Кіріспе
Аргентина және Чили аралы – Исла-Гранде-де-Тьерра-дель-Фуэго (ағылш. От Жерінің үлкен аралы), бұрын Исла-де-Хатива деп аталған, Оңтүстік Американың оңтүстік ұшына жақын орналасқан арал, оны Магеллан бұғазы бөліп тұрады. Аралдың батыс бөлігі (61,4%) Чилиде (Тьерра-дель-Фуэго провинциясы және Антарктика-Чилена провинциясы), ал шығыс бөлігі (38,6%) Аргентинада (Тьерра-дель-Фуэго провинциясы) жатыр. Бұл аралдар немесе архипелагтың кеңейтілген тобындағы ең ірі құрлық бөлігін құрайды, ол Тьерра-дель-Фуэго деп те белгілі. Аралдың ауданы құрайды, бұл Оңтүстік Америкадағы ең үлкен арал және әлемдегі 29-шы ең үлкен арал. Оның ең ірі екі қаласы – Аргентинадағы Ушуая және Рио-Гранде. Басқа қалалар: Толхуин, Порвенир, Камерон және Серро-Сомбреро. Аргентиналық жағында, Тьерра-дель-Фуэго провинциясында 127 205 тұрғын (2010 жылғы мәлімет бойынша) өмір сүреді, ал Чили жағында бар болғаны 6 656 адам (2012 жылғы мәлімет бойынша), олардың көп бөлігі Тьерра-дель-Фуэго провинциясында шоғырланған. Оның ең биік нүктесі Чилидегі Монте-Шиптон деп ресми емес аталады. Жақын орналасқан Дарвин тауы бұрын аралдағы ең биік тау деп есептелген, бірақ ол жүз метрден аспайды. Аралдың солтүстік бөлігінде мұнай кендері бар, ал Чилидегі Серро-Сомбреро аралдағы мұнай өндірудің негізгі орталығы болып табылады. 1949 жылдың 17 желтоқсанында Чили аймағында, Аргентина шекарасына жақын жерде жер сілкінісі болды. Момент шамасы бойынша 7,8 балға тең болған бұл жер сілкінісі Аргентинаның оңтүстігінде тіркелген ең күштісі болып есептеледі.
the Island
Isla Grande de Tierra del Fuego (English: Big Island of the Land of Fire) also formerly Isla de Xátiva is an island near the southern tip of South America from which it is separated by the Strait of Magellan. The western portion (61.4%) of the island is in Chile (Province of Tierra del Fuego and Antártica Chilena Province), while the eastern portion (38.6%, ) is in Argentina (Tierra del Fuego Province). It forms the major landmass in an extended group of islands or archipelago also known as Tierra del Fuego. The island has an area of , making it the largest island in South America and the 29th largest island in the world. Its two biggest towns are Ushuaia and Río Grande, both in Argentina. Other towns are Tolhuin, Porvenir, Camerón, and Cerro Sombrero. The Argentine side, Tierra del Fuego Province, has 127,205 inhabitants (2010), whereas the Chilean side has only 6,656 (2012), almost all located in the Tierra del Fuego Province. Its highest point is unofficially named Monte Shipton , in Chile. Nearby Mount Darwin was previously thought to be the tallest mountain on the island, but is just less than a hundred metres shorter. The northern parts of the island have oil deposits; Cerro Sombrero in Chile is the main extraction centre in the island. On 17 December 1949, an earthquake occurred in the Chilean portion, near the Argentine border. Recorded as 7.8 on the moment magnitude scale, it was the most powerful ever recorded in the south of Argentina.
География
Tierra del Fuego шығысында Оңтүстік Атлант мұхитымен, солтүстігінде Магеллан бұғазымен, ал оңтүстігінде және батысында Тынық мұхитымен байланысқан фьордтар мен арналар тізбегімен шектеледі. Солтүстік-шығыс жағалауының ең ірі ерекшеліктерінің бірі – Сан-Себастьян шығанағы. Оңтүстік жағынан аралды Бигль каналы шектейді, оның оңтүстігінде Чили территориясына кіретін аралдар тобы орналасқан. Батысында аралда екі ірі шығанақ бар: Инутил шығанағы және Альмирантаго фьорды. Екііншісі Магеллан-Фагнано жарылысы бойымен созылып, Оңтүстік Тьерра-дель-Фуэгодағы Ками көлінің ойысының жалғасы болып табылады. Аралдың оңтүстік-батыс бөлігі Альмирантаго фьорды мен Бигль каналы арасында, батысқа қарай Брекнок түбегіне дейін созылып, Тынық мұхитында аяқталады. Бұл бөлігінің көп бөлігі Чилидің Альберто де Агостини ұлттық паркінің құрамына кіреді.
