Кіріспе

Түрлі мақсаттар символы

Сары лента түрлі себептерді білдіру үшін қолданылады. Оны адам кие алады, көлікке, ағашқа байлап қоюға болады, немесе мойынға тартатын галстук ретінде де пайдалануға болады.

Пуритандықтардың ерте тарихы

"Ол сары лента тақты" әні/өлеңі кем дегенде төрт ғасыр бойы түрлі нұсқаларда кездеседі. Оның негізгі тақырыбы бір: тағдырымен байланысты әйел сүйіктісінің оралуын күтіп, бір сынақтан өтеді. Ол оған адал бола ма? Міне, осы сұрақ әлі де толқып тұр және үлкен драманың бастауы. Бұл ән ағылшын отарлаушылар арқылы Еуропадан Америкаға әкелінген болуы мүмкін. Сары ленталардың пайда болуы пуритандық дәстүрге байланысты болуы ықтимал. Англиядағы Азамат соғысы кезінде Англия парламентінің пуритандық армиясы майданға сары ленталар мен сары белдеулер тағып шықты.

Кешірім

1991 жылы сөйлеген сөзінде Иса Мәсіх шіркеуінің бұрынғы президенті Томас С. Монсон түрме бастығы Кенион Дж. Скаддердің 1961 жылы Reader's Digest журналында жариялаған бір оқиғасын айтты. Оқиғада отбасында кешірімнің белгісі ретінде ақ лента қолданған адам туралы баяндалған. Монсон бұл оқиғаны үйге қуанышпен қарсы алу және кешірімділік символы ретінде сары лента қолдану дәстүрімен байланыстырды. "Оның бір досы теміржол вагонында үлкен күйзелісте отырған жас жігіттің қасында болды. Соңында, жас жігіт алыс түрмеден мерзімінен бұрын босатылғанын айтты. Оның түрмеде отыруы отбасына ұят келтірген, сондықтан олар оны жиі аралап, хат жазбаған. Бірақ ол, бұл олардың саяхаттауға шамасы жетпегендіктен және жазу білмейтіндіктен болған шығар деп үміттенеді. Дәлелдерге қарамастан, олар оны кешіргенін қалады. "Оларға жеңілдету үшін ол оларға хат жазып, пойыз қала сыртындағы шағын шаруашылықтарынан өтетін кезде, оған сигнал берулерін сұрады. Егер оның отбасы оны кешірсе, жолдың жанындағы үлкен алма ағашына ақ лента байлап қоятын еді. Егер олар оның қайтуын қаламаса, ештеңе істемеуі керек еді, ал ол пойызбен жалғаса беретін еді. "Пойыз туған қаласына жақындағанда, оның күтуі соншалық, терезенің сыртына қарауға шыдамады. Ол: "Бес минуттан кейін локомотив жүргізушісі бізді үйім деп білетін аңғарға апаратын ұзын бұрылысқа жақындағанымызды білдіретін дабыл қағар. Жолдың бойындағы алма ағашына көз саласың ба?" деді. Серігі келісіп, олар орын алмасты. Минуттар сағаттай сезілді, бірақ содан кейін пойыздың дабылы естілді. Жас жігіт: "Ағашты көріп тұрсың ба? Ақ лента бар ма?" - деп сұрады. "Мен ағашты көріп тұрмын. Бір ақ лента ғана емес, көптеген ленталар бар. Әр тармақта ақ лента бар. Ұлым, сені біреу жақсы көреді!" - деді жауап."

СПИД-ке қарсы алғашқы таспа

Сары лента 1991 жылдан бастап ВИЧ/ЖИТС туралы хабардарлық үшін қызыл лента қолданыла бастағанға дейін, ЖИТС туралы хабардарлықтың бастапқы символы болды. Әсіресе наурыз айында эндометриоз туралы хабардарлық айлығында қолданылады. Эндометриозбен ауыратын науқастар мен оларды қолдайтындар сары лента тағады, сондай-ақ ол қаржы жинау мақсатындағы тауарлардың кең таралған түсі. Бұл Американың Эндометриоз қорының 1980 жылдары қолданған тәсілі, олар өздерінің ақпараттық буклетінде сары түсті пайдаланды.

