Кіріспе
Жаңа Зеландиялық яхта жарысының қатысушысы сэр Фрэнсис Чарльз Чичестер КБЭ (17 қыркүйек 1901 – 26 тамыз 1972) – британдық кәсіпкер, авиацияның алғашқы дамушысы және жеке өзі теңізге шыққан теңізші. 1966-1967 жылдары тоғыз ай мен бір күнде клипер жолымен әлемді жалғыз өзі айналып шыққан және ең жылдам айналып өткен алғашқы адам болғандығы үшін Елизавета II оған рыцарь атағын берді.
Sir Francis Charles Chichester KBE (17 September 1901 – 26 August 1972) was a British businessman, pioneering aviator and solo sailor. He was knighted by Queen Elizabeth II for becoming the first person to sail single handed around the world by the clipper route and the fastest circumnavigator, in nine months and one day overall in 1966–67.
Ерте өмір
Чичестер Англияның Девон графтығындағы Барнстапл маңындағы Ширвеллдегі пасторлық үйінде, Англия шіркеуінің дін қызметкері Чарльз Чичестердің ұлы болып дүниеге келді. Чарльз Чичестердің әкесі, өз кезегінде, сэр Артур Чичестердің жетінші ұлы, 8-ші баронет болған. Оның анасы Сэмюэл Пейдждің қызы Эмили Энни еді. Алты жасында ол жігіттерге арналған The Old Ride дайындық мектебіне интернатқа жіберілді, содан кейін Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Марлборо колледжінде білім алды. Он сегіз жасында Чичестер Жаңа Зеландияға эмиграциялады, онда он жылдың ішінде орман шаруашылығы, кен өндіру және жылжымайтын мүлік дамыту саласында өркендеген бизнес құрды, бірақ Ұлы депрессия кезінде ауыр зиянға ұшырады.
Ұшқыш
1929 жылы Англияға отбасына қайта оралғаннан кейін Чичестер Бруклендсте ұшқыштардан сабақ алып, ұшқышқа ие болды. Ол кейін де Хавиландтың Gipsy Moth ұшағын алды, оны Жаңа Зеландияға ұшырып, Берт Хинклердің Австралияға жалғыз ұшу рекордын бұзуға ниеттенді. Механикалық мәселелерге байланысты ол рекордты сындыра алмаса да, сапарды 41 күнде аяқтады. Ұшақ содан кейін Жаңа Зеландияға жіберілді. Тасман теңізін тікелей кесіп өту үшін жеткілікті отынның жоқ екенін анықтаған Чичестер өзінің Gipsy Moth ұшағына Жаңа Зеландия Әуе Күштерінен алынған попларларды орнатты және Тасман теңізінен шығыстан батысқа (Жаңа Зеландиядан Австралияға) дейін бірінші жалғыз ұшуды жасады. Ол Норфолк және Лорд-Хау аралдарына ұшақпен қонған алғашқы адам болды. Сапар тағы да кешікті: Лорд-Хау аралында ұшағы қирағаннан кейін, ол арал тұрғындарының көмегімен оны қайта құруға мәжбүр болды. «Бағыттан ауытқу навигациясы» (қателіктің қай жағында екенін білу үшін бір жаққа бұрылу) тұжырымы навигациямен бірдей көне болса да, Чичестер оны ұшақта жүйелі түрде қолданған алғашқы адам болды. Оның орнын анықтаудың жалғыз тәсілі секстантпен күннің бағытын өлшеу болды. Жалғыз ұшқыш үшін бұл қиын болды, өйткені ол бір уақытта ұшақты басқаруы керек еді. Күннің бағытын өлшегеннен кейін ол ұзақ есептеулер жасауы тиіс болды. Бұлдың бәрі сенімсіз болуы мүмкін болғандықтан, Чичестерге басқа нұсқа керек болды. Ол күннің горизонттан жоғары көтерілуі есептелген биіктікке жеткенде, 90 градусқа солға (немесе есептелгендей оңға) бұрылып, содан кейін мақсатына жеткенше сол бағытта ұшты. Ол өзінің қашан жететінін алдын ала білмегендіктен, күтілетін уақытына сәйкес күннің биіктігі мен азимутының кестесін немесе графигін жасады. Бұл әдістің артықшылығы – дрейфтің әсері жүрілген қашықтықтағы қателерге дейін азайтылды, бұл әдетте кішкентай болды. Чичестер Лорд-Хау аралына түстен кейін келгендіктен, бұрылыс жасағанда Күн солтүстік-батыста болды. Бұрылыс жасаудан бірнеше сағат бұрын, жергілікті түске жақын, Күн солтүстікте болғанда, Чичестер өзінің есебін тексеру үшін секстантымен екі өлшем жасады. Жалпы принцип мынадай: егер Күн бағытынан оңға немесе солға қарай болса, бағытты, бірақ мақсатқа дейінгі қашықтықты емес, тексеруге болады. Егер Күн бағытының алдында немесе артында болса, бағыт емес, мақсатқа дейінгі қашықтықты тексеруге болады. Чичестер соңғы жақындасуын тікелей мақсатына бағытталған сызық бойынша жоспарлады. Бұл техника оған Тынық мұхитындағы кішкентай аралдарды табуға көмектесті. Осы сапары үшін ол Әуе ұшқыштары мен әуе навигаторлары гильдиясының Джонстон еске алу сыйлығымен марапатталды. Содан кейін Чичестер әлемді жалғыз айналып өтуге шешім қабылдады; ол Жапонияға жетті, бірақ Кацуурада, Чибада жоғары кернеулі сымға соқтығысып, ауыр жарақат алды.
