Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Американың жазықтары
South American lowlands
Пампа (кешуа тілінен, "жазық" деген мағынада) – Оңтүстік Американың құнарлы, жазық жайылымдары, ауданынан асады және Аргентинаның Буэнос-Айрес, Ла-Пампа, Санта-Фе, Энтре-Риос және Кордова провинцияларын, Уругвайдың барлық аумағын, сондай-ақ Бразилияның оңтүстік штаты Риу-Гранди-ду-Сулды қамтиды. Бұл кең жазық – табиғи аймақ, оны Бахия Бланка мен Тандилдің (Аргентина) жанындағы Вентана және Тандил төбелері ғана бөліп тұрады, олардың биіктігі тиісінше және . Климаты қоңыржай, жауын-шашын жыл бойы біркелкі таралады, бұл топырақтарды егіншілікке өте қолайлы етеді. Бұл аймақ сонымен қатар ірі Парана-Парагвай жазығының ерекше физиографиялық провинцияларының бірі болып табылады.
The Pampas (from the , meaning "plain") are fertile South American low grasslands that cover more than and include the Argentine provinces of Buenos Aires, La Pampa, Santa Fe, Entre Ríos, and Córdoba; all of Uruguay; and Brazil's southernmost state, Rio Grande do Sul. The vast plains are a natural region, interrupted only by the low Ventana and Tandil hills, near Bahía Blanca and Tandil (Argentina), with a height of and , respectively. The climate is temperate, with precipitation of that is more or less evenly distributed throughout the year, making the soils appropriate for agriculture. The area is also one of the distinct physiography provinces of the larger Paraná–Paraguay plain division.
Топография
Бұл аймақ көбінесе төмен жатқан жерлерден тұрады, олардың ең биік нүктелері әдетте белгілі бір биіктіктен аспайды. Жағалау аймақтары мен Буэнос-Айрес провинциясының көп бөлігі негізінен жазық (кейбір батқылық жерлермен), ал ішкі аймақтарда (негізінен Бразилияның Рио-Гранде-ду-Сул штатының оңтүстік бөлігінде және Уругвайда) төменгі тізбектей орналасқан төбелер кездеседі (мысалы, Бразилиядағы Серра-де-Судесте және Уругвайдағы Кучилья-Гранде сияқты). Шөбінді жамылғымен жабылған төменгі төбелер португал тілінде coxilhas (koˈʃiʎɐs), ал испан тілінде cuchillas (kuˈtʃiʝas) деп аталады, және бұл Пампаның солтүстік бөлігіндегі ауылдық жерлердің ең типік пейзажы болып табылады. Пампа аймағының ең биік жерлері Буэнос-Айрес провинциясының оңтүстік бөлігіндегі Сьерра-де-ла-Вентана тауларында, Серо-Трес-Пикос шыңында орналасқан.
This region has generally low elevations, whose highest levels generally do not exceed in altitude. The coastal areas and most of the Buenos Aires Province are predominantly plain (with some wetlands) and the interior areas (mainly in the southern part of the Brazilian state of Rio Grande do Sul and Uruguay) have low ranges of hills (like Serras de Sudeste in Brazil and Cuchilla Grande in Uruguay). Low hills covered by grasslands are called coxilhas (koˈʃiʎɐs) in Portuguese and cuchillas (kuˈtʃiʝas) in Spanish, and it is the most typical landscape of the countryside areas in the northern parts of the Pampas. The highest elevations of the Pampas region are found in the Sierra de la Ventana mountains, in the southern part of Buenos Aires Province, with at the summit of Cerro Tres Picos.
