Кіріспе

Массачусетс шығанағы колониясының губернаторы (1576–1653)

Томас Дадли (12 қазан 1576 – 31 шілде 1653) – Массачусетс шығанағы колониясының губернаторы болып бірнеше рет қызмет еткен Жаңа Англияның отаршылдық судьясы. Дадли Ньютаун қаласын, кейіннен Массачусетс штатының Кембридж қаласын құруға белсенді түрде атсалысты және қаладағы алғашқы үйді салдырды. Ол Роксбери латын мектебін құру үшін жер және қаржы бөлді, сондай-ақ 1650 жылы губернатор ретінде Гарвард колледжінің жаңа жарғысына қол қойды. Дадли – өзінің діни көзқарастарына қайшы келетін нанымдарға қарсы шыққан, терең сенімді пуритан болды. Ол Джон Уинтроп сияқты Массачусетс штатының басқа да ертедегі басшыларына қарағанда қатаң болғанмен, Джон Эндекотттан гөрі келісімге келуге бейім болды. Әскери адамның ұлы, Дадли жас кезінде әкесінен айырылды, француз дін соғыстарында әскери қызметтен өтті, содан кейін, шамамен туысы Линкольн графының қызметіне тұрудан бұрын заңгерлік білім алды. Линкольннің айналасындағы басқа пуритандармен бірге Дадли 1630 жылы Уинтроппен бірге Массачусетс шығанағы колониясын құруға көмектесті. Губернатор ретінде төрт бір жылдық мерзімде қызмет еткенімен, ол басқа да жауапты лауазымдарда тұрақты түрде болды. Дадлидің қызы Энн Брэдстрит (1612–1672) – Американың алғашқы белгілі ақыны. 1915 жылдан 1947 жылға дейін болған Гарвард ауласының қақпаларының бірі оның құрметіне аталды, ал Гарвардтың Дадли үйі отбасының атымен аталады, сондай-ақ Массачусетс штатының Дадли қаласы да оның есімімен байланысты.

Алғашқы жылдар

Томас Дадли 1576 жылғы 12 қазанда Англияның Нортгемптон қаласына жақын Ярдли Хейстингс ауылында Роджер мен Сюзанна (Торн) Дадли отбасында дүниеге келді. Отбасы бұрынғыдан бері Дадли қамалының Саттон Дадлилерімен (Нортумберленд герцогы, Уорвик және Лестер графтары, Висконт Лисли және Дадли барондары) байланыста екенін айтады; олардың қаруларында ұқсастық бар, бірақ ортақ ата-тегінен басқа байланыс әлі толыққанды дәлелденбеді. Роджер Дадли, ағылшын армиясының капитаны, шайқаста қаза тапқан. Біраз уақыт бойы ол 1590 жылғы Иври шайқасында қаза тапқан деп есептелді, бірақ Сюзанна Дадли 1588 жылы күйеуін жоққа шығарғандығы белгілі. Роджер Дадлинің өліміне 1586 жылғы Зуфен шайқасы да себеп болуы мүмкін деген болжам бар. Көптеген басқа жас жігіттер сияқты Томас Дадли да жақын жердегі Эшби қамалындағы Уильям, Комптон баронының үйінде паж болды. Кейін ол анасының туысы сэр Огастин Николлстың кеңсесінде хатшы болып жұмыс істеді. Николлс, заңгер және кейін судья, көптеген судьялар пара алып, басқа да бұзақылықтарға бейім болған кезде адалдығымен танылды. Ол сонымен қатар пуритандық іске жақын болды; заңдық мәселелермен және Николлстың діни көзқарастарымен танысу Дадлиге елеулі әсер еткен болуы мүмкін. 1616 жылы Николлс күрт қайтыс болғаннан кейін Дадли Линкольнның 4-ші графы Теофилус Клинтонмен жұмыс істеді, графтың кейбір меншіктерін басқаруға жауапты басқарушы болып тағайындалды. Қан байланысы болуы мүмкін, бірақ тағайындалу себебі Дадлидің әкесінің атасы Генри Клинтонның 1-ші Линкольн графы Эдвард Клинтонның қол астында қызмет еткені болуы мүмкін. Графтың Линкольнширдегі меншігі нонконформистік ойлардың орталығы болды және Дадли графтың қызметіне кірген кезде оның пуритандық қасиеттері танылды. Котон Мэзердің Дадли туралы өмірбаянында айтылғандай, ол графқа қалған қаржылық қиындықтарды шешуге сәтті көмектесті, нәтижесінде граф қаржылық кеңес алу үшін Дадлиге сенді. Дадлидің қызметі тек қаржылық емес еді: ол Клинтонның лорд Сейдің қызымен никелесуіне көмектесуде маңызды рөл атқарды. 1622 жылы Дадли Саймон Брэдстриттің көмегін алды, ол ақырында Дадлидің қызы Аннаға қызығушылық танытты. Алты жылдан кейін, ол 16 жасында олар үйленді. 1624 және 1628 жылдар аралығында Дадли Линкольннің қызметінен уақытша шықты. Осы уақыт ішінде ол өсіп келе жатқан отбасымен бірге Линкольнширдегі Бостон қаласында тұрды, онда ол, мүмкін, Джон Коттон уағыз айтқан Сент-Ботольф шіркеуінің паштары болды. Дадлилердің 1628 жылы Линкольнге оралғандығы белгілі болды, осы кезде олардың қызы Анна шешекке шалдығып, сол жерде емделді.