Екінші дүниежүзілік соғыс картографиясы
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда жасы мен көру қабілетіне байланысты Корольдік әуе күштеріне қабылдана алмады, ол 1941 жылдың 14 наурызына дейін комиссия алған жоқ. Ол соғыс аяқталғанға дейін Корольдік әуе күштері ерікті резервіне қосылды. Оның бейбіт мамандығы әуе навигациясы маманы деп тіркелді. Оның алғашқы орны Әуе министрлігіндегі Әуе мүшелерін оқыту дирекциясының навигация бөлімі болды, онда ол 1942 жылдың тамызына дейін қызмет етті. 1943 жылдың шілдесінде ол Империя орталық ұшу мектебіне жіберілді, онда 1945 жылдың қыркүйегіне дейін навигация бойынша оқытумен айналысты. Ол бір ғана пилотпен басқарылатын ұшақтардың пилоттарына Еуропаға және кері қарай, Тынық мұхитында қолданған навигациялық жүйеге ұқсас, тізелік навигация арқылы бағыт табуға мүмкіндік берген навигациялық нұсқаулық жазды. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Ұлыбританияда қалды. Ол 15 000 артық Әуе министрлігі карталарын сатып алып, бастапқыда оларды тақталарға жапсырып, олардан пазл жасады, кейіннен өзінің сәтті карта жасау компаниясын құрды.
Жайықшы
1958 жылы Чичестерге өкпе қатерлі ісігі диагнозы қойылды. (Бұл диагноз қате болуы мүмкін; Чичестермен бірінші жалғыз атлантикалық жарыста бәсекелескен лондондық дәрігер Дэвид Льюис оның жағдайын қарап шығып, Чичестердің аномалиясын «өкпе абсцессі» деп бағалады.) Оның әйелі Шила оны қатаң вегетариандық диетаға (қазір макробиотикалық диета деп есептеледі) отырғызды, соның нәтижесінде оның қатерлі ісігі ремиссияға енді. Содан кейін Чичестер ұзақ қашықтыққа яхтингпен айналыса бастады. 1960 жылы ол «Блонди» Хаслер ұйымдастырған алғашқы Single Handed Trans Atlantic Race жарысына қатысып, 40 футтық «Gipsy Moth III» океандық жарыс кемесінде жеңіске жетті. Төрт жылдан кейін ол екінші жарыста екінші орын алды. 1966 жылдың 27 тамызында Чичестер өзінің «Gipsy Moth IV» кечін Ұлыбританиядағы Плимуттен шығарды және 226 күн теңізде жүргеннен кейін 1967 жылдың 28 мамырында Сиднейде тоқтап, жер шарын айналып келді. Осылайша ол Ұлы мыстар арқылы батыстан шығысқа қарай жалғыз өзі әлемді айналып өткен алғашқы адам атанды. Бұл саяхат сонымен қатар уақытқа қарсы жарыс болды, себебі Чичестер 19 ғасырдағы коммерциялық желкендік кемелердің өркендеген кезеңіндегі ең жылдам, толық экипажбен жабдықталған клиперлердің көрсеткен уақытын басып өтуді мақсат етті. Оның әлемдік саяхаты алғаш рет коммерциялық түрде демеушілік алды, Халықаралық жүн хатшылығының «Woolmark» белгісі «Gipsy Moth IV» кемесінің және Чичестердің бейсболкасының алдында орналастырылды.
Құрметтері мен кейінгі өмірі
1961 жылы ол навигацияға қосқан үлесі үшін Корольдік навигация институтының Харольд Спенсер Джонс алтын медалімен марапатталды. 1967 жылдың шілдесінде, жалғыз өзі әлемді айналып келгеннен кейін бірнеше апта өткен соң Чичестер "шағын кемелерді бағыттап, теңіз саяхатындағы жеке жетістіктері және үздіксіз еңбегі" үшін Британ империясы орденінің кавалер-командоры атағымен марапатталды.