Климаттар
Пампаның климаты әдетте қалыпты, солтүстікте ылғалды субтропикалық климатқа (Көппен климаттық жіктелімі бойынша Cfa, солтүстік-батыс шетінде Cwa тенденциясымен (құрғақ қыстар)); оңтүстік және батыс шеттерінде суық жартылай құрғақ климат (BSk) (Сан-Луис провинциясы, батыс Ла Пампа провинциясы және оңтүстік Буэнос-Айрес провинциясы); және оңтүстік-шығыс бөлігінде мұхиттық климат (Cfb) (Мар-дель-Плата, Некочеа, Тандил және Аргентинаның Сьерра-де-ла-Вентана таулары). Жазғы температуралар қысқы температуралардан біркелкі, күндіз әдетте ауыспалы болады. Дегенмен, Пампаның көптеген қалаларында кейде 38 °C (100 °F) жоғары температура болады, бұл оңтүстік Бразилиядан, солтүстік Аргентинадан немесе Парагвайдан соққан жылы, құрғақ, солтүстік желдер кезінде кездеседі. Күз наурыз айында біртіндеп басталып, сәуір және мамыр айларында ең жоғары деңгейге жетеді. Сәуірде ең жоғары температуралар мен ең төмен температуралар аралығында өзгереді. Оңтүстікте сәуірдің ортасында, ал солтүстікте мамырдың соңында немесе маусымның басында алғашқы аяз пайда болады. Қыстар әдетте жұмсақ болады, бірақ суық толқындар жиі болады. Күндізгі температуралар әдетте аралығында, ал түнгі температуралар аралығында болады. Күшті солтүстік желдер кезінде, барлық жерде 30 °C (86 °F) жоғары температуралар тіркелуі мүмкін, ал суық толқындар кезінде ең жоғары температура тек 0 °C (32 °F) болуы мүмкін. Аяз Пампаның барлық жерінде болады, бірақ Парагвай және Уругвай өзендері маңындағы жерлерге қарағанда оңтүстік-батыста әлдеқайда жиі кездеседі. 0 °C (32 °F) төмен температуралар барлық жерде болуы мүмкін, бірақ -10 °C (14 °F) немесе одан төмен температуралар оңтүстік және батысқа ғана тән. Қар ең солтүстік үштен бір бөлігінде ешқашан жаумайды және басқа жерлерде сирек және жеңіл болады, ерекше жағдайларда ғана қардың қалыңдығы жеткен. Көктем өте өзгермелі; ол көптеген аймақтарда (әсіресе батыста) күзден жылырақ, бірақ Атлант мұхитының жағалауында айтарлықтай суық. Күшті дауылдар жиі болады, сондай-ақ температураның кең ауытқуы байқалады: күндері 25 °C (77 °F) бола алады, ал түндері 5 °C (41 °F) төмен немесе тіпті аяз болуы мүмкін, бәрі бірнеше күн ішінде. Жауын-шашынның мөлшері солтүстік-шығыста 1000 мм-ден басталып, оңтүстік және батыс шеттерінде 500 мм немесе одан аз болады. Батыста маусымдық сипаттамасы күшті, кейбір жерлерде жаз айында ай сайын орташа жауын-шашын мөлшері 100 мм-ге жетеді, ал қыста ай сайын тек 20 мм жауады. Шығыс аймақтарда көктем мен күзде шағын шыңдар болады, жаз мен қыста салыстырмалы түрде құрғақ болады. Алайда, жазғы жаңбыр қысқа, қатты дауылдар түрінде жауса, қысқы жаңбыр көбінесе суық жаңбыр түрінде жауады, сондықтан жаңбырлы күндердің саны тұрақты. Көктем мен жазда қатты найзағайлар жиі болады, сондай-ақ бұл аймақта найзағайлар жиі болады және әлемдегі ең биік конвективті бұлттар пайда болады. Қатты найзағайлар қатты бұрқасын, су тасқыны мен тасқын су тасқынын тудырады, сондай-ақ АҚШ-тың орталық және оңтүстік-шығысынан тыс аймақтағы ең белсенді торнадо аймағы болып табылады.
