Tandy TRS-80 компьютері үшін TRSDOS операциялық жүйесі

Кіріспе

TRSDOS (Tandy Radio Shack Disk Operating System) – 1977 жылдан 1991 жылға дейін Radio Shack арқылы сатылатын сегіз биттік Zilog Z80 микрокомпьютерлерінің Tandy TRS 80 желісінің операциялық жүйесі. Tandy нұсқаулықтарында оны «трисс-досс» деп айту ұсынылған. TRSDOS-ты Tandy DOS-пен шатастыруға болмайды, ол Microsoft-тен Tandy x86 желісінің персональды компьютерлері (PC) үшін лицензияланған MS DOS нұсқасы. 1977 жылғы түпнұсқа TRS 80 Model I моделі үшін TRSDOS негізінен MBASIC (ROM-дағы BASIC) мүмкіндіктерін кеңейтудің құралы болды. Бұл дискілік файлдармен жұмыс істейтін қосымша I/O (кіріс/шығыс) командаларын қамтыды, ал дискі жоқ Model I жүйелерінде кассеталар қолданылған. Кейінірек дискілік дискілермен жабдықталған Model III компьютерлері Radio Shack компаниясының TRSDOS-тың мүлдем басқа нұсқасын пайдаланды, ол 1981 жылы TRSDOS 1.3 нұсқасымен аяқталды. 1983 жылдан бастап дискілік дискілермен жабдықталған TRS 80 Model 4 компьютерлері TRSDOS Version 6 нұсқасын қолданды, ол Logical Systems, Inc компаниясының Model III LDOS-інің дамуы болды. Бұл нұсқа 1987 жылы жаңартылып, LS DOS 6.3 ретінде жарық көрді. Мүлдем байланыссыз, Radio Shack компаниясы 1979 жылы өзінің TRS 80 Model II кәсіби компьютері үшін TRSDOS нұсқасын жасады, ол да Z80 процессорға негізделген және 8 дюймдік дискілік дискілермен жабдықталған. Бұл желідегі кейінгі модельдер – 12, 16 және 6000 – Z80 процессорын негізгі Motorola 68000 чипіне баламалы процессор ретінде пайдаланды және ескі Z80 қолданбалық бағдарламаларымен кері үйлесімділік үшін осы TRSDOS нұсқасын іске қоса алды.

Тарих

Tandy Corporation компаниясының TRS 80 микрокомпьютері шыққан кезде дискі жетегі немесе дискілік операциялық жүйе болмады. Рэнди Куктың TRSDOS-тың алғашқы нұсқасы соншалықты қателі болғандықтан, басқалар NewDOS және LDOS сияқты баламаларын жазды. Кукпен бастапқы кодтың меншік құқығына байланысты туындаған даулардан кейін, Tandy, LDOS-ты жасаған Logical Systems компаниясын TRSDOS-ты әрі қарытар дамыту үшін жалдады. 1983 жылы TRS 80 Model 4пен бірге шыққан TRSDOS 6, LDOS 6.00-ге толық сәйкес келеді.

Күндері

1979 жылдың қазаны – Radio Shack TRSDOS 2.3 нұсқасын шығарды.
1981 жылдың 1 мамыры – Radio Shack Model III үшін TRSDOS 1.3 нұсқасын шығарды.
1983 жылдың 26 сәуірі – Radio Shack жаңа Model 4 сериясымен бірге TRSDOS 6.0 нұсқасын ұсынды.
1984 жыл – Radio Shack Model 4 үшін түпкілікті нұсқа болып табылатын 6.2 нұсқасын шығарды.
1984 жыл – Logical Systems TRSDOS 6.2 кодына түсіндірмелер қосылған құрастырушы кодты (“The Source”) жариялады.
1986 жылдың соңы – Logical Systems TRSDOS 6.2 нұсқасына функционалдық жағынан балама LS DOS 6.3 нұсқасын шығарды. Осы күннен бастап Tandy/Radio Shack оны Model 4D моделімен бірге жеткізе бастады.

