымал балықтарының біріне айналды. Оны көбінесе лайм мен сарымсақпен буға, сондай-ақ терең қуырып немесе лимон шөбімен қуырып, тағы да басқа көптеген тәсілдермен дайындайды. Пла капонг Таиландтағы көптеген мейрамханаларда аквариумдарда кездеседі, кейде оны мәзірде қателікпен "снаппер" немесе "теңіз басы" деп көрсетеді. Дәстүрлі түрде, Lutjanidae отрядына жататын снапперлер пла капонг деп белгілі болған, бірақ Таиланд аквакультурасына баррамунди енгізілгенге дейін. Қазіргі уақытта снаппер Таиландтың ірі қалалары мен ішкі аймақтарындағы мейрамханаларда сирек кездеседі.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та баррамундиге деген сұраныс артып келеді. Монтерей шығанағы аквариумы АҚШ және Вьетнамда өсірілген баррамундиді «Теңіз өнімдерін сақтау» бағдарламасы бойынша «Ең жақсы таңдау» деп санайды.