The climate of the Pampas is generally temperate, gradually giving way to a more humid subtropical climate in the north (Cfa, according to the Köppen climate classification, with a Cwa tendency (drier winters) in the northwestern edge); a cold semi arid climate (BSk) on the southern and western fringes (like San Luis Province, western La Pampa Province and southern Buenos Aires Province); and an oceanic climate (Cfb) in the southeastern part (in the localities of Mar del Plata, Necochea, Tandil and the Sierra de la Ventana mountains, Argentina). Summer temperatures are more uniform than winter temperatures, generally ranging from during the day. However, most cities in the Pampas occasionally have high temperatures that push 38 °C (100 °F), as occurs when warm, dry, northerly winds blow from southern Brazil, northern Argentina or Paraguay. Autumn arrives gradually in March and peaks in April and May. In April, highs range from and lows from The first frosts arrive in mid April in the south and late May or early June in the north. Winters are generally mild, but cold waves often occur. Typical temperatures range from during the day, and from at night. With strong northerly winds, days of over can be recorded almost everywhere, and during cold waves, high temperatures can be only Frost occurs everywhere in the Pampas, but it is much more frequent in the southwest than around the Parana and Uruguay Rivers. Temperatures under can occur everywhere, but values of or lower are confined to the south and west. Snow almost never falls in the northernmost third and is rare and light elsewhere, except for exceptional events in which depths have reached Springs are very variable; it is warmer than fall in most areas (especially in the west) but significantly colder along the Atlantic. Violent storms are more common as well as wide temperature variations: days of can give way to nights of under 5 °C (41 °F) or even frost, all within only a few days. Precipitation ranges from in the northeast to about or less in the southern and western edges. It is highly seasonal in the West, with some places recording averages of monthly in the summer, and only monthly in the winter. The eastern areas have small peaks in the fall and the spring, with relatively rainy summers and winters that are only slightly drier. However, where summer rain falls as short, heavy storms, winter rain falls mostly as cold drizzle, and so the amount of rainy days is fairly constant. Very intense thunderstorms are common in the spring and summer, and it has among the most frequent lightning and highest convective cloud tops in the world. The severe thunderstorms produce intense hailstorms, both floods and flash floods, and the most consistently active tornado region outside the central and southeastern US.
Жабайы табиғат
Адамның қызметі Пампас аймағындағы жануарлар дүниесінде маңызды өзгерістерге алып келді. Пума, рея, капибара, жазықтық вискачасы, манатты қасқыр, батпақты бұғы және Пампас бұғысы сияқты көптеген ірі немесе орташа өлшемдегі түрлер, әсіресе егіншілік пен мал шаруашылығының кеңеюіне байланысты, өздерінің мекендемелерін жоғалтты және қазір Пампас қалдықтарында ғана кездеседі. Ягуар мен гуанако сияқты басқа түрлер бұл жерден толығымен жойылып кеткен. Бразилиялық теңіз шошқасы, оңтүстік таулық кави, койпу, Пампас түлкісі, Джеффри мысығы, кіші гризон, ақ құлақты опссум, Молинаның шошқа мұрынды скунсы, үлкен лютринді опссум, үлкен түкті армадилло және оңтүстік ұзын мұрынды армадилло әлі де кең таралған сүтқоректілерге жатады. Пампас құстарының арасында қызыл бас қаз, Пампас далалық торғайы, Гудзон құсбақасы, Магуари тұруы, ақ бетті ибис, ақ қанатты сутас, оңтүстік айқайшы, нүктелі қанатты суқұсы, қисық мүңкіреуші, жертесер және рея бар. Инвазивті түрлерге еуропалық қоян, жабайы шошқа және үй құсы кіреді. Пампасқа тән ірі сүтқоректілердің көпшілігі шамамен 12 000 жыл бұрын Американың көптеген ірі сүтқоректілерінің жоғалуының бөлігі ретінде, Соңғы Плейстоцен мегафаунасының құрбаны болды. Пампас аймағының есімдері қатарында алып пилдей жер жалдырауы Megatherium americanum, кішкентайрақ (бірақ әлі де ірі) жер жалдырауы Mylodon, Glossotherium Lestodon және Catonyx, мүйізді жануар Toxodon, түйе Macrauchenia, пил туысы Gomphothere Notiomastodon, Equus neogeus және Hippidion, сондай-ақ армадилло туысы Glyptodon және Doedicurus (автомобильдің көлеміндегі жануарлар), аю Arctotherium және тісті мысық Smilodon populator болды.