Өзгешеліктер мен мүмкіндіктер

RadioShack-тің Z80-ге негізделген TRS 80 компьютерлер желісі (I/III және Model 4) төрт физикалық дискеталық дисктерді (сатылған) қолдайды. Model I-дегі бастапқы TRSDOS тек бір жақты дискілерді қолдады, 35 тректі бір тығыздықта форматтады (секторлар жиілік модуляциясы техникасын қолдана отырып кодталды). Model III TRSDOS (версия 1.3 аяқталуымен) екі есе тығыздықта форматталған 40 тректі дисктерді қолдайды (өзгертілген жиілік модуляциясын пайдалана отырып). Model I екі есе тығыздықты басқарушылармен жабдықталған және Model I/III 80 тректі дисктермен немесе екі жақты дисктермен жабдықталған жағдайда TRSDOS-ты қолдана алмады; RadioShack Logical System-нің LDOS операциялық жүйесін сатты, ол осы типтегі дисктерді басқара алады. Model 4 TRSDOS 6 – LDOS-тың дамуы болып табылады және бірдей мүмкіндіктерге ие. Қатты дискілер (сондай-ақ Winchester дискілері деп те аталатын) өндірушілерімен бірге арнайы драйвер бағдарламалық жасақтамасын қажет етті. Бұл драйверлер кез келген TRSDOS орнатуларына сегізге дейін мүмкін болатын диск бөлімдерімен кіруге мүмкіндік берді, олардың әрқайсысы нөлден жетіге дейінгі диск нөмірлеріне тағайындалды. Шын мәнінде, үлкен қатты диск сегізден астам бөлімдермен форматталуы мүмкін, бірақ TRSDOS бір сессияда сегізге ғана қол жеткізе алады. Қатты дискілердегі кейбір бөлімдер TRSDOS-пен, ал басқалары CP/M OS-пен форматталуы мүмкін. Әрбір дискета жүйеде бір диск нөмірін алады. Model 4 RAM дискісін (Memdisk) орнату мүмкіндігімен, сонымен қатар бұл үшін диск нөмірін тағайындауды талап етті. TRSDOS-тің барлық нұсқалары жүйелік сұранымдардың көпшілігін қанағаттандыру үшін үстіне жабылады және дискі каталогтары жадыда сақталмайды. Бұл жүйелік өнімділікке екі түрлі әсер етеді. Біріншіден, бастапқы файлға қол жеткізген кезде DOS әрқашан дискінің каталогына сілтеме жасап, файлға бөлінген дискідегі орынның физикалық картасын беретін ақпаратты алады (оның ішінде, егер бар болса, оның көлемі). Бастапқы қолжетімділіктен кейін бұл ақпарат файлды басқару блогында сақталады, оның жадына арналған орынды шақырушы қосымша береді. Дискідегі каталогты оқу үшін қосымша сілтемелердің қажеті жоқ (файлға жазылып, дискідегі орынды бөлу қажет болмаса). Осы себепті жүйенің жұмыс істеуі файлдың дискідегі бөлінген кеңістігі каталог цилиндріне қаншалықты жақын екендігіне және файлдың тұтастай алғанда қаншалықты бөлшектігіне (бір-біріне жанаспайтын кеңістікте орналасқан) байланысты. Каталог цилиндрінің қашықтығы қаншалықты алыс болса, дискіні оқу/жазу басы соғұрлым көп қозғалуы керек, бұл дискіге кіруді баяулатады және дискіде механикалық тозуды тудырады. TRSDOS пайдаланушыға дисктің физикалық кеңістігінде белгілі бір файлдарды орналастыруды оңтайландыруға мүмкіндік беретін командаларға және файлдың дискідегі физикалық орналасуының картасын көрсетуге арналған командаға ие. Үстіне жабылатын архитектураның екінші мәні – TRSDOS жүйелік файлдарын (файл жұрнағы /SYS) қамтитын диск әрқашан логикалық диск нөмірі нөл ретінде тағайындалған кез келген дискте болуы керек. (Model 4-те бұл Memdisk болуы мүмкін, осылайша физикалық дискіні босату үшін жүйелік емес деректер дискісі үшін нөл пайдаланылады). LDOS және TRSDOS 6 таңдалған жүйелік файлдарды Z80 оперативті жадына жүктейтін SYSRES командасына ие, осылайша жүйелік емес деректер үшін жүйелік дискіде орын босатады. Барлық нұсқаларда логикалық диск нөмірлерін физикалық дисктерге қайта тағайындауға мүмкіндік беретін SYSTEM командасының нұсқалары бар. Физикалық дискке логикалық диск нөмірі берілмейтін диск нөмірлерін беру мүмкін; бұл кейде қауіпсіздік немесе қауіпсіздік (жазуды қорғау) мақсатында дискке кіре алмайтындығына кепілдік беру үшін пайдалы. Драйвтер DOS-пен жазу арқылы қорғалатын етіп орнатылуы мүмкін.