Массачусетс шығанағы колониясы

1628 жылы Дадли және басқа пуритандықтар Солтүстік Америкада пуритандық колония құру ниетімен Массачусетс шығанағы компаниясын құруға бекінді. Дадлидің аты сол жылы компанияға берілген жер туралы құжатта көрсетілмеген. Дегенмен, ол компанияның алғашқы кезеңдеріне қатысқандығы анық, оның инвесторлары мен қолдаушылары Линкольн графының айналасындағы көптеген адамдарды қамтыды. Компания Джон Эндекотт басқаратын шағын колонистер тобын Массачусетс шығанағының жағасында Салем деп аталатын елді мекенді салуға жіберді, ал 1629 жылы тағы бір топ жіберілді. Компания 1629 жылдың сәуір айында патшалық жарғыны алды және сол жылдың соңында жарғыны және компанияның басқаруын колонияға көшіру туралы шешім қабылдады. Кембридж келісімі, эмиграциялаған акционерлерге қалғандарды сатып алуға мүмкіндік берген, Дадли жазған болуы мүмкін. 1629 жылдың қазан айында Джон Уинтроп губернатор болып сайланды, ал Джон Хамфри оның орынбасары тағайындалды. Алайда, флот 1630 жылдың наурыз айында теңізге шығуға дайындалып жатқанда, Хамфри Англияны дереу тастамайтынын шешті, ал Дадли оның орнына вице-губернатор болып сайланды. Дадли және оның отбасы 1630 жылдың 8 сәуірінде Уинтроп флотының флагманы «Арбелла» кемесімен Жаңа әлемге аттанды және 12 маусымда Салем портына жетті. Салемде үлкен колония құруға жағдайлар қолайсыз екенін анықтағаннан кейін, Уинтроп пен Дадли Чарльз өзенінің су алабына барды, бірақ астана орнын бірден келісе алмады. Өздерін орнықтыруға уақыт жетпей және француздың жаулық әрекеттері туралы қауесеттердің таралуына алаңдаған басшылар, жаудың бір нысаны болмау үшін колонистерді бірнеше жерге таратуға бекінді. Дадлилер 1630-31 жылдардың қысын Бостонда өткізген болуы мүмкін, өйткені басшылар алғашқы таңдаған Шарльстаунда су жеткіліксіз екені анықталғаннан кейін сол жерде қалуға шешім қабылдады. 1631 жылдың наурызында Дадли Линкольн графына жазған хатында Уинтроп флотымен келген колонистердің алғашқы жылғы тәжірибесін ұл немесе күйеу жігіт сияқты, қызметшінің өзіне лайық жақын тонмен баяндады. Ол алғаш рет 1696 жылы Джошуа Скоттоудың ерте колониялық құжаттар жинағында жарық көрді.