Human activity has caused major changes to the wildlife of the Pampas. Most big or medium sized species such as puma, rhea, Capybara, plains viscacha, maned wolf, marsh deer and Pampas deer have lost their habitats especially due to the spread of agriculture and ranching, and are only present in very few relicts of the pampas. Other species, such as the Jaguar and the Guanaco have been extirpated completely from this habitat. Mammals that are still fairly present include Brazilian guinea pig, southern mountain cavy, coypu, Pampas fox, Geoffroy's cat, lesser grison, white eared opossum, Molina's hog nosed skunk, big lutrine opossum, big hairy armadillo and southern long nosed armadillo. Bird species of the pampas are ruddy headed goose, pampas meadowlark, hudsonian godwit, maguari stork, white faced ibis, white winged coot, southern screamer, dot winged crake, curve billed reedhaunter, burrowing owl and the rhea. Invasive species include the European hare, wild boar and house sparrow. Most of the large mammals native to the Pampas became extinct as part of the Late Pleistocene megafauna extinctions of most large mammals across the Americas around 12,000 years ago. Notable former inhabitants of the Pampas include the giant elephant sized ground sloth Megatherium americanum, along side the smaller (though still large) ground sloths Mylodon, Glossotherium Lestodon and Catonyx, the rhinoceros like ungulate Toxodon, the camel like Macrauchenia, the gomphothere (elephant relative) Notiomastodon, the equines Equus neogeus and Hippidion, and the glyptodonts (car sized relatives of armadillos) Glyptodon and Doedicurus, the bear Arctotherium and the sabre tooth cat Smilodon populator.
Өсімдіктер
Басым өсімдік түрлері – шөптекті далалар мен жусанды далалар, олардың ішінде шөптер тұқымдасының көптеген түрлері айқын көзге түседі. "Пампа шөбі" (Cortaderia selloana) – Пампаның ерекше бір белгісі. Өсімдіктер құрамында көбінесе көп жылдық шөптер мен шөптекті өсімдіктер кездеседі. Судың жеткілікті болуына байланысты шөптердің әртүрлі қабаттары қалыптасады. Пампаның неліктен ағашсыз болғаны көп талқыланған мәселе. Ең көп айтылатын түсінік – маусымдық құрғақшылық. Бұған байланысты бір гипотеза бар: шөптердің тамырлары су үшін бәсекелесіп, ағаштардың көшеттерін өсірмейді. Ауыр сазды топырақтар, тамырдың терең бойға түсуіне кедеріс келтіретін жағдай, бұл әсерді күшейтеді. Тағы бір себептер ретінде жергілікті халықтың жерді тазалау үшін от қоюы; ірі денелі шөпқоректілердің болуы; және Пампаның құрғақ климаттың қалдықтары болуы мүмкін. Бұл түсіндірмелер бір себепке тоқталушылық деп сынға ұшырады. "Жалпы алғанда, азын үгіт қысымы, абиотиктік стресс, биорезистенттілік және белгілі симбионттардың жетіспеуі ағаштардың таралу қарқынын баяулатуға бірлесіп әсер еткен болуы мүмкін". Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры Пампаны үш ерекше экологиялық аймаққа бөледі. Уругвай саваннасы – Парагвай өзенінің шығысында орналасқан, ол Уругвайдың барлық аумағын, Аргентинаның Энтре-Риос және Корриентес провинцияларының көп бөлігін, сондай-ақ Бразилияның Рио-Гранде-ду-Сул штатының оңтүстік бөлігін қамтиды. Ылғалды Пампалар – Буэнос-Айрес провинциясының шығысын және Энтре-Риос провинциясының оңтүстігін қамтиды. Жартылай құрғақ Пампалар – батыс Буэнос-Айрес провинциясын және Санта-Фе, Кордова және Ла-Пампа провинцияларының іргелес аудандарын қамтиды. Пампа шекарасында Аргентинаның Эспинал шалғынды жазықтары орналасқан, олар ылғалды Пампаның солтүстігін, батысын және оңтүстігін айнала қоршайды. Қыстары суыққа жақын, ал жаздары ыстық және ылғалды. Жауын-шашын жыл бойына біркелкі түседі, бірақ жаз айларында сәл артады. Жылдық жауын-шашын көбінесе жағалауға жақын жерлерде көп болады, ал ішкі аймаққа қарай біртіндеп азаяды. Көктемнің соңы мен жаз айларында жаңбыр көбінесе қысқа, бірақ күшті нөсерлер мен найзағайлар түрінде жауады. Жылдың қалған уақытында суық фронттар мен дауылдық жүйелердің өтуіне байланысты жауын-шашын жиі түседі. Қыста суық ауа температурасын нөлден төменге түсіргенімен, қар сирек жауады. Көптеген қыстарда ішкі аймақтарда жеңіл қар жауады. Орталық Аргентина Буэнос-Айрес оңтүстігінде және батысында Пампа аймағында өсірілетін сәтті шаруашылықпен мақтана алады. Аймақтың көп бөлігі мал өсіруге және соңғы кезде Буэнос-Айрес шарап аймағында жүзім шаруашылығына пайдаланылады. Бұл аймақ еуропалық бал араларын пайдалана отырып, бал өндіруге де қолданылады. Бұл шаруашылық аймақтары найзағай кезінде су тасқынына өте сезімтал. Пампадағы ауа райы жыл бойына орташа деңгейде болады.