Тарих
Адамдардың ең алғашқы қонысы 10 000 жыл бұрын, құрлықтан көшіп келген адамдардың, мүмкін бәсекелестердің қысымымен болған. Яган халқы – Отты Жерді мекендеген ең ерте замандағы адамдардың бірі. Отты Жер аралдарындағы Наварино аралы сияқты археологиялық орындар Мегалит дәуірінен бастап олардың мәдениетіне қатысты артефакттар мен дәлелдерді табыс етті. Tierra del Fuego атауы 1520 жылы Испаниядан Филиппинге сапар барысында осы жерге алғаш келген португалдық саяхатшы Фердинанд Магелланға байланысты. Ол теңізден көрінетін америкалықтардың көптеген оттарын (испан тілінде fuego) көрді және «үндістер» оның флотына шабуыл жасау үшін орманды күтіп отыр деп ойлады. Бұл оттарды аралдың солтүстік бөлігінде тұратын ямана тайпасы ауа райының суығынан сақтану үшін жақты. Бастапқыда «Түтін елі» деп аталған бұл жер кейіннен әсерлі «От елі» деп өзгертілді. Британдық офицер Роберт Фицрой 1830 жылы алғашқы сапарында кемесінен қайық ұрлаған төрт жергілікті тұрғынды тұтқынға алды. Олардың арасында Орунделлико болды, кейін экипажы оны Джеми Баттон деп атады. Фицрой оларға ағылшын тілін үйретті және Англияға оралғанда оларды Лондондағы король мен королевамен кездесу үшін сотқа алып барды. Олар сол кезде танымал болды. Аман қалған үш адам «Бигльдің» екінші сапарында Отты Жерге қайтарылды, онда табиғатты зерттеуші Чарльз Дарвин де болды және аралға сапары туралы кеңінен жазды. 1881 жылдың шілдесінде арал Аргентина мен Чили арасында бөлісті, олардың әрқайсысы бұрын Шығыс Патагония, Отты Жер және Магеллан бұғазына қатысты дау кезінде оны толығымен өзіне қарастырған. 1949 жылғы Отты Жердегі жер сілкінісі 1949 жылдың 17 желтоқсанында сағат 06:53:30-да болды. Рихтер шкаласы бойынша магнитудасы 7,8-ді көрсетті. Эпицентрі Чилидің Отты Жер провинциясының шығысында, Аргентина шекарасына жақын, 30 км тереңдікте орналасқан. Тек Тимаукель қаласында ғана әкім оқиға салдарынан 150 мың қой мен 6500 бас ірі қара малдың қауіп астында екенін хабарлады.
Флора
Аралдардың тек 30%-ында орман бар, олар Магелландық субполярлық орман ретінде жіктеледі; солтүстік-шығысында дала және салқын жартылай шөлдер орналасқан. Отын Жерінде ағаштардың алты түрі кездеседі: Канело немесе Қысқы қабық (Drimys winteri), Maytenus magellanica, Pilgerodendron uviferum – әлемдегі ең оңтүстік қылқан жапырақты ағаш, және оңтүстік буктың үш түрі: Nothofagus antarctica, Nothofagus pumilio және мәңгі жасыл Nothofagus betuloides. Бұл орманның ашық кеңістіктерінде жеуге жарамды жемістер өседі, мысалы, жағажай шүйіншігі (Fragaria chiloensis var. chiloensis forma chiloensis) және калафат (Berberis buxifolia), оларды үндістер де, жергілікті тұрғындар да жинаған. Бұл орман әлемде бірегей, себебі ол мұндай суық жазды климатта дамыған. Ағаш жамылғысы Оңтүстік Американың ең оңтүстік ұшына дейін созылады. Желдің күші соншалықты зор, оның әсерінен ағаштар желге қарсы бұрылып өседі, ал адамдар оларды желмен күрескендегі пішіні үшін "жел ағаштары" деп атайды. Ағаш өсімдіктері оңтүстікке қарай Isla de los Estados, Navarino аралы және Хосте аралының солтүстігіне дейін таралған. Биіктеу жерлерде жартас беткейінде өсетін Nothofagus түрлері кездеседі. Одан әрі оңтүстіске қарай, Волластон аралдары мен Хосте аралының оңтүстігі субантарктикалық тундрамен жабылған. Отын Жеріндегі орманға ұқсас климатты, бірақ ағаштардан құрған жерлерде, мысалы, Фарер аралдары мен жақын маңдағы архипелагтарда, басқа елдерге де ағаштар отырғызылған. Көптеген түрлер Тьерра-дель-Фуэгоның тундрамен шектесетін ең суық жерлерінен алынған. Бұл оңтайлы өзгерістерге әкелді, себебі Фарер аралдарындағы қатты жел мен салқын жаз бұрын әлемнің басқа аймақтарынан келген ағаштардың өсуіне мүмкіндік бермеген. Фарер аралдарында импортталған ағаштар сәндік мақсатта, желден қорғау үшін және дауылдар мен мал жаюдан туындаған эрозиямен күресу үшін қолданылады.
Экономика
Негізгі салалар – мұнай, табиғи газ, қой шаруашылығы және экотүризм. Аргентина тарапында бірнеше электроника компаниясы құрылған. Ушуая қаласында Beagle брендімен үш түрлі сыра шығаратын шағын сыра қайнату компаниясы – Cervecería Fueguina орналасқан.