RadioShack's Z80 based line of TRS 80 computers (Models I/III and Model 4) support up to four physical floppy (mini diskette) drives which (as sold) use 5¼ inch diskettes. The original TRSDOS for the Model I supported only single sided disks with 35 tracks formatted in single density (sectors are encoded using the frequency modulation technique). Model III TRSDOS (culminating in version 1.3) supported 40 track disks formatted in double density (using modified frequency modulation). Model Is retrofitted with double density controllers and Models I/III equipped with 80 track drives or double sided drives could not use TRSDOS; RadioShack sold Logical System's LDOS operating system which could control these types of drives. The Model 4's TRSDOS 6 is a development of LDOS and has the same capabilities. Hard disk drives (then also known as winchester drives) required custom driver software supplied by their manufacturers. These drivers permitted any TRSDOS installation to access them with up to eight possible drive partitions, each assigned to drive numbers zero through seven. Actually, a large hard drive could be formatted with more than eight partitions, but TRSDOS can only access eight during any one session. Hard drives could have some partitions formatted under TRSDOS and others under the CP/M OS. Each floppy drive in the system would also take up one drive number assignment. The Model 4, with its ability to set up a ramdisk (Memdisk), also required a drive number assignment for this. All versions of TRSDOS use overlays to satisfy most system requests and disk directories are not maintained in memory. This has two implications for system performance. First, upon initial file access the DOS always references the disk directory to obtain information giving the physical mapping of disk space allocated to the file (including its extents, if any). After the initial access this information is maintained in a File Control Block, the memory space for which is supplied by the calling application. Further references do not need to read the disk directory (unless the file is written to and more disk space needs to be allocated). For this reason system performance depends greatly on how close a file's allocated disk space(s) is/are to the directory cylinder, and how fragmented (extents located in non contiguous space(s)) the file is as a whole. The farther away the directory cylinder is, the more the drive's read/write head will need to move, which slows disk access and produces more mechanical wear on the drive. TRSDOS has commands permitting the user to optimize placement of particular files on the disk's physical space, and the command to display a map of a file's physical placement on a drive. The second implication of the overlay based architecture is that a disk containing TRSDOS system files (file extension /SYS) must always be present in whichever drive is assigned as logical drive number zero. (On the Model 4 this may be the Memdisk, thus freeing physical drive zero be used for a non system data disk). LDOS and TRSDOS 6 have a SYSRES command which loads selected system files into Z80 RAM, thus freeing space on the system disk for non system data. All versions have variants of the SYSTEM command which can reassign logical drive numbers to physical drives. It is possible to assign drive numbers such that a physical drive is unassigned a logical drive number; this is sometimes useful to guarantee that the drive cannot be accessed for security or safety (write protection) purposes. Drives may be set to be write protected by the DOS, also.