Микроцефалия

Микроцефалия туралы хабардар етумен байланысты түс – сары түс. Микроцефалия – туған кезде немесе одан кейін бастың және көбінесе мидың толық дамымауымен сәйкес келетін физикалық белгі. Микроцефалия туралы хабардар ету күні – 30 қыркүйек.

Өзін-өзі өлтірудің алдын алу

Сары лента – Австралия, Жаңа Зеландия, Канада, Ұлыбритания және Ирландия елдерінде суицидтің алдын алу туралы хабардарлықтың символы. Бразилияда "Сары қыркүйек" қозғалысы елдегі суицид мәселесіне назар аудару мақсатында жүзеге асырылады. АҚШ-та "Сары лента" суицидтің алдын алу бағдарламасы – бұл негізінен 10-25 жас аралығындағы жастардың, жасөспірімдердің және жас ересектердің суицидтеріне қарсы күресу үшін қоғамдық хабардар ету кампаниялары, білім беру және оқыту арқылы, сондай-ақ қоғамдардың мүмкіндіктерін арттыруға көмектесу арқылы құрылған қоғамдық бағдарлама. Бағдарлама 1994 жылдың қыркүйек айында 17 жасар Майк Эммнің өзіне қол жұмсауынан кейін басталды.

Австралия

Австралияда "Альберт паркін сақта" тобы сары лентаны наразылықтың символы ретінде қолданды. Бұл топ – Мельбурн қаласындағы Альберт паркінің қоғамдық кеңістігін жыл сайынғы Австралия Гран-приі үшін қайта жаңартуға қарсы наразылық білдіретін коалиция. 1996 жылы жарыс Мельбурнға көшкен кезде, парктегі алынып тасталатын ағаштардың төңірегіне сары ленталар байланды. Топ белгіленген ағаштарды қорғауға жетпесе де, олар мен олардың қолдаушылары әр жыл сайын жарыс уақытында ағаштарға лента байлап тұрады. 2009 жылы сары лента 2009 жылғы Виктория штатындағы орман өртінен зардап шеккендерге көмек көрсету науқанында қолданылды. Сондай-ақ, сары лента Австралияның Ұлттық жол қауіпсіздігі апталығында да пайдаланылады.

Бразилия

Бразилияда "Сары қыркүйек" – елдегі өзіне-өлісім мәселесіне назар аудару мақсатымен туған қозғалыс.

Куба

Куба сары лентаны АҚШ-та тұтқындалған Кубалық бесеуді босату туралы хабар тарату және оларға қолдау көрсету үшін қолданды. 2013 жылдың 12 қыркүйегінде Кубалық бесеудің тұтқындалуына 15 жыл толуына орай, кубалықтар осы күнді сары ленталарды кеңінен көрсету арқылы атап өтті. Жақындарын қуанышпен қарсы алудың символы болған сары лентаның бейнесі кубалықтардың америкалықтардың көңіліне тиеді деген үмітін білдірді.

Дания мен Швеция

Данияда сары лента миссиядағы әскерлерді қолдаудың көбінесе ресми символына айналды (елдердің қарулы күштері тікелей ресми түрде бекітпесе де). Швецияда Швеция ардагерлер федерациясы және Jesper Lindbloms есімін сақтау қоры оны әскери және бейбітшілік сақшылары миссиясындағы әскери емес қызметкерлерді қолдау символы ретінде насихаттайды. Швецияда сары лента сонымен қатар ұрық безінің қатерлі ісігіне назар аударумен де байланысты, бұл миссиядағы әскерлерді қолдау символынан гөрі маңыздырақ болуы мүмкін.

