Кіріспе
Желкенді бағытталған қанаттың түрі
Фойл желкендері – парафойл дизайны негізінде жасалған жұмсақ желкендер. Олар алдыңғы жағынан кейбіреуі немесе барлығы ашық болатын, желкенді ауамен толтырып, аэродинамикалық пішінге келтіретін бірнеше ұяшықтардан тұрады. Бұл желкендердің өндіретін қуатының көптігіне байланысты, оларды түрлі салаларда қолдануға болады, мысалы: кейтсерфинг, кейтборд, қардағы кейт, кейт багги, жел энергиясы жүйелері немесе ауадағы жел энергиясын алу, сондай-ақ демалыс үшін желкенмен серуендеу. Фойл желкендері 2, 3 және 4 желілік жүйелерді қамтитын әртүрлі басқару жүйелерімен ұшырылады; 2 желілік жүйелер сақиналардан, білезіктерден немесе тұтқалардан тұрады, ал 4 желілік жүйелерде тұтқалар немесе мойынтұс қолданылады. (Қараңыз: желкенді басқару жүйелері)
Суда қолдануға ыңғайлы болу үшін кейбір фойлдардың алдыңғы жиегінде ауа кіретін тесіктер шектеулі, ал ауаны ішінде ұстап, (көбінесе) судың кірмеуі үшін клапандар орнатылған. Ұяшықтың қабырғаларындағы тесіктер желкеннің толыққандай ауамен толуына мүмкіндік береді. Бұл желкендер алдыңғы жағы ашық фойлдарға қарағанда ауамен толуына көбірек уақыт алады. Фойл желкендері – қуатты желкендердің ең тиімдісі. Аэродинамикалық пішінінің арқасында, олар алдыңғы жиегінен ауа толтылатын желкендерден айырмашылығы, жоғарыда тұрғанда да айтарлықтай көтерілу күшін сақтай алады.
Фульгалы желкендердің дамуы мен тарихы
Бірінші танымал фольга негізіндегі желкендердің бірі – 1970 жылдардың басында Англияда Рей Мерри мен Эндрю Джонс екі жіпті қуатты желкенін жасады, ол Flexifoil (кейін Flexifoil компаниясы) деп аталды. Мерри мен Джонс сондай-ақ желкенмен сүйрейтін көліктермен тәжірибе жүргізді, бұл идеяны Питер Линн одан әрі дамытып, қазіргі кезде пилот сүйреуі ретінде танымал болды. Әлі күнге дейін 'Stacker' деп сатылатын Flexifoil желкенінің алдыңғы жиегінде қатты көміртекті тірегі бар, ол ұшу кезінде пішінін сақтайды. Екінші буынның екі жіпті парафойлы Тед Догерти жобалаған "Sparless Stunter" деп аталды. 1985 жылдың ортасында әзірленіп, 1988 жылдың ортасында сатылымға шығарылды. Бұл парафойл желкендері төртбұрышты пішіндес және 6 ұяшықтан тұрды. 1988 жылдың қыркүйегінде Оушен-Ситидегі Sunfest фестивалінде әлемдегі ең үлкен каскадерлік желкеннің рекордын бұзып, оның нұсқасы ұшты. 1989 жылдың қаңтарында Sparless Stunter KTA көрмесінде толық sparless парафойл каскадерлік желкені ретінде таныстырылды. Sparless Stunter желкен технологиясының дамуына байланысты өте қысқа тарихқа ие болды. 1990 жылдың мамырында алғашқы Quadrifoil нұсқасы Уайлдвудта, Нью-Джерсиде жарыста ұшты. Бірінші Quadrifoil негізінен екі Sparless Stunter желкенін артқа қарай иілген пішінмен тігіп жасалған. Кейінгі ұрпақтар кеңінен танымал "классикалық" нұсқаға жетілдірілді. Питер Линн 1991 жылы Питер Линн Peel желкенін ұшыру үшін ұқсас фольга негізіндегі желкенді енгізді – бұл ешқандай тірегі жоқ толық жұмсақ фольгалы желкен болды. Peel 1990 жылдардың басында және ортасында танымал желкенді желкен болды және 1990 жылдардың соңына дейін сатылымын жалғастырды, 10 м2 дейін көлемде сатылды. Peel де екі жіпті желкен болды және Flexifoil сияқты стильде ұшырылды. Тракциялық қызметтер үшін фольгалы желкендердің келесі эволюциясы 4 жіпті фольгалы желкеннің дамуы болды. 2 жіпті желкендерді ұшу үшін кейде қолымен итеру және тарту қажет болса (әсіресе желкен үлкен болғанда), 4 жіпті желкеннің дамуы қолымен аз қозғалуды қажет етті. 4 жіпті желкендер әр тұтқада екі жіппен ұшырылады: жоғарғы жіп (немесе қуатты жіп) және төменгі жіп (немесе тежегіш жіп). 4 жіпті желкендерді де қолымен итеру және тарту арқылы ұшуға болады, бірақ егер төменгі тежегіш жіп тартылса, желкеннің төменгі жиегі тоқтап, желкен сол жиекке бұрылады. Бұл қол қозғалысын азайту арқылы тығыз бұрылыстарға мүмкіндік береді, бұл желкен арбасында отырғанда маңызды. Алғашқы 4 жіпті желкендердің бірі Тед Догерти жобалаған Quadrifoil болды, ол 1990 жылдардың ортасында көпіршік желкен ретінде танымал болды. Quadrifoil өзінің бастапқы дизайнында "Classic" деп аталды – желкеннің пішіні төртбұрышты, қазіргі эллипстік дизайндардан өзгеше. Кейінгі эволюциялар Competition (эллипстік пішіндес – C1, C3), Q2000 және соңғы Competition X (XXS, XS, XM, XL және XXL) сериялары ретінде сатылды. Бұл желкендер Quadrifoil брендімен Active People компаниясымен сатылса да, олардың ешқайсысын Догерти өзі жобаламады. Догертидің Quadrifoil-ден кейінгі келесі желкені Skynasaur компаниясы АҚШ-та 1990 жылдардың ортасында сатқан QuadTrac болды. Quadrifoil-дің табысынан кейін Рей Мерри (Flexifoil атақты) 1990 жылдардың ортасынан соңына дейін 4 жіпті сүйреу желкенінің басым бөлігі болған Skytiger 4 жіпті желкендерін жобалады. Бұл да