Кіріспе

Оңтүстік Американың ең оңтүстік экорегионы – Магелландық субполярлы ормандар (Lang es). Бұл Оңтүстік Американың ең оңтүстік бөлігінде орналасқан құрлықтағы экорегион, Чили мен Аргентинаның оңтүстік бөліктерін қамтиды және Неотропикалық аймақтың бір бөлігі болып табылады. Бұл қоңыржай жапырақты және аралас ормандар экорегионы, және әлемдегі ең оңтүстік орманды аймақтарды қамтиды.

Орнату

Магелландық субполярлық орман экорегионы Анд тауларының батысында жатыр. Бұл таулар көбінесе солтүстіктен оңтүстікке қарай созылады, бірақ Оңтүстік Американың оңтүстік ұшына жақын шығысқа қарай иіліп, Tierra del Fuego архипелагында аяқталады. Магеллан экорегионы соңғы мұз дәуірінде мұздықтармен жабылған, ал ландшафты фьордтармен терең тілінген, көптеген аралдар, шығанақтар мен каналдарға толы, оның ішінде Tierra del Fuego-ны Оңтүстік Америка құрлығынан бөліп тұратын Магеллан бұғазы бар. Бұл бұғаз португалдық саяхатшы Фердинанд Магелланның Оңтүстік Атлантикадан Оңтүстік Тынық мұхитына дейінгі жолы болған. Шамамен 48° оңтүстік ендігінен солтүстікке қарай Вальдивияның қоңыржай ормандары экорегионы орналасқан, ол өсімдік және жануарлар әлемінде Магеллан экорегионымен көптеген ортақ белгілерге ие. Шығысқа қарай Анд және Фуэгия тауларының жаңбырдан қорғалған аймағында Патагонияның құрғақ, қоңыржай шалғынды және бұталы жерлері жатыр.

Климат

Анд және Фуэган таулары ылғалды батыс желдерін тоқтата, қоңыржай жаңбырлы орман жағдайларын қалыптастырады. Оңтүстік Американың батыс жағалауымен өтетін суық мұхит ағыны Гумбольдт және Оңтүстік мұхит арқылы батыстан шығысқа қарай ағатын суық Антарктика айналмалы ағыны Магелландық экологиялық аймақты салқын және ылғалды сақтайды. Күшті мұхиттық әсер маусымдық температураның жоғары және төмендеуін теңдестіреді. Жылдық орташа температура солтүстікте белгілі бір деңгейде, ал оңтүстікте басқа деңгейде, ал жауын-шашын батыста белгілі бір мөлшерде, шығыста басқа мөлшерде болады. Батыс бөлігінде қар жиі жауады, тіпті жазда да болуы мүмкін. Тұман да жиі кездеседі. Аймақтың үстінен өте күшті желдер соғып, ағаштарды «жел ағаштары» деп аталатын бұрылып, иілген пішінде өсуге мәжбүр етеді.