Эстония

Эстонияда сары лента 2011 жылдың 13 мамырында Эстония президенті Тоомас Хендрик Ильвес Facebook-те мынадай хабарлама жасағаннан кейін қолданысқа енгізілді: «Ливанда тұтқынға алынған жеті эстон азаматының отбасылары біздің толық қолдауымызға мұқтаж. Бұл – жасырын емес, бірақ тыныш және берік қолдау, оларға: «Сіздің алаңдауларыңыз біздің алаңдауларымыз, біз сізбен бірге үміт етеміз және сенеміз» дейтін қолдау. Бүгін осыны көрсету үшін мен жакетімге сары лента тақтым». Президенттің айтқан жеті эстон азаматы 2011 жылдың 23 наурызында Ливанның шығысында велосипедпен саяхат жасаған кезде тұтқынға алынды. 2011 жылдың 14 шілдесінде тұтқындар босатылды деп хабарланды. Сары лента жеке кигенімен, Facebook-та да қолданылды. Ол үшін, адамдар өздерінің профиль суреттеріне сары лента қосуы үшін арнайы Facebook қосымшасы жасалды. Сары лентаны алғаш рет 2005 жылғы желтоқсанда Гонконгтағы демократия үшін өткен наразылықтан кейін баспасөз мәслихатында демократияны қолдайтын депутаттар қолданды. Кейіннен ол 2014 жылғы Гонконг наразылықтарында наразылық білдірушілердің символы ретінде қабылданды. Сары лента демократияны қолдайтын наразылықшыларға қолдау көрсету үшін, әсіресе әлеуметтік желілерде көптеген жолдармен қолданылады. Ол Гонконг полициясы 2014 жылғы Гонконг наразылықтары кезінде 2014 жылдың 28 қыркүйегінде Адмиралтидегі Харкорт жолын басып алған студенттер мен наразылықшыларды тарату үшін көзден жас шығару газы мен бұрыш газын қолданғаннан кейін кеңінен таралды. Гонконгтағы сары лентаның мағынасы 2014 жылғы наразылықтарда Гонконг полициясының демократияны қолдайтын наразылықшыларға қарсы зорлық-зомбылық әрекеттеріне наразылық білдіруді де білдірді. 2019–2020 жылғы Гонконг наразылықтарында сары лента тағы да демократияны қолдайтын наразылықшыларды қолдау символы болды, ол көк лентаға қарсы және «Сары экономикалық айналымды» құрады.

Индонезия

Индонезияда сары лента 1998 жылдың 13-15 мамырында Индонезияда болған қырқыстар мен тәртіпсіздіктердің құрбандарына, басым көпшілігі индонезиялық қытайларға, қолдау мен көңіл айтуды білдіру үшін қолданылады.

Израиль

2008 жылдың тамызынан бастап Солтүстік Израильдің Галилея аймағында Хамас Газа секторында тұтқындаған израильдік солдат Ғилад Шалитті босату үмітінің символы ретінде азаматтық көліктердің сол жақ көпіршігіне сары ленталар байланды. Шалит осы аймақтағы Мицпе-Хила деген шағын ауылда туып өскен. Кейін ол босатылып, Израильге оралды. 2023 жылдың қазанында Израиль-Хамас соғысы басталғаннан кейін Газаға әкетілген тұтқындардың отбасылары Израиль көшелерінде сары ленталар тарату жобасын қолға алды. Содан кейін Израильден тыс жердегі қолдаушылар тұтқындардың қайтарылуын талап ету үшін бұл символды қабылдады. 2024 жылы Тұтқындар мен жоғалған отбасылар форумы Хамас ұстап отырған тұтқындарды қайтаруға шақыру символы ретінде сары лентаны таныстырды, осы лента кейде "Оларды қазір үйге әкеліңіз" деген ұранмен бірге қолданылды. 2024 жылға қарай сары лента тұтқындарды босатуды талап ететін символ ретінде мойындалды.

Италия

Италияда сары лента соғыс тұтқындарына қолдау білдіру үшін тағылады. Италия мен Үндістан арасындағы дипломатиялық дағдарыс кезінде бұл лента екі итальяндық теңізшіні қолдау мақсатында қолданылды.

Жапония

Жапонияның Еңбегі үшін медалі қоғамға үлгі азаматтар болған кәсіби мамандарды құрметтеу үшін сары лента қолданады.

Кувейт

Кувейтте сары лента 1990 жылы Ирактың басып алуынан бастап 2003 жылдың 9 сәуірінде Бағдадтың құлауына дейін Кувейттен жоғалған соғыс тұтқындарына қолдау көрсету мақсатында тағылады. Бағдадтың құлауы Саддам Хусейннің дәуірінің аяқталғанын білдірді, содан кейін кувейттіктердің бірнеше қабірі табылды. 4 шілдеде Кувейтте сөйлеген сөзінде АҚШ елшісі Джеймс Лараука еркіндік құндылықтарының ең қымбат естеліктерінің бірі – АҚШ-тың бұрынғы президенті Джордж Буштің Ирак түрмелеріндегі кувейттік тұтқындар отбасыларының қайғысына байланысты ұстаған сары лента екенін айтты.