The dominant vegetation types are grassy prairie and grass steppe, in which numerous species of the grass genus Stipa are particularly conspicuous. "Pampas grass" (Cortaderia selloana) is an iconic species of the Pampas. Vegetation typically includes perennial grasses and herbs. Different strata of grasses occur because of gradients of water availability. Why the pristine pampas were treeless regions has been much debated. Perhaps the most commonly cited explanation is seasonal drought. A related hypothesis is that grass roots compete for water and exclude tree seedlings. The effect might be increased by heavy, clayed soils which limit tap root penetration. Other causes that have been proposed are fires set by indigenous peoples for land clearance; the existence of heavy bodied herbivores; and that the pampas are relicts of drier past climates. These explanations have been criticised as mono causal. "Overall, we expect that low propagule pressure, abiotic stresses, biotic resistance, and a paucity of specific symbionts might have exerted a synergistic influence in slowing tree invasion rates ". The World Wildlife Fund divides the Pampas into three distinct ecoregions. The Uruguayan Savanna lies east of the Paraná River, and includes all of Uruguay, most of Entre Ríos and Corrientes provinces in Argentina, and the southern portion of Brazil's state of Rio Grande do Sul. The Humid Pampas include eastern Buenos Aires Province, and southern Entre Ríos Province. The Semiarid Pampas includes western Buenos Aires Province and adjacent portions of Santa Fe, Córdoba, and La Pampa provinces. The Pampas are bounded by the drier Argentine Espinal grasslands, which form a semicircle around the north, west, and south of the Humid Pampas. Winters are cold to mild, and summers are hot and humid. Rainfall is fairly uniform throughout the year but is a little heavier during the summer. Annual rainfall is heaviest near the coast and decreases gradually further inland. Rain during the late spring and summer usually arrives in the form of brief heavy showers and thunderstorms. More general rainfall occurs the remainder of the year as cold fronts and storm systems move through. Although cold spells during the winter often send nighttime temperatures below freezing, snow is quite rare. In most winters, a few light snowfalls occur over inland areas. Central Argentina boasts a successful agricultural business, with crops grown on the Pampas south and west of Buenos Aires. Much of the area is also used for cattle, and more recently, to cultivate vineyards in the Buenos Aires wine region. The area is also used for farming honey using European honeybees. These farming regions are particularly susceptible to flooding during thunderstorms. The weather averages out to be year round in the Pampas.
Иммиграция
1840 жылдары басталып, бірақ 1880 жылдан кейін күшейе түскен еуропалық иммигранттар Пампасқа көшіп келе бастады. Алғашқыда бұл үкімет ұйымдастырған отарлау жобаларының аясында жерді игеру мақсатымен жасалды, ал кейіннен олар жерді жалға алып, "пайлы шаруалар немесе жер иелеріне жалақылы жұмысшылар" болып өз күнкөрісін табуға тырысты. Алайда, көптеген иммигранттар 1930 жылдардан кейін индустрияландыру қарқыны артқан соң, қалалардағы тұрақты жұмысқа көшті. Осының салдарынан Аргентинаның Буэнос-Айрес провинциясындағы иммиграция тарихы көбінесе қалалармен және қалалық өмірмен байланысты, ал Энтре-Риос және Санта-Фе провинцияларынан өзгеше, онда еуропалық иммиграция ауылдық сипатқа ие болды.
Starting in the 1840s but intensifying after the 1880s, European immigrants began to migrate to the Pampas, first as part of government sponsored colonization schemes to settle the land and later as tenant farmers "working as either a sharecropper or as paid laborers for absentee landowners" in an attempt to make a living for themselves. However, many immigrants eventually moved to more permanent employment in cities, as industrialization picked up after the 1930s. As a result, Argentina's history of immigration in Buenos Aires Province is typically associated with cities and urban life, unlike in Entre Ríos Province and Santa Fe Province, where European immigration took on a more rural profile.