Дисктерді басқару

Кез келген дискілік операциялық жүйенің негізгі функциясы – пайдаланушыға дискілік сақтау құрылғыларында сақталған файлдарды басқару және оларға қол жеткізу құралын ұсыну. Пайдаланушы сақтау құрылғыларының физикалық ерекшеліктерімен айналыспауы тиіс болғандықтан, операциялық жүйенің міндеті – файл жазбаларына қол жеткізу сұраныстарын әрбір жазбаның сақталу орнын нақты анықтайтын диск, жол, сектор және бас параметрлеріне аудару. Жүйе сондай-ақ Z80 жадында TRSDOS ішінде сегіз логикалық дисктің әрқайсысына қатысты параметрлерді сақтайтын Диск Басқару Кестесін (Drive Control Table) сақтайды. Диск параметрлері – дискідегі жалпы сақтау кеңістігінің адрестелетін бөлімдерге қалай бөлінгенін көрсетеді. Дискілік ортаның бетіндегі магниттік бөлшектердің қабаты (форматтау процесінде) TRACKS деп аталатын сақтау аймақтарының концентрлі шеңберлеріне магниттеледі. Әрбір жол 256 байттық кіші аймақтарға – СЕКТОРЛАРҒА бөлінеді. Әрбір сектор ID FIELD деп аталатын әрбір сектордың алдында орналасқан ақпарат үлгісі арқылы бірегей анықталады. Бір жолдағы секторлардың саны орталық медиа түріне қарай өзгеруі мүмкін, бірақ бір ортаның әрбір жолындағы (және әрбір түйіршігіндегі) секторлардың саны әрқашан тұрақты болуы керек. Дискілер келесідей ұйымдастырылады: әрбір жол 256 байттық секторларға белгілі бір санда форматталады, ең көп сыйымдылығы бір жолға 32 сектор. Секторлар диск ортасының жалпы жол сыйымдылығына сәйкес өлшемдері әртүрлі болатын түйіршіктер деп аталатын блоктарға топтастырылады, бірақ әрбір диск форматы үшін түйіршік өлшемі тұрақты. TRS 80 III және 4 модельдерінде орнатылған дисктер үшін стандартты екі тығыздықта форматталған қырық цилиндрлі дисктер үшін түйіршік өлшемі алты 256 байттық сектор немесе 1,5 КБ құрайды. Әрбір жолда 4,5 КБ сақтау үшін үш түйіршік бар. Дискінің әр жағы (беті) әдетте 40 жолмен форматталады, әр жағы 180 КБ береді. 4D моделі екі жақты дисктерімен 360 КБ сақтау сыйымдылығын ұсынады. Файл үшін қосымша дискілік орын қажет болғанда (мысалы, жазу кезінде файлды кеңейту), қосымша түйіршік бөлінеді. Осылайша түйіршік ең кішкентай сақтау бірлігіне айналады. TRSDOS әрбір секторға, әрбір жолға және әрбір бетке нөмір береді. Беттер нөлден бастап тізбектеп нөмірленеді. Жолдар дискінің ең сыртқы шетінен нөлден бастап тізбектеп нөмірленеді, ал ең ішкі жолға ең жоғары нөмір беріледі. Егер бірнеше басқа дискілер қолданылса, бір беттегі жол нөмірлері цилиндр құрайтын барлық бірдей нөмірленген жолдармен әрбір бетте екі рет қайталанады. 4D үлгісінде форматталған екі жақты дискета үшін нөл бетінің нөл жолы және бір бетінің нөл жолы нөл цилиндрде топтастырылады. Цилиндр сыйымдылығының жоғарғы шегі цилиндр бойынша 256 сектор немесе цилиндр бойынша сегіз түйіршік, ал жүйе (бірнеше сақтау дискілері бар қатты дискілер үшін) бір дискіде ең көп сегіз бас қолдайды. Дискінің каталог цилиндрі форматтау процесінде орташа нөмірленген цилиндрге орналастырылады; осылайша стандартты 40 цилиндрлі дискінің каталогы 20-шы цилиндрге орнатылады. Бұл дискінің оқу/жазу басының каталогқа қол жеткізу үшін қозғалуы тиіс орташа қашықтықты (және кіру уақытын) азайтады. Дискінің каталог секторының бірінші секторы түйіршік бөлу кестесін (GAT) қамтиды. GAT дискідегі орынның әрбір түйіршігіне сәйкестендіріледі. GAT-те басқа өрістерде PACK NAME, құрылған КҮН (дискі форматталған кезде), PACK PASSWORD және дискінің конфигурациясына қатысты деректер бар. Файлға қол жеткізу үшін ашылғанда, жүйе оның каталог жазбасын табу үшін каталогты іздейді. Іздеу уақыты файл атауы мен кеңейтуінен құралған 11 таңбалы тізбекті бір байттық мәнге дейін азайту үшін хэш техникасын қолдану арқылы азайтылады. Әрбір файлдың хэш-коды каталогтың екінші секторы болып табылатын хэш-индекс кестесінде (HIT) сақталады. Осы кестедегі әрбір