Малайзия

Малайзияда сары лента «мәлімдеме еркіндігі» символы ретінде пайдаланылады.

Жаңа Зеландия

Сондай-ақ, ол 2010 жылдың 19 қарашасында кенде болған жарылыстан қамалып, қаза болған Пайк Ривер кенішшілерімен бірлік пен естелік символы ретінде де қолданылуда.

Филиппин

Филиппинде сары лента алғаш рет 1980 жылдары әскери үкім кезінде оппозициялық көшбасшы, сенатор Бениньо Акиноның қолдау белгісі ретінде танымал болды. "Ескі еменге сары лента байла" әнінен (әннің мәтіні Акиноның ұзақ жылдар түрмеде отырғаннан кейін, содан кейін Маркос режимін сынағандықтан жер аударылғаннан кейін отанына оралуының аллегориясы болды) шабыттанған жақтастары, оны АҚШ-тағы өз еркімен жер аударылуынан кейін қарсы алу үшін Манила қаласының көшелеріне сары ленталар байлады. Акино ленталарды көрген жоқ, өйткені ол 1983 жылдың 21 тамызында Манила халықаралық әуежайына қонғанда қаза тауып, өлтірілді. Оның өлімі 1986 жылғы Халық күші революциясына әкеп соқты, бұл революция президент Фердинанд Маркосты құлатып жіберді. Сары түс Маркосқа қарсы қозғалыстың символы болды және ақырында жаңа президент, Акиноның жесірі Корасон Акиномен байланысты болды. 2009 жылы сары лента ауырған Корасон Акиноға қолдау көрсету үшін қайтадан танымал болды. Ол 2009 жылдың 1 тамызында қайтыс болғаннан кейін, адамдар сары жейделер киіп, көшелерге сары ленталар байлады және әлеуметтік желілердегі фотосуреттеріне сары ленталар қосып, қайғырды. Одан кейін, Акиноның жалғыз ұлы Бениньо Акино III-ті 2010 жылғы мамырдағы сайлауға түсуге шақырушылар оны қолданды; ақырында оның сайлау штабы да оны қолдады. 2010 жылдың қыркүйегінде, көрсету саусағына сары электрленген таспаны тағу "Біз – бір филиппин" қозғалысына қолдау білдірді, бұл филиппин-американдықтардың Сан-Хоседегі Плаза-де-Сезар Чавес алаңында Бениньо Акино III үшін өткізген митингісі болды. Қазіргі уақытта бұл түс Акино отбасымен және, тиісінше, Либералдық партиямен байланысты.

Сингапур

Сингапур үкіметі "Сары лента" жобасы арқылы жыл сайынғы "Сары лента" науқанын бастады, бұл науқан бұрын сотталғандарға қоғамда екінші мүмкіндік беруді мақсат етеді. Көбінесе, қыркүйек айында өткізілетін жыл сайынғы науқан барысында адамдар бұрынғы сотталғандарды қолдайтынын көрсету үшін көйлектеріне сары лента тағады. Бұл, жоғарыда айтылғандай, "Ескі еменге сары лента байла" әнінде қабылдау символы ретінде қолданылуынан ықпал алған болуы мүмкін.

Оңтүстік Корея

Оңтүстік Кореяда сары лента 2014 жылғы MV Sewol апатында қаза болған 304 жолаушының құрбандарын және олардың отбасыларын еске алу символы болып табылады.

Мұрагерлік соғыс

Испанияда сары кокадаларды немесе ленталарды қолдану туралы алғашқы белгілі мәлімет 1704 жылға дейін барады. Осы жылы Каталонияның вице-королі Франсиско Антонио Фернандес де Веласко мен Мельгар графы Товар Испания мұрагерлік соғысы кезінде оларды партизандық мақсатта қолдануға тыйым салды, себебі оны қолданушылар "отбасылар арасында дау-жанжал тудыруы мүмкін" деп ескерткен.

