Кіріспе

Жаңа Зеландиялық яхтсмен Сэр Питер Джеймс Блейк (1 қазан 1948 – 5 желтоқсан 2001) – Жаңа Зеландиялық яхтсмен, 1989–1990 жылдарғы Whitbread Round the World Race жарысын жеңіп алған, 1994 жылдан 1997 жылға дейін ENZA New Zealand яхтасының ко-капитаны ретінде әлемді айналып саяхаттау рекордын орнатып, Джулс Верн кубогын ұстаған және Америка кубогында Жаңа Зеландияны қатарынан жеңіске жеткізген. Блейк 2001 жылдың 5 желтоқсанында Амазонка өзенінде қоршаған ортаның өзгеруін бақылап жүрген кезде қарақшылардың қолынан қаза тапты. Ол 53 жаста болған.

Ерте өмір және білім

Блейк 1948 жылы Жаңа Зеландияның Окленд қаласында суретші және көркемдік режиссер Брайан Блейк пен фотосуретші Джойс Уилсон отбасында дүниеге келді. Ол төрт баланың екіншісі болды. Бейсвотер шағын қаласында өсіп, Бейсвотер мектебінде, Белмонт орта мектебінде және Такапуна гимназиясында оқыды. Блейк өте ерте жасынан-ақ желкен спортына құмар болды; ол бес жасында отбасылық қайықта желкенмен айналыса бастады. 18 жасқа келгенде, інісімен бірге кельді яхта салып, 1967/68 жылғы Жаңа Зеландияның жасөспірімдер арасындағы жағалаудағы жүзу чемпионатында жеңіске жетті. 1966 жылдан 1969 жылға дейін Блейк Окленд техникалық институтында машина жасау мамандығын оқыды және Жаңа Зеландияның инженерлік сертификатын алды. Яхтаның экипажындағы Лесли Уильямс және Робин Нокс-Джонстон Блейктің көшбасшылық қабілетін және теңізшілік шеберлігін танып, оны алғашқы Whitbread Round the World Race жарысына қатысуға шақырды.

Әлемді айнала жүгіру жарысы

Блейк 1973–1974 жылдардағы Whitbread Round the World Race жарысында Лесли Уильямс басқаратын «Бёртон Каттер» кемесіндегі вахта капитаны ретінде қатысты. 1977–1978 жылдардағы жарыста Блейк Уильямс пен Джонстонмен бірге «Heaths Condor» кемесіне қайта қосылды. Жарыстан кейін Англияда яхтаны жөндеу кезінде Питер Филиппа (Пиппа) Гланвиллмен танысып, 1979 жылдың тамызында Эмсвортта үйленді. Олардың көрсеткен уақыты – 74 күн, 22 сағат, 17 минут және 22 секунд. Олар француз сыйлығын жеңіп алған алғашқы шетелдік шкиперлер болды.

Америка кубогы

Карл Маккензидің соңғы минутта шақыруымен Жаңа Зеландияның 1992 жылғы Америка кубогына қатысуын басқарған Блейк, NZL 20 яхтасымен «киви» командасын сынға түсушілердің финалына жеткізді. Алайда, Италия даулы жарыстан Луи Виттон кубогымен озып шығып, Америка кубогы матчында America³ командасымен кездесті. Блейк 1995 жылы Америка кубогына қайта оралды, бұл жолы Жаңа Зеландия командасының синдикат жетекшісі ретінде. «Black Magic» аталған NZL 32 яхтасымен команда Денис Коннерді 5:0 есебімен жеңіп, сөзсіз жеңіске жетті. Блейктің әйелі сыйлаған «сәтті қызыл шұлықтары» оның айрықша белгісіне айналды. Кубок жарыстары кезінде жаңа зеландиялықтардың қызыл шұлық киюі немесе оларды көлік антенналарынан ілуі жиі кездесетін. Сонымен қатар, яхталардың желкен нөмірлері бейнеленген ресми қызыл шұлықтардың табысты «қаржы жинау басылымы» шығарылып, синдикатты қаржыландыруға көмектесті. Кейін, оның қазасынан кейін қызыл шұлық оның көптеген жанкүйерлері үшін қайғының белгісі болды. 2000 жылғы Америка кубогында Блейктің жетекшілігімен Жаңа Зеландия командасы Америка кубогын қорғаған алғашқы американдық емес команда атанды, олар Prada командасын 5:0 есебімен жеңді. Осы қорғаныстан кейін Блейк командадан кетті. Блейк 1996 жылы Америка кубогының Даңқ залына енгізілді.

Жарыстан кейінгі

1997 жылы Блейк Кусто қоғамының экспедициялар жетекшісі және «Антарктика зерттеушісі» кемесінің капитаны болды, кейіннен ол қоғамнан сатып алып, «Seamaster» деп атады. Қоғамнан кеткен соң ол 2001 жылы «Seamaster» кемесімен Антарктида және Амазонкаға экспедициялар ұйымдастырды. Сол жылы Блейк БҰҰ Қоршаған орта жөніндегі бағдарламасының арнайы елшісі болып тағайындалды. Ол өзі құрған «blakexpeditions» компаниясы үшін деректі фильмдер түсіре бастады.

Құрметтер мен марапаттар

1983 жылғы Жаңа жылдық құрметтеулерде Блейк Британ империясы орденінің мүшесі болып тағайындалды, теңіздік яхта жарыстарына қосқан қызметі үшін. 1991 жылғы Жаңа жылдық құрметтеулерде ол яхтингке қызметтері үшін Британ империясы орденінің офицері дәрежесіне көтерілді, ал 1995 жылғы Королеваның туған күні құрметіне сол орденнің кавалер-командоры дәрежесіне тағы көтерілді. Блейк 1999 жылы Мэйси университетінен құрметті докторлық атағын, ал 2000 жылы Окленд технологиялық университетінен тағы бір құрметті докторлық атағын алды.