Кембридждің құрылуы

1631 жылдың көктемінде басшылар колонияның астанасын Ньютаун қаласында (қазіргі Кембридждегі Гарвард алаңының жанында) құруға келісті, және қала зерттелді де, жоспарланды. Дадли, Саймон Брэдстрит және басқалар сол жерде үйлер салды, бірақ Дадлидің наразылығына орай, Уинтроп Бостон қаласында салуға шешім қабылдады. Бұл шешім Дадли мен Уинтроп арасында шиеленіс тудырды; ол настолько күшті болды, 1632 жылы Дадли лауазымынан кетіп, Англияға оралуды ойлады. Басқаларның араласуынан кейін екеуі татуласып, Дадли отставкасын кері алып алды. Уинтроп «Олар содан кейін бейбіт және жақсы қарым-қатынаста, махаббат пен достықпен өмір сүрді» деп жазды. Дау кезінде Дадли, Уинтроптың губернатор ретіндегі өкілеттігін, кеңесшілер кеңесімен ақылдаспай жасаған бірнеше әрекеттері үшін қатаң сынады. Дадлидің Уинтроппен келіспеушілігі 1636 жылдың қаңтар айында қайтадан көтерілді, осы кезде басқа судьялар Уинтроптың сот шешімдерінде тым кешірімді болғаны туралы бірқатар айыптаулар жасады. 1632 жылы Дадли жеке қаражатына Ньютаунның (1636 жылы Кембридж деп аталды) айналасына қоршау салды, ол негізінен жабайы жануарлар мен үндістердің шабуылдарына қарсы қорғану үшін жерді қоршады. Колония барлық аймақтық қауымдастықтарға салық салу арқылы оған өтеу беруге келісті. Осы мәселе бойынша губернаторға кеңес беру үшін әр қала екі өкілді таңдады. Бұл принцип 1634 жылы, Дадли алғаш рет губернатор болып сайланған жылы, бүкіл колонияны басқаруға қолданылды. 1632 жылы колония құқықтық қауіпке тап болды, Сэр Фердинандо Горджес бұл аумаққа бұрынғы талабын қайта жаңғыртуға тырысқанда, король Карл I-нің құпия кеңесіне колонияның жарғысы және басқару мәселесін көтерді. Колонияның басқарушы судьялары Горджестің айыптауларына жауап дайындағанда, Дадли ғана патшаны «қасиетті мәжәртім» деп, ал Англия шіркеуінің епископтарын «ғибадатты епископтар» деп атауға қарсы болды. 1635 жылы жарғыны Англияға қайтаруды талап ететін кво-варранто жарлығы шығарылса да, корольдің қаржылық қиындықтары оны орындауға кедергі келтірді, және мәселе ақырында тоқтатылды.

Энн Хатчинсон ісі

1635 жылы және одан кейінгі төрт жыл ішінде Дадли губернатордың орынбасары немесе кеңесшілер кеңесінің мүшесі болып сайланды. 1636 жылы губернатор Генри Вэйн болды, ал колония Энн Хатчинсонның іс-әрекеттеріне байланысты екіге бөлінді. Ол 1634 жылы колонияға келіп, өзінің ұстазы Джон Коттонның ізбасын орындап, «кәмелетке келісім» уағыздай бастады, ал колония басшылығының көп бөлігі, соның ішінде Дадли, Уинтроп және көптеген пасторлар, көбірек заңгерлік көзқарас, яғни «істердің келісімін» қолдады. Бұл жағдай колонияны екіге бөлді, себебі Вэйн мен Коттон оны қолдады. «Антиномиандық дау» деп аталған осы отаршылдық шиеленістің соңында Хатчинсон колониядан қуылды, ал оның көптеген жақтастары салдарынан колонияны тастап кетті. Ол Род-Айлендке қоныстанды, онда Массачусетсте теологиялық дауларға байланысты «персона нон грата» болып саналатын Роджер Уильямс оған пана берді. Дадлидің осы оқиғадағы рөлі нақты емес, бірақ Хатчинсонның ісін қолдаған тарихшылар оның қуғынға ұшырауына елеулі үлес қосқанын және колония одан да қатаң шаралар қолданбағанына немесе оның жақтастарына тыйым салғанына наразы болғанын айтады. Вэйн 1637 жылы Хатчинсон ісі және колонияның бекінісі үстінде ағылшын туын көтеру туралы талабынан кейін қызметтен алынды; көптеген пуритандар тудың үстіндегі Санкт-Джордж кресін католик дінінің символы деп есептеді, сондықтан олар үшін ол жарамайтын нәрсе болды. Вэйннің орнына үш мерзімге сайланған Уинтроп келді. Уинтроптың айтуынша, оның қызмет мерзімінің ұзақтығына байланысты туған алаңдаушылық 1640 жылы Дадлидің губернатор болып сайлануына себеп болды. Дадли мен Уинтроп бірнеше мәселеде келіспегенімен, Хатчинсонға тыйым салуға келісті және олардың қарым-қатынасындағы оң жақтары да болды. 1638 жылы Дадли мен Уинтропқа «Конкордтан солтүстікке қарай шамамен 10 шақырым жерде» жер берілді. Уинтроп пен Дадли бірге сол аймаққа барып, жерді зерттеуге және өздеріне қажетті учаскелерді таңдауға асықты. Губернатор болған Уинтроп, орынбасар Дадлиге жерді бірінші таңдау құрметін көрсетті. Дадлидің жері Билерикаға, ал Уинтроптың жері Бедфордқа айналды.