тікбұрышты, өте берік және тұрақты ұшқыш желкен болды. Дизайн "Hi" сериясын енгізу арқылы көбірек тарту үшін жетілдірілді (қанаттың көлденең арақатынасы артты). Көбінесе Hi 22, Hi 40 (3,7 метр) және Hi 60 (5,6 метр) қол жетімді болды. Hi 80 және Hi 100 да қол жетімді болды, бірақ олар жиі көрінбеді. "Hi" сериясы кәдімгі рипстоп нейлонынан немесе "Icarex" жеңіл полиэстер материалынан жасалған, бұл желкендердің төмен желде ұшуына мүмкіндік берді. Еуропада 1990 жылдардың соңында желкен арбалары танымал болды және көптеген еуропалық компаниялардан көптеген сүйреу желкендері болды. Дизайн екі бағытқа бөлінді: көптеген желдерде тұрақты және сенімді, әдетте желдің күшті немесе сенімсіз желінде "ауаға" төзімді, және тұрақтылық есебінен максималды тартуды қамтамасыз ету үшін көйлектелген ("жарысқа арналған желкендер" деп аталды). Ұлыбританияда 1990 жылдардың соңында Sky Kites компаниясының Питер Миркович жобалаған "Predator" желкені желкен арбаларымен жарысқан адамдар арасында ең танымал және табысты сүйреу желкені болды, бұл уақытта көптеген жарыстарды жеңіп алды. 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында сүйемелдік желкендер нарығына параглайдерлерді дамыру тәжірибесі бар бірнеше жаңа компаниялар келді және осы білім мен тәжірибені сүйемелдік желкендерді дамыту үшін пайдаланды.
Peter Lynn introduced a similar foil based kite in 1991 for kite traction with the Peter Lynn Peel – this was a completely soft foil kite without any spars. The Peel was a popular kite traction kite in the early to mid 1990s and continued to sell into the late 1990s and was sold in sizes up to 10 m2. The Peel was also a two line kite flown in the same style as the Flexifoil. The next evolution on the foil kites for traction activities was the development of the 4 line foil kite. While 2 line kites require sometimes significant push and pull arm movement to fly (especially true the larger the kite), the development of the 4 line kite required less arm movement. 4 line kites are flown with two lines on each handle: a top line (or power line), and a bottom line (or brake line). 4 line kites can still be flown with push and pull arm movement, but if the bottom brake line is pulled in the bottom edge of the kite stalls and will cause the kite to turn on that bottom edge. This results in tighter turns with less arm movement – this is important if sitting in a kite buggy. One of the first available 4 line kites was the Quadrifoil, designed by Ted Dougherty, popular as a buggy kite in the mid 1990s. The Quadrifoil in its original design became known as the 'Classic' – the kite was rectangular in shape in contrast to today's more elliptical designs. Later evolutions of the kite were sold as the Competition (more elliptical in design – C1, C3), Q2000 range, and lastly the Competition X range (XXS, XS, XM, XL and the XXL). Although these were sold under the Quadrifoil brand name by Active People, none of these were designed by Dougherty himself. Dougherty's next kite after the Quadrifoil was the QuadTrac built and sold by Skynasaur in the US in the mid 1990s. Following the success of the Quadrifoil, Ray Merry (of Flexifoil fame) designed the Skytiger range of 4 line kites that was the dominant 4 line traction kite of the mid to late 1990s. This too was a rectangular design and a very solid and stable flying kite. The design was refined for more pull with the introduction of the 'Hi' series with an increased aspect ratio (wing). Commonly available were the Hi 22, Hi 40 (3.7 metre) and the Hi 60 (5.6 metre). A Hi 80 and Hi 100 were also available although not commonly seen. The 'Hi' series was available in regular ripstop nylon, or also available made from 'Icarex', a lightweight polyester material that allowed the kites to fly in much lower winds. In Europe in the late 1990s the kite buggy scene was becoming popular and there were a large number of traction kite designs from a large number of European companies. The designs took two different directions – those that were steady and reliable in most winds and typically resistant to 'luffing' in gusty or unreliable winds, and those that were tuned to produce maximum pull at the cost of stability (known as 'race kites'). In the UK in the late 1990s, the 'Predator' kite designed by Peter Mirkovic of Sky Kites was the most popular and successful traction kite amongst people competing in buggy races, winning the majority of races at this time. By late 1990s/early 2000s a number of new companies entered the traction kite market that had prior experience with development of paragliders, and used this knowledge and experience for the development of traction kites.