Кіріспе
Аномерлердің өзара айнымалы түрленуіне байланысты хиральды заттың оптикалық айналуының өзгеруі. Стереохимияда мутаротация – екі құрамдас аномердің арақатынасының өзгеруіне байланысты ерітіндідегі хиральды материалдың оптикалық айналуының өзгеруі (яғни, олардың тиісті стереоорталықтарының өзара айнымалы түрленуі) тепе-теңдікке жеткенше жүреді. Циклдік қанттар α және β аномерлік түрлері өзара айнымалы түрленгенде мутаротацияны көрсетеді. Ерітіндінің оптикалық айналуы әрбір аномердің оптикалық айналуына және олардың ерітіндідегі арақатынасына байланысты. Мутаротацияны 1844 жылы француз химигі Огюстен Пьер Дубрунфо ашқан, ол қант ерітіндісінің нақты айналуы уақыт өте келе өзгеретінін байқаған.
In stereochemistry, mutarotation is the change in optical rotation of a chiral material in a solution due to a change in proportion of the two constituent anomers (i. e. the interconversion of their respective stereocenters) until equilibrium is reached. Cyclic sugars show mutarotation as α and β anomeric forms interconvert. The optical rotation of the solution depends on the optical rotation of each anomer and their ratio in the solution. Mutarotation was discovered by French chemist Augustin Pierre Dubrunfaut in 1844, when he noticed that the specific rotation of aqueous sugar solution changes with time.
Өлшем
α және β аномерлері бір-бірінің диастереомерлері болып табылады және әдетте олардың ерекше айналулары әртүрлі болады. Таза α аномерінің ерітіндісі немесе сұйық үлгісі, сол қосылыстың таза β аномерінен өзгеше мөлшерде және/немесе қарама-қарсы бағытта жазықтық поляризацияланған жарықты айналдырады. Ерітіндінің оптикалық айналуы әрбір аномердің оптикалық айналуына және олардың ерітіндідегі арақатынасына байланысты. Мысалы, β D глюкопираноза ерітіндісі суда ерігенде, оның ерекше оптикалық айналуы +18,7° құрайды. Уақыт өте келе, β D глюкопиранозаның бір бөлігі мутаротацияға ұшырап, α D глюкопиранозаға айналады, оның оптикалық айналуы +112,2° шамасында. Ерітіндінің айналуы +18,7°-дан бастап, β формасының бір бөлігі α формасына айналғанда +52,7° тепе-теңдік мәніне дейін артады. Тепе-теңдік қоспасы шамамен 64% β D глюкопираноза және шамамен 36% α D глюкопиранозадан тұрады, сонымен қатар фуранозалар мен тізбекті форманың да ізі бар. Үлгінің байқалатын айналуы – әрбір аномердің оптикалық айналуының салмақталған қосындысы, ол аномердің мөлшерімен салмақталған. Сондықтан, әрбір таза аномердің айналуын білген кезде, поляриметрді қолданып үлгінің айналуын өлшеуге және энантиомерлік артықтан екі аномердің арақатынасын есептеуге болады. Мутаротация процесін уақыт өте келе бақылауға немесе оптикалық айналуды және оның өзгеруін бақылап тепе-теңдік қоспасын анықтауға болады.