позиция нақты каталог жазбасына сәйкес келеді. Аш кестесі бір секторға тең, ең көп дегенде 256 каталог жазбасы немесе файлды индекстеуге болады. Каталогтың өзі дискілік сыйымдылыққа сәйкес бір цилиндрден (34 секторға дейін) үлкен болады. Осылайша, дискідегі сақтау көлемі неғұрлым үлкен болса, оның каталогы да соғұрлым үлкен болады және дискіде сақталатын файл атауларының саны да соғұрлым көп болады. Каталог жазбасында файлдың соңғы өзгертілген күні, оның жаңарту және кіру пароль кодтары, оның кіру деңгейі және басқа да атрибуттар, мысалы, бұл SYStem немесе PDS (Partitioned Data Set) файлы және егер сақтық көшірме жасалса, файлдың соңғы секторының нөмірі және соңғы сектордағы соңғы байт (немесе Файл Соңы) бар. Жазба файлды пайдаланатын физикалық аймақтарды да қамтиды, цилиндрге, салыстырмалы бастапқы түйіршікке және файлды құрайтын әрбір кеңейтімге қатысты тікелей түйіршіктер санына сілтеме жасайды. Файл төрттен астам кеңейтімге ие болса, қосымша каталог жазбалары қажет болған жағдайда алға және артқа бағытталған көрсеткіштермен әрбір файлдың әрбір жазбасы байланыстырылады. Осылайша дискетадағы 256 файлға жете алу теориялық мүмкіндігі тек файл фрагментациясы болмаған жағдайда ғана мүмкін болады. TRSDOS дискіні форматтағанда, дискетамен байланысты барлық параметрлер алдын ала анықталады. Осылайша жолға секторлардың саны, түйіршікке секторлардың саны және осылайша жолға түйіршіктердің саны, жақтардың (беттердің) саны және цилиндрлердің саны белгіленеді, сондай-ақ ортаның тығыздығы да анықталады. Бұл көрсеткіштердің кейбіреуі (тығыздық, жақтар, жолға түйіршіктер) дискінің каталогының бөлігі болып табылатын түйіршік бөлу кестесіндегі өрістерге жазылады. Басқалары (жолға секторлар, түйіршікке секторлар, сондай-ақ жоғарыда аталған шамалар) Диск Басқару Кестесінің (DCT) өрістерінің бөлігі болып табылады. Жүйе дискідегі файлды ашуға тырысқанда, ол дискінің қолжетімділігін анықтау үшін @CKDRV SVC қызметін пайдаланады, содан кейін ол қолжетімді болған кезде дискіні тіркеуге алады. Бұл "тіркеу" функциясы DIRCYL өрісін жаңартады, содан кейін GAT-те сақталған ақпаратқа негізделген DBLBIT және MAXCYL өрістерін жаңартады. Бұл процедура пайдаланушыны жаңа енгізілген дискіні қолмен тіркеуден босатады; ол жүйе оны дұрыс емес қолданбастан бұлшық еттеріне қарамастан, кез келген дискіде әртүрлі форматталған дискілерді ауыстыруға болады. SVC дискілік примитивтері әрбір дискілік сақтау құрылысының түрі үшін орнатылған драйвер бағдарламасының құрамындағы ортақ жүйелік процедуралар арқылы өтеді. III немесе 4 модельдерінің дискілеріне арналған драйвер және TRSDOS төмен жады аймағында орналасқан. Қатты дискілер өздерінің драйвер бағдарламаларымен бірге келеді және әдетте жоғары жадта (негізгі 64К Z80 RAM) жүйе көрсеткішінің үстінде орнатылады, өйткені төменгі жад аймағындағы орын әдетте жеткіліксіз болады (әсіресе 4 модельде, оның сыртқы жад банктеріне қол жеткізуге қажетті бағдарламалық құралдар жоғары Z80 RAM жадында бола алмайды, өйткені бұл аймақ банктелген RAM ауысу аймағында орналасқан). Бұл драйверлік процедуралар дискіге қол жеткізуді сұраған қолданба мен компьютердің дискілік контроллер жабдықтары арасында байланыс протоколын орнатады. TRS 80 дискілері Western Digital сериясынан контроллер чиптерін пайдаланады: 4 модельдің қақпалық емес нұсқасында WD1791 және 4 модельдің қақпалық нұсқасында WD1773. Жоғары деңгейлі SVC, мысалы, файл жазбасын ОҚУ сұранысы шақырылғанда, сұраныс функциялық сұранысты қанағаттандыруға қажетті дискілік примитивке (FDC командасы немесе күй туралы есеп) аударылады. Байланыс протоколы жүйеге қосылған барлық дискілік құрылымдар үшін біркелкі. Бұл дискінің мөлшеріне немесе табиғатына қарамастан, дискіге қол жеткізуді ашық етеді, бұл драйвер үшін DCT-де сақталған параметрлердің шегінде.