Өлім және мұра

2001 жылдың 5 желтоқсанында теңіз қарақшылары Оңтүстік Америкадағы экологиялық сапарда болған кезде Блейкті атып өлтірді. Ол БҰҰ үшін жаһандық жылу және ластануды бақылап жатқан еді. Екі айлық экспедиция Амазонка өзенімен жоғалып қайтқаннан кейін кеденді рәсімдеу үшін Бразилияның Макапа қаласының жанындағы Амазонка дельтасының аузында тоқтады. Шамамен сағат 21:00-де алты-сегіз қарулы, бетперделі қарақшылар "Симастерге" өршілді. Бір қарақшы экипаж мүшесінің басына тапаншаны бағыттап тұрғанда, Блейк кабинадан мылтықпен шықты. Мылтық істен шыққанша ол шабуылшылардың біреуін қолынан жаралады; содан кейін Рикардо Коларес Таварес оны арқасынан атып өлтірді. Қарақшылар экипаждың тағы екі мүшесін пышақтап жарақаттады, ал қалған жеті адам зардап көрмеді. Шабуылшылар 15 ат күші бар мотор мен экипаж мүшелерінің бірнеше сағаттарын ғана ұрлады. Бірқатар уақыттан кейін билік қарақшыларды ұстап, олардың әрқайсысын орташа есеппен 32 жылға соттады; өлімге себеп болған оқ атып өлтірген Таварес 36 жылға кесілді. Блейк – Олимпиада күміс жүлдегері және экологиялық көшбасшы. Блейктің экологиялық және көшбасшылық мұрасын Жаңа Зеландиядағы "Сэр Питер Блейк қоры" коммерциялық емес ұйымы жалғастыруда. 2001 жылдың 23 желтоқсанында Окленд доменінде өткен Блейктің еске алу рәсіміне шамамен 30 000 адам қатысты. Іс-шараға Блейктің отбасы, Жаңа Зеландияның премьер-министрі Хелен Кларк, Бразилия елшісі, сондай-ақ Нил және Тим Финн қатысты. Хелен Кларк шабуылға үш апта бұрын "Симастерде" бір түн өткізген. Ол Блейкті "тірі аңыз" және "ұлттық батыр" деп атады. Ол сөйлеген сөзінде: "Біздің кішкентай ел дүрлігіп кетті. Питер Блейк – тірі аңыз. Ол керемет теңізші болғандықтан, Жаңа Зеландияға үлкен құрмет пен атақ әкелді. Оның қазасы ойға келмейтін нәрсе еді" деді. Блейк Англияның оңтүстік жағалауындағы Эмсворт қаласының жанындағы Сент-Томас-а-Беккет шіркеуіне қарап тұрған Уорблингтон зиратында жерленген. Пиппа мен Питер Эмсворт қаласында қоныстанды және екі балаларын өсірді. Оның қабір тасына Джон Мейсфилдтің әйгілі "Теңіз қызуы" өлеңінен алынған сөздер жазылған: "Мен қайтадан теңізге түсуім керек, жалғыз теңізге және аспанға, / Мен тек биік кеме мен оны бағыттау үшін жұлдызды сұраймын". 2002 жылдың қазан айында Халықаралық Олимпиада комитеті Блейкке өз құрметінің ең жоғары белгісі – Олимпиада орденін қаза болғаннан кейін табыстады. 2003 жылдың желтоқсан айында Блейк отбасының қолдауымен "Сэр Питер Блейк қоры" құрылды. Оның мақсаты – "жаңа зеландиялықтарға қоршаған ортаны қорғау туралы білуге және оны қорғау үшін шаралар қабылдауға, сондай-ақ көшбасшылық қабілеттерін дамытуға ықпал ететін іс-шаралар арқылы планетаға оң әсер етуге көмектесу". Қор жыл сайын өткізілетін "Сэр Питер Блейк көшбасшылық сыйлығы" сияқты бірқатар жобаларды жүзеге асырады. Бұл сыйлықтарға әр жыл сайын ерекше жаңа зеландиялық көшбасшыға берілетін "Блейк медалі" және едәуір әлеуеті бар жас көшбасшылар ретінде танылған алты адамға жыл сайын табыс етілетін "Сэр Питер Блейк жас көшбасшылар сыйлығы" кіреді. 2005 жылдан бастап "Блейк медалінің" иегерлері: Джон Андерсон, Стивен Тиндалл, Пол Каллаган, Мюррей Халберг, Джон Худ (оқу орнының әкімшісі), Рей Эйвери, Маргарет Базли, Джон Грэм, Мик Браун, Питер Джексон, Роб Фенвик, Питер Глюкман, Мейсон Дюри және Тариана Турия. "Симастер" бастапқыда Францияда салынған. Блейктің қазасынан кейін оны Этьен Бургуа сатып алып, "Тара экспедициясы" деп атады. Ол сәтті экспедицияларын жалғастыруда. 2002 жылы "Сэр Питер Блейк теңіз білім беру және демалыс орталығы" Блейктің құрметіне аталды. "Сэр Питер Блейк регатасы" Блейктің өмірін тойлау үшін жыл сайын өткізіледі. Бұл оңтүстік жарты шардағы ең ірі жастар арасындағы яхтинг регатасы. Блейк массиві Блейктің құрметіне аталған.