Басқа саяси қызмет

1640 жылы Дадли билік құрған кезде көптеген жаңа заңдар қабылданды. Бұл келесі жылы Массачусетс бостандықтары туралы құжаттың енгізілуіне әкелді, онда кейіннен АҚШ Конституциясының құқықтар туралы биллінде орналастырылған кепілдіктер бар. Осы мерзімде ол жергілікті дін қызметкерлерінің отардағы басқаруға белсенді және нақты қатысуға тырысуына қарсы Джон Уинтроп сияқты орташа көзқарасты білдірушілерге қосылды. 1645 жылы ол қайтадан губернатор болған кезде, колония экспансионистік Наррагансеттерге қарсы соғыс бастау қаупіне тап болды, олар ағылшынмен одақтас могегандарға қарсы соғыс жүргізіп жатқан еді. Бұл Наррагансет басшысы Миантономиді Жаңа Англия колонияларымен бейбіт келісімге қол қоюға итермеледі, ол 30 жылдан кейін Филипп патша соғысы басталарға дейін сақталды. Дадли сондай-ақ сол жылы өткен сотта Джон Уинтропты ақтауға төрағалық етті; Уинтропқа өткен жылы Хингем тұрғындары билігін теріс пайдаланғаны үшін айып тағылған еді. 1649 жылы Дадли тағы да Нью-Англия Конфедерациясының комиссары және президенті болып тағайындалды, бұл Жаңа Англия колонияларының көпшілігі ортақ мүдделерді шешу үшін құрған бірлескен ұйым; алайда ол ауырып (және 73 жасында қартайып), сол қызметтегі міндеттерін толық орындай алмады. Дадли ауруына қарамастан 1650 жылы төртінші және соңғы рет губернатор болып сайланды. Бұл мерзімдегі ең маңызды шаралар Гарвард колледжінің жаңа жарғысын қабылдау және Спрингфилд тұрғыны Уильям Пинчонның "Біздің құтқарылуымыздың құрметті бағасы" атты кітабын өртеп жіберу туралы сот шешімі болды, онда ол үстем пуритандықтарға еретик діни көзқарастарды жазған еді. Пиншон өз көзқарасын қайтарып алуға шақырылды, бірақ сотқа барудың орнына Англияға қайтып кетті. Массачусетс штатындағы жылдары, губернатор болмағанда, Дадли губернатордың орынбасары немесе колонияның Нью-Англия Конфедерациясындағы комиссарларының бірі болып қызмет етті. Ол колониялық соттарда судья болып жұмыс істеді және колонияның заңдарын жазуға қатысқан комитеттерде отырды. Оның көзқарастары консервативті болды, бірақ ол Джон Эндекотт сияқты өткір емес еді. Эндекотт 1632 жылы ағылшын туын қиратқан, бұл әрекеті үшін ол айыпталып, бір жылға қызметтен шеттетілді. Дадли бұл мәселеде орташа топ жағында болды, олар туда бейнеленген Георгийдің айқасы сол кезде ұлттық символға айналғанына сенді. Плимут колониясының ертедегі жазбагері Натаниел Мортон Дадли туралы былай деп жазды: "Оның тәртіпке ұмтылысы жақсы заңдар жасау және оларды қылмыскерлерге, еретиктерге және нағыз діннің негізін құлатқыштарға адалдықпен орындауда көрінді. Ол қойдың терісін жамылған қасқырды анықтау үшін өткір ойға ие еді". Алғашқы Массачусетс тарихшысы Джеймс Савидж Дадли туралы былай деді: "[Оның] мінезінде көпшілік алдында қаталдық пен жеке өмірде қатаңдық байқалады".

Дадли алаңы

Бостонның Роксбери ауданындағы Дадли алаңы Дадлидің құрметіне аталған. Алайда, Бостон қаласындағы Африка-Америка тарихы мұражайының бұрынғы президенті Байрон Рашинг: "Көп іздендім, бірақ Дадлидің ешқашан құлдарды ұстағанына ешқандай дәлел таппадым" деді. 2019 жылдың 5 қарашасында Бостон тұрғындарының барлығына арналған қалалық дауыс беру бюллетеніне "Дадли алаңының атын Нубиан алаңына өзгертуді/ауыстыруды қолдайсыз ба?" деген міндетті емес сауал қосылды. Сайлау күнінің нәтижелері көрсеткендей, бұл сауал қабылданбады. Бостон қаласының әкімі Марти Уолш кейіннен бұл сауал алаңға жақын аудандарда "қабылданғанын" және қаланың Қоғамдық жақсарту комиссиясы оны одан әрі қарастыра алатынын мәлімдеді. 2019 жылдың 19 желтоқсанында Қоғамдық жақсарту комиссиясы Дадли алаңының атын Нубиан алаңы деп өзгертуге бірауыздан келісті. Дадли станциясы 2020 жылдың маусым айында Нубиан станциясы деп қайта аталды.