The primary function of any disk operating system is to provide the user with a facility for managing and accessing files stored on disk storage devices. Since the user must not be burdened with the physical details of the storage devices themselves, it is the operating system's responsibility to translate file record access requests into specific drive, track, sector, and head parameters that pinpoint the storage location of each record. The system also maintains in Z80 memory within TRSDOS a Drive Control Table that stores the parameters associated with each of the eight logical drives. Disk drive parameters refer to how the total storage space on a drive is divided up into addressable units. The layer(s) of magnetic particles on the surface of the disk media are magnetized (during the format process) into concentric circles of storage areas called TRACKS. Each track is divided into 256 byte sub areas called SECTORS. Each sector is uniquely identified by a pattern of information preceding each sector called an ID FIELD. Although the number of sectors per track may vary from one media type to another, the number of sectors in each track of the same media (and in each granule) must always be a constant. Disks are organized as follows: each track is formatted into a specific number of 256 byte sectors with a maximum capacity of 32 sectors per track. Sectors are grouped into blocks called granules which vary in size according to total track capacity of the disk media, though granule size for each disk format is constant. For forty cylinder disks formatted in double density, standard for the drives installed in the TRS 80 Models III and 4, the granule size is six 256 byte sectors, or 1.5 KB. Each track has three granules for 4.5 KB of storage. Each side (surface) of the disk is normally formatted with 40 tracks, yielding 180 KB per side. The Model 4D, with its double sided drives, yields 360 KB of storage. Whenever additional disk space is needed for a file (such as extending a file while being written to), an additional granule is allocated. The granule thus becomes the minimum size storage unit. TRSDOS assigns numbers to every sector, every track, and every surface. Surfaces are numbered consecutively starting from zero. Tracks are numbered consecutively starting from zero at the outermost edge of the disk giving the innermost track the highest number. Where multiple headed drives are in use, the track numbers on a surface are duplicated on each surface with all similarly numbered tracks constituting a cylinder. For a double sided floppy disk as formatted on a Model 4D, track zero of surface zero and track zero of surface one are grouped together into cylinder zero. Cylinder capacities also have an upper limit of 256 sectors per cylinder or eight granules per cylinder, while the system supports (for hard drives with multiple platters of storage media) a maximum of eight heads per drive. The disk's directory cylinder is placed during the format process on the middle numbered cylinder; thus a standard 40 cylinder disk has its directory installed on cylinder 20. This reduces the average distance (and access time) that the drive's read/write head must move to access the directory. The first sector of the disk directory contains the Granule Allocation Table (GAT). The GAT is bit mapped to each granule of space on the drive. Other fields in the GAT contain the PACK NAME, DATE of creation (when the disk was formatted), pack PASSWORD, and data pertaining to the configuration of the drive. When a file is to be opened for access, the system needs to search the directory for its directory record. Search time is minimized by using a hashing technique to reduce the 11 character string formed from the file name and extension to a one byte value. The hash code for each file is stored in a Hash Index Table (HIT) which is the second sector of the directory. Each position in this table corresponds to a specific directory entry record. The hash table, being one sector in length, can index a maximum of 256 directory records or files. The directory itself is sized according to disk capacity by being a maximum of one cylinder (up to 34 sectors). Thus, the larger the disk storage capacity, the larger its directory, and the greater the number of file names that can be stored on the disk. The directory record contains information such as the date the file was last modified, its update and access password codes, its access level, and other attributes such as whether it is a SYStem or PDS (Partitioned Data Set) file and if a backup has been made, the relative number of the last sector in the file, and the last byte within the last sector (or End Of File). The record also contains the physical area(s) in use by the file, by pointing to the cylinder, relative starting granule, and number of contiguous granules for each extent comprising the file. When a file has more than four extents, additional directory records are used as required with forward and backward pointers linking each record of each file. Thus the theoretical maximum of 256 files possible on a floppy diskette is realizable only if there is no file fragmentation. When TRSDOS formats a disk, all of the parameters associated with the diskette are predetermined. Thus the number of sectors per track, number of sectors per granule and thus the granules per track, number of sides (surfaces), and number of cylinders are all designated, as well as the density of the media. Some of these figures (density, sides, granules per track) are written to fields in the Granule Allocation Table which is part of the disk directory. Others (sectors per track, sectors per granule, in addition to the former quantities) are part of the Drive Control Table fields. When the system attempts to open a file on a disk, it uses the @CKDRV SVC to ascertain the availability of the disk, and then logs the disk once it finds it available. This "logging" function will update the DIRCYL field, then update the DBLBIT and MAXCYL fields based on information stored in the GAT. This procedure frees the user from having to manually log a newly inserted disk; he is at liberty to change differently formatted disks in any drive without concern that the system will incorrectly access it. The SVC disk primitives are funneled through common system routines contained in the driver software installed for each type of disk storage device. The driver for Model III or Model 4 floppy drives is named and is located in the TRSDOS low memory region. Hard disk drives are supplied with their own driver software, and are usually installed in high memory (main 64K Z80 RAM) above the system pointer, since room in the low memory region is usually insufficient (especially on the Model 4 since software needed to access its external memory banks cannot reside in high Z80 RAM memory because that region exists in the banked RAM swap area). These driver routines establish a linkage protocol between the application requesting disk access and the computer's Floppy Disk Controller hardware. TRS 80s use controller chips from the Western Digital series: the WD1791 in the Model 4 non gate array version, and the WD1773 in the Model 4 Gate Array version. When an I/O request is invoked by a higher level SVC, such as a request to READ a file record, the request is translated to that disk primitive (FDC command or status report) needed to satisfy the function request. The linkage protocol is uniform across all disk devices that are connected to the system. This makes the access of files transparent to size or nature of the disk device within the scope of the parameters stored in the DCT for that drive.