Каталонияның тәуелсіздік қозғалысы

Каталонияда сары лента 2017 жылдың қазан айының соңында испандық сот органдарымен тұтқындалған екі ірі тәуелсіздік жақтаушы ұйым ANC және Òmnium Cultural (сәйкесінше Жорди Санчес және Жорди Куиксарт) басшыларына деген ынтымақтың символы ретінде қолданыла бастады. Олар бүлік, қозғалыс және бүлік салу айыптарымен ұсталған болатын. 2017 жылдың қарашасында лентаның мағынасы кеңейіп, Каталонияның өңірлік үкіметінің мүшелері мен Каталония Парламентінің төрағасын қамтыды. Олар Испания Конституциялық соты заңсыз деп жариялаған Каталония тәуелсіздігі туралы референдумды ұйымдастырудағы рөлдері үшін Жоғарғы Сотпен тұтқындалды. Сары лента бұрынғы каталондық басшыларға, олардың пікірге қарай, өздері қашқан немесе әділеттен жасырынудағы тұлғаларға қолдау көрсету үшін де қолданылады. Бұрынғы Каталония президенті Карлес Пучдемон және оның төрт аймақтық министрі тұтқындалудан қашу үшін Бельгия мен Шотландияға қашып кетті, сондай-ақ олардың ұсыныстарының конституциялық тұжырымдамасының жетіспеуіне байланысты еуропалық қолдау іздеді, бірақ ол қолдау ешқашан келмеді. Сондай-ақ, ERC жетекшісі Марта Ровира мен CUP жетекшісі Анна Габриэль сотқа шақырылмағандықтан Швейцарияға қашып кетті. «Барселона» клубының бұрынғы ойыншысы және жаттықтырушысы, қазіргі «Манчестер Сити» бапкері Пеп Гвардиола осы лентаны тағып жүрген ең танымал тұлғалардың бірі. Кейде сары лента Каталония тәуелсіздігін жақтаушы және осы себепті заңдық салдарларға ұшыраған басқа да адамдарға қолдау көрсету үшін қолданылады. Олардың ішінде Тамара Карраско, Адриа Карраско және Республиканы қорғау комитеттерінің басқа да мүшелері бар. Испания сайлау комиссиясы (Junta Electoral Central) сары лентаның саяси символ екенін мәлімдеді және сайлау алдындағы кезеңде оны мемлекеттік ғимараттарда көрсетуге тыйым салды. 2019 жылы Каталония үкіметі Барселонадағы бас кеңсесіндегі баннердегі сары лентаны осындай тыйымға жауап ретінде ақ лентаға ауыстырды. Каталониялықтардың 50 пайызы мемлекеттік ғимараттарды тәуелсіздік жақтаушы партиялардың саяси үгітін жүргізу үшін пайдалануға қарсы және аймақтық тәуелсіздік жақтаушы үкімет институттардың саяси бейтараптығынан оларды айырды. Көк ленталар да осы мақсатта қолданылған.

Америка Құрама Штаттары

[[Сурет:Сары таспа. 1979 жылы Пенелопа Лайнгеннің күйеуі, АҚШ дипломаты Брюс Ирандағы кешірімшілік дағдарысы кезінде тұтқындалған кезде қолданған сары лента; қазіргі заманғы "сары ленталардың" біріншілерінің бірі. 2001 жылы әскери қызметтен қайтқандарды қолдау үшін "Сары лента" атты американдық қайырымдылық қоры құрылды. Сары лента сондай-ақ "Сары лента бағдарламасы" арқылы студент-әскерилерге қолдау көрсететін университеттер мен оқу орындары қабылдаған академиялық символ болып табылады және бұл оқу орны мен АҚШ Үкіметі арасындағы үйлесімді қаржылық үлесті білдіреді, ол қалыпты Пост Монтгомери немесе Пост 9/11 GI есебімен жабылмаған оқу ақысын жабуға жұмсалады. 2014 жылдың мамыр айында Америка ветеринариялық медицина қауымдастығы ит шағудың алдын алу туралы бірнеше бейнероликтерді жариялады. Бір бейнероликте итке жат адамдар ұнамайтынын көрсету үшін оның мойындығына сары лента байлау тәсілі түсіндірілді.