Қолға ұсталатын тамақ контейнері

Кіріспе

Қолмен ұсталатын тамақ контейнері

Ас қорабы (басқаша жазылуы – lunchbox) – әдетте жұмысқа немесе мектепке тамақ апаруға қолмен ұсталатын ыдыс. Ол көбінесе металдан немесе пластиктен жасалады, жақсы ауа өткізбейді және көтеріп жүруге ыңғайлы тұтқасы болады.

АҚШ-та

Америка Құрама Штаттарында түскі ас қорабын түскі ас қапшығы, түскі ас шелегі немесе түскі ас жәшігі деп те атауға болады, жеке сөздермен немесе жұптап айтылады. Тамақ сақтау контейнерінің идеясы бұрыннан бар, бірақ 20 ғасырдың басында адамдар темекі жәшіктерін тамақ тасымалдау үшін қолдана бастағанда, содан кейін металға литографиялық суреттер салынғанда ғана, бұл контейнерлер жастар үшін қажетті нәрсеге айналып, сатуға қойылды. Оны мектеп оқушылары үйден мектепке дайындалған түскі ас немесе шағын дәмдік алып жүру үшін жиі пайдаланады. Смитсония ұлттық американдық тарих мұражайының кураторы Дэвид Шейт былай дейді: "Біздің ең ерте мысалдарымыздың бірі – 19 ғасырдан қалған тұтқалы тоқылған себеттер. Тамақ орамалға оралған. Әлеуметтік жағдайыңызға қарай, байлар әсем ағаш жәшіктерді пайдаланған". 1800 жылдардың басында қалайы жәшіктер мен қайта өңделген печенье жәшіктері жиі қолданылса, 1850 жылдар шамасында жинақталған металл қаптар мен жәшіктер пайда бола бастады. 1860 жылдары түскі ас жәшіктеріне патенттер беріле бастады. Вакуумдік бөтелкелер, ыстық немесе суық сусынды түскі асқа дейін оптималды температурада сақтауға мүмкіндік берген, түскі ас жәшігінің маңызды бөлігіне айналды. 1920 жылы The American Thermos Bottle Co. компаниясы вакуумдік бөтелкелерін сатуға көмектесу үшін "балаларға арналған алғашқы металл түскі ас жәшігін" шығарды. 1980 жылдарға дейін ADCO Liberty, Kruger Manufacturing Company, Landers, Frary and Clark (Universal), Okay Industries және тағы да басқа көптеген өндірушілер өндірісті кеңейтті. Пластмасса алғаш рет түскі ас жәшігінің тұтқасында қолданылды, бірақ кейіннен бүкіл жәшікке тарады, ал алғашқы қалыпталған пластикалық жәшіктер 1960 жылдары өндірілді. Винил түскі ас жәшіктері 1959 жылы пайда болды. 1960 жылдары түскