Уильям Гарвейдiң «Жүрек пен қан айналысы» еңбегi

Кіріспе

Ағылшын дәрігері Уильям Харвидің (1578-1657) ең танымал еңбегі 1628 жылы жарық көрген Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus (лат., 'Тірі организмдердегі жүрек пен қанның қозғалысы туралы анатомиялық зерттеу'), көбінесе De Motu Cordis деп аталады, бұл дәрігер Уильям Харвидің ең танымал еңбегі. Ол 1628 жылы алғаш рет жарық көрді және организмдегі қан айналымын дәлелдеді. Бұл физиология тарихындағы маңызды кезең. Харви өз доктринасын құру үшін байқаулар, тәжірибелер, өлшемдер және гипотезаларды ерекше біріктірді. Оның жұмысы өзінің түріндегі үлгі болып табылады және Харвидің замандастарына дереу және кең ауқымды әсер етті; Томас Хоббс Харвидің өмірінде доктриналары оқытылған жалғыз заманауи автор екенін айтты. De motu cordis еңбегінде Харви қан ағысына түйінделгендердің әсерін зерттеді. Кітапта сондай-ақ қанның денеде "екі есе айналым" арқылы қозғалатыны, жүрекке қайтып келгеннен кейін, жабық жүйеде өкпеге және қайтадан жүрекке айналып, содан кейін негізгі айналымға қайтарылатыны туралы айтылған.

Қысқаша мазмұны

Бұл еңбек жүрек физиологиясына маңызды үлес қосты, себебі ол 17 ғасырда биология ғылымына қан айналымының қағидасын енгізді. Харвидің жаңалығын алға тартқан, қарсылық көрсеткен және құлшыныспен күткен жұмыстар 13 ғасырға дейін барып жетеді, осы кезде Ибн әл-Нафис өкпе қан айналымы мен газ алмасуын ұсынған. Екі теория да көп бұрын дәлелденген, бірақ жеке-жеке қарастырылғанда толық емес, бірақ бірге қазіргі кардиологияның негізгі білімін құрайды. 1553 жылы Михаил Серветус қанның жүректен өкпеге ағатынын, онда ауамен араласып артериялық қанды құрайтынын, ал ол қан жүрекке қайта оралатынын айтты. 1570 мен 1590 жылдар аралығында Чезальпино Галеншілдермен пікір сайысында қан қозғалысы тербеліске қарағанда айналымға көбірек ұқсайды деген тұжырым жасады, бірақ бұл көзқарас нақты емес еді. 1603 жылы Иероним Фабрициус аб Аквапенденте тамырлардағы клапандарды толық сипаттап, олардың жүректен қанның ағуына кедергі келтіретінін көрсетті. 1597-1602 жылдары Харви Падуада өнер мен медицинаны оқыды және жүрек пен қан қозғалысын мұқият зерттеді. 1616 жылға қарай ол лекцияларында қан айналымы туралы өз пікірін білдірді, бірақ 1628 жылға дейін ғана «De Motu Cordis et Sanguinis» атты классикалық еңбегінде жариялады. Бұл кітап толыққанды айналымның ашылуы үшін де, Харви енгізген тәжірибелік, сандық және механикалық әдістеме үшін де маңызды. Ол жүректі рух пен сананың құпия ордасы ретінде емес, механикалық принциптер бойынша талдауға болатын сорғы ретінде қарастырды. Сондай-ақ ол денеге қанның қандай көлемде таралатынын өлшеді. Ол әрбір соққыда жүректен екі унция қан шығатынын анықтады, сондықтан минутына 72 соққымен жүрек сағат сайын 540 фунт қанды жүйеге тартады. Мұның бәрі қайдан шығады? Жауап, бұл әрқашан қайта оралатын бір қан. Сонымен қатар, жүректегі бір жақты клапандар, тамырлардағы сияқты, өкпе айналымынан кейін қан артериялар арқылы дененің барлық бөліктеріне таралып, тамырлар арқылы қайта оралады. Осылайша қан толыққанды жабық айналым жасайды. Харви айтқандай, «Шеңбер бойынша қозғалыс болуы керек». Дегенмен, Харви айналымның бір кезеңін көре алмады – тамырлар мен артериялар кішкентай капиллярларға бөліну арқылы жоғалып кететін кезеңін. 1660 жылы, Харви қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткен соң Марчелло Малпиги бақаның өкпесіндегі капиллярларда қанның қозғалысын байқап, Харвидің қан айналымын дәлелдеуіндегі кемшілікті толықтырды.

This work is a substantial contribution to cardiac physiology, for it introduces into biology the doctrine of circulation of the blood in the seventeenth century. Opposed and obliging work heralding Harvey's discovery go back to the thirteenth century, when the pulmonary circulation and gas exchange was proposed by Ibn Al Nafis. Both long since proven theories are incomplete when studied separately but together form core knowledge of present day cardiology. In 1553, Michael Servetus said that blood flows from the heart to the lungs, and that it there mixes with air to form the arterial blood which flows back to the heart. Between 1570 and 1590, Cesalpino suggested, in a controversy with Galenists, that the movement of blood was more like a circulation than an oscillation; but this view lacks clarity. In 1603, Hieronymus Fabricius ab Acquapendente published a work clearly describing the valves in the veins and showing that they hinder the flow of blood away from the heart. From 1597 to 1602, Harvey studied arts and medicine at Padua, and made a careful study of the heart and the movement of blood. By 1616, he was presenting in lectures his case for the circulation of the blood, but it was not until 1628 that he published it in his classic work, De Motu Cordis et Sanguinis. This book is important both for the discovery of the complete circulation and for the experimental, quantitive and mechanistic methodology which Harvey introduced. He looked upon the heart, not as a mystical seat of the spirit and faculties, but as a pump analyzable along mechanical lines. He also measured the amount of blood which it sent out to the body. He observed that with each beat two ounces of blood leave the heart; so that with 72 heart beats per minute, the heart throws into the system 540 pounds of blood every hour. Where could all this blood come from? The answer seems to be that it is the same blood that is always returning. Moreover, the one way valves in the heart, like those in the veins, indicate that, following the pulmonary circulation, the blood goes out to all parts of the body through the arteries and returns by way of the veins. The blood thus makes a complete closed circuit. As Harvey expressed it, "There must be a motion, as it were, in a circle." There was, however, one stage in the circulation which Harvey was not able to see that in which the veins and arteries lose themselves by subdivision into the tiny capillary vessels. It was in 1660, three years after Harvey's death, that Marcello Malpighi saw the blood moving in the capillaries of a frog's lung, and thus supplied the missing link in Harvey's proof of the circulation of the blood.