Флора

Вальдивия экорегионы сияқты, Магеллан субполярлық ормандары Антарктида флорасының панасы болып табылады және Жаңа Зеландия, Тасмания және Австралияның, әсіресе оңтүстік бук (Nothofagus) климаттық орман экорегиондарымен көптеген өсімдік тұқымдастарын бөліседі. Nothofagus түрлері, соның ішінде Nothofagus betuloides, Nothofagus antarctica және Nothofagus pumilio, Магеллан экорегионының ерекше белгілері болып табылады. Магеллан экорегионында Вальдивия экорегионына қарағанда түрлердің әртүрлілігі аз, себебі климаты суық және жақында мұздықтар қалыптасқан. Көшпенді мұздықтар ормандардың солтүстікке қарай шегінуіне себеп болды, ал климат жылынып, мұздықтар шегінуді бастағаннан кейін шамамен 10 000 жыл бұрын аймақ біртіндеп орманмен жабылған. Магеллан экорегионында үш негізгі өсімдік қауымдастығы бар: Магеллан батпақты жерлері, мәңгі жасыл Магеллан жаңбырлы орманы және жапырақты Магеллан орманы. Магеллан батпақты жерлері аймақтың батыс шетінде орналасқан, мұнда мұхиттың ықпалы ең күшті. Батпақты жерге көп жауын-шашын, салқын температура, күшті жел, нашар дренаж және әдетте жұқа топырақты тасты жер тән. Батпақты жердің көп бөлігі төмен өсетін өсімдіктердің мозаикасынан тұрады, оның ішінде жапырақтары шегірілген бұталар мен ағаштар, жастықша тәрізді өсімдіктер, шөптер және мүктер. Бұл өсімдіктер төменгі қабатты құрап, шөпті және батпақты жерлерді жауып тастауы мүмкін. Қорғалған жерлерде Nothofagus betuloides, Drimys winteri, Lepidothamnus fonkii және Pilgerodendron uviferum сияқты мәңгі жасыл орманның шағын алқаптарын кездестіруге болады. Мұхиттан алыс, мұхит желдері мен жаңбырларына аз ұшырайтын, орташа температуралы жерлерде батпақты жерлер мәңгі жасыл Магеллан жаңбырлы орманға айналады. Магеллан жаңбырлы орман негізінен Nothofagus betuloides және басқа мәңгі жасыл ағаштардан, көбінесе Drimys winteri және Pilgerodendron uviferum, кейде Embothrium coccineum және Maytenus magellanica-дан тұрады. Орманның жақсы қалыптасқан алқаптарында түрлерге бай бұталық қабат дамуы мүмкін. Ашық, тасты және нашар дренажталған жерлерде жапырақты Nothofagus antarctica және батпақты жерлерге тән түрлерді кездестіруге болады. Шығысқа қарай жылғанда, жауын-шашын мөлшері азайғанда, Nothofagus betuloides басымдығын жоғалтады және жапырақты Nothofagus pumilio-мен араласады, жапырақты орман қауымдастығына өтеді. Магеллан жапырақты орман негізінен Nothofagus pumilio және Nothofagus antarctica-дан тұрады. Таулардың шығысындағы құрғақ жаңбыр көлеңкесіне жеткенде, ормандар жоғалып, Патагонияның далалық экорегионына ауысады. Ашық кеңістіктерде кейбір шырынды жемістерді табуға болады: Чилилік бүлдірген (Fragaria chiloensis) және калафат (Berberis buxifolia); бұлар бұрынғы кездегі (қазірге таяу жоқ) жергілікті халықтардың тамақтануын толықтыратын. Бұл ормандар суық жазға (теңіз деңгейінде орташа температура) және күшті субполярлық желдерге төзімділігімен теңдессіз. Осы қасиеттеріне байланысты Магеллан ормандарының ағаш түрлері әлемнің басқа бөліктеріне, мысалы Фарер аралдары мен ұқсас жағдайларға ие көршілес архипелагтарға экспортталады, онда әлемнің басқа биомдарынан келген ағаштар өсе алмайды. Атыс жерінен алынған Drimys winteri, Nothofagus antarctica, Nothofagus pumilio және Nothofagus betuloides түрлері Фарер аралдарына сәтті енгізілген. Әдетте, Фуэгиан ағаштары Солтүстік Еуропадан келгендерге қарағанда Фарер аралдарының жағдайларына бейімделудің жақсы белгілерін көрсетеді.

Фауна

Магеллан субполярлық орманды аймақтары оңтүстік пудудың (Pudu puda) – әлемдегі ең кішкентай желеннің мекені, оның иық биіктігі шамалы ғана. Басқа жануарлардың түрлеріне пума (Puma concolor) және қорғауға алынған оңтүстік өзен суыры (Lontra provocax) жатады. Эндемикалық кеміргіштердің қатарында Патагония марасы, ұзын тырнақты тышқан және ұзын, қалың құйрықты қоянға ұқсайтын вискача бар. Жергілікті құс түрлеріне Магеллан тоқылдағы (Campephilus magellanicus), Патагония тау шымшығы (Phrygilus patagonicus), Патагония мазақшысы (Mimus patagonicus) және Анд кондоры (Vultur gryphus) кіреді. Магеллан жағалауының бай сулары мен көптеген тасты кіші аралдар альбатростар, кайралар, шаяндар, қара балықшылар және пингвиндер сияқты көптеген теңіз құстарына пана болады.

Қорғалатын аумақтар

2017 жылғы бағалау бойынша, бұл экожүйенің 69 938 км² немесе 46 пайызы қорғауға алынған аумақтарда орналасқан.