Файлдарды басқару

Дискідегі файлдар екі түрлі қолжетімділікпен қолдалады: жазба I/O және таңба I/O. Бір байттан 256 байтқа дейінгі логикалық жазбаларды @READ немесе @WRITE SVC сұраныстарын пайдалану арқылы оқуға немесе жазуға болады. Жазба I/O кездейсоқ (READ/WRITE алдындағы SVC сұраныстары арқылы) немесе қайталанатын READ немесе WRITE арқылы ретті түрде қолжеткізуге мүмкіндік береді. Таңбалық (немесе байттық) I/O @GET және @PUT SVC сұраныстарымен жүзеге асырылады және логикалық жазба ұзындығы (LRL) бірге тең болғанда жазба I/O-мен бірдей болып табылады. (Дискідегі сақтау құрылғысына физикалық қолжеткізу әрқашан 256 байттық секторлармен жүзеге асырылады. Бұл TRS 80 дискілік контроллерінің аппараттық құралымен бекітілген). Дегенмен, егер GET немесе PUT ретті қолжеткізуді жүзеге асыру үшін қолданылса, онда файл принтер, тізбектік порт немесе бейне дисплей құрылғысы сияқты таңбалық I/O құрылғысы ретінде қарастырылуы мүмкін. Сондықтан, байттық I/O сұранысы I/O сұранысын беруші басқару блогына «қосылған» физикалық құрылғыдан тәуелсіз. Бұл жүйені «құрылғыдан тәуелсіз» етеді. Файл атаулары сегіз әріп-сандық таңбамен шектеледі (бірінші таңба әріп болуы керек), олар регистрге сезімтал емес (тек үлкен әріптер қолданылады; кіші әріптер үлкенге айналдырылады). Файл кеңейтімдері үш таңбаға дейін болуы мүмкін және сол ережелерді сақтайды. Файл құпия сөздері бірдей ережелерді сақтайтын сегіз таңбаға дейін болуы мүмкін (TRSDOS 6 нұсқасы 6.2-ге дейін иесінің және пайдаланушының құпия сөздерін қолдайды). Бүкіл дискеттерге де бас құпия сөздер тағайындалуы мүмкін, олар BACKUP және PURGE командалары арқылы пайдаланушының кіруін шектеуі мүмкін. TRSDOS және LDOS жүйелерінде CP/M, PC DOS және MS DOS сияқты кез келген ағымдағы дискке «кірмейді». Жүйелік нұсқау әрқашан барлық файлға қолжеткізу сұраныстарын (пайдаланушы консольден немесе орындалып жатқан бағдарламадан берген) бірінші көрсетілген дискінің каталогын іздеу арқылы қанағаттандырады (егер диск нөмірі көрсетілмесе, нөлдік диск ретінде қарастырылады) және егер сұралған файл табылмайтын болса, жүйедегі келесі (жоғарырақ нөмірленген) дискіні іздейді. Бұл файл табылғанға дейін немесе жүйедегі барлық дисктер ізделгенге дейін жалғасады (бірақ осы ережеге қатысты ерекшеліктер төменде қарастырылған). Диск нөмірлері қос нүктеден кейін диск нөмірімен көрсетіледі. Егер диск спецификациясы файл атауының қосымшасы ретінде қолданылмаса, қос нүкте міндетті емес. Мысалы, directory командасын қолдану: логикалық диск нөлден бастап барлық файлдарды көрсетеді, содан кейін диск бір және т.б. немесе логикалық төртінші дискіні іздейді (файл атауы берілмеген кездегідей, барлық файлдар үшін). немесе логикалық төртінші, бесінші және алтыншы дисктерді іздейді. немесе логикалық дисктер 4, 5, 6 және 7-де іздеу жүргізіледі. логикалық дискідегі FILENAME-ды іздейді. FILENAME-ды 2-ші дискіден бастап барлық логикалық дисктерде іздейді. Көріп отырғанымыздай, дефис таңбасы диск нөмірлерінің диапазонын көрсету үшін қолданылады. және (каталог) командалары барлық дисктердегі сұранысқа сәйкес келетін барлық файл спецификацияларын (файл ерекшеліктерін) көрсетеді. Басқа командалар/құралдар, және орындалып жатқан бағдарламалардың бастауымен жүзеге асырылатын диск іздеулері, сәйкес келетін алғашқы дискте іздеуді тоқтатады. Егер бір файл спецификациясы бірнеше дискіде болса, онда жоғарырақ нөмірленген дисктердегі файлдар алынып тасталады. Файлдарға ішінара файл атаулары (partspecs), файл кеңейтімдері және файлдардың күні бойынша қолжеткізу қолдалады. Мысалы: SAMPLE, SAMPLE1, SAMPLE23 және SAMPLEIT файлдарын таңдайды. SAMPLE/BAS, TEST/BAS, EXAMPLE/BAS және т.б. файлдарын таңдайды. Жоғарыдағы мысалдардағыдай, диск спецификациялары (drivespecs) файл спецификацияларына қосылуы мүмкін. Бұл мысалдар таңдалған файлдар дискінің каталогында жасырылмаған деп есептейді. TRSDOS астында жұмыс істейтін қолданбалық бағдарламалар арқылы берілген файлға қолжеткізу сұраныстары да осылай жұмыс істейді.

Disk files are supported with two types of access: Record I/O and character I/O. Logical records of from one to 256 bytes in length can be read or written using the @READ or @WRITE SVC requests. Record I/O can be random access (by position SVC requests prior to READ/WRITE) or sequential access using repetitive READs or WRITEs. Character (or byte) I/O is accomplished by @GET and @PUT SVC requests and is essentially the same as record I/O with a Logical Record Length (LRL) equal to one. (Physical access to a disk storage device is always in units of 256 byte sectors. This is fixed by the TRS 80 disk controller hardware). However, if GET or PUT are used to implement sequential access, then a file can be considered a character I/O device just like a printer, a serial port, or a video display device. A byte I/O request is therefore independent of the physical device "connected" to the control block which is requesting the I/O. This makes the system "device independent". Filenames are limited to eight alphanumeric characters (the first character must be alpha) which are case insensitive (only capital letters are used; any lowercase letters entered are capitalized). File extensions are up to three characters and obey the same rules. File passwords are up to eight characters obeying the same rules (TRSDOS 6 versions up to 6.2 support both owner and user passwords). Entire diskettes can also be assigned master passwords, which may limit user access via the BACKUP and PURGE commands. Under TRSDOS and LDOS the system is never "logged in" to any current drive as with CP/M, PC DOS and MS DOS. The system prompt is always All file access requests (whether issued by the user at the console or a program being executed) are satisfied by searching the directory of the first drive specified (taken as drive zero if no drive number is given) and, if the requested file is not found, then searching the next (higher numbered) drive in the system. This continues until the file is found or all the drives in the system have been searched (but see below for variations on this rule). Drive numbers are specified with a colon followed immediately with the drive number. The colon is optional unless the drive specification is used as a suffix for a filename. Using the directory command as an example:

displays all files starting with logical drive zero, then drive one, and so on. or searches logical drive four (for all files, as always when no filename is given). or searches logical drives four, five, and six. or searches logical drives four, five, six and seven. searches for FILENAME on logical drive two. searches for FILENAME on all logical drives starting from drive two. As seen, the dash character is used to specify a range of drive numbers. The and (catalog) commands display all file specifications (filespecs) matching the query on all drives. Other commands/utilities such as , and , and drive searches initiated by programs being executed, stop searching at the first drive found to match. If the same filespec exists on multiple drives, then those files on higher numbered drives will be excluded. File access by partial filenames (partspecs), file extensions, and file dates are supported. For example:

will select files SAMPLE, SAMPLE1, SAMPLE23 and SAMPLEIT. will select files SAMPLE/BAS, TEST/BAS, EXAMPLE/BAS, etc. As with the example earlier, drive specifications (drivespecs) may be appended to filespecs. These examples assume the selected files have not be made invisible in the disk directory. File access requests issued by applications programs running under TRSDOS work the same way.

Командалық желі интерфейсі

TRSDOS/LS DOS 6. x-те стандартты жүйелік команда интерпретаторы (SYS1/SYS) жаңа интерпретаторды SYS13/SYS жүйелік файлына көшіру арқылы (өзгертілмеген орнатуда бұл бос файл) арнайы интерпретатормен функционалдық түрде алмастырылуы мүмкін. Бұл кез келген машиналық код /CMD бағдарламалық файлы болуы мүмкін. Бұл құжаттамада «Extended Command Interpreter» немесе ECI деп аталады. TRSDOS/LS DOS 6. x файл атауларында символдарды алмастыруды қолдайды, оның ішінде бір символдық ? және көп символдық *. TRSDOS (II нұсқасы) 1959 жылғы COBOL спецификациясына ұқсас «шу сөздерін» енгізуімен ерекшеленді. Бұл командаларды ағылшын тіліне жақын қылды. Мысалы, келесі командалар бірдей әрекет етті:

TRSDOS UNIX/Linux және MS DOS сияқты дискідегі файлдарды қайта бағыттау мүмкіндігіне ие болмағандықтан, APPEND командасы UNIX немесе MS DOS-тағы шығысты қайта бағыттау арқылы қосудан өзгеше. TRSDOS/LS DOS 6. x жүйелік құрылғыларға (пернетақта *KI, дисплей экраны *DO, принтер *PR, тізбектік порт *CL) және құрылғылар мен дискідегі файлдар арасында I/O қайта бағыттауды қамтамасыз етеді. DEVICE командасы I/O байланыстары мен маршруттарының картасын көрсетеді. DOS және UNIX-те файлды қайта бағыттау арқылы басып шығаруға болады; UNIX-те бұл файлды «жолақты принтерге» (lpr командасын пайдалану арқылы) жіберу арқылы жасалады, себебі UNIX әдетте көп пайдаланушылық жүйе болып табылады. TRSDOS/LS DOS 6. x басып шығару тапсырмаларын LINK немесе ROUTE командаларын жүйелік *PR құрылғысына қолдану арқылы (мысалы, дискідегі файлға) қайта бағыттауға болады. TRSDOS/LS DOS 6. x кіші каталогтарды немесе пайдаланушы аймақтарын қолдамайды. Дегенмен, DIR және CAT (Catalog) командалары файл туралы мәліметтерді көрсету үшін әдеттегі ішінара файл атауларын, қосымшаларын және файлдардың күндерін қолдайды. TRSDOS/LS DOS 6. x файлдарын DIR және CAT командаларынан жасыруға болады және оларды INV параметрімен көрсетуге болады (егер файлдардың кез келгені парольмен қорғалмаған және дұрыс p/w енгізілмеген болса). TRSDOS/LS DOS 6.3 видео экранын жолақты принтерге басып шығару үшін басу арқылы TRSDOS/LS DOS 6.3 видео экранын сызықты принтерге басып шығаруға болады. Көптеген нұсқалар файлдар мен бағдарламалар үшін қарапайым парольдік қорғауды қолдайды, оның ішінде оқу/орындау және толық қолжетімділік мүмкіндіктері бар. мысалы: файл_аты/ext. пароль:диск#. TRSDOS 6. x дискідегі файлдар үшін иесінің және пайдаланушының парольдерін (максимум 8 таңба) қолдайды. LS DOS 6.3 кеңейтілген күндер схемасы үшін (1987 жылғы 31 желтоқсаннан кейін) пайдаланушы паролі үшін орнын пайдаланады. Model 4 операциялық жүйелері файлға қол жеткізудің әртүрлі деңгейлерін орнатуға және дискідегі файлдар мен бүкіл дискілерді жазудан қорғауға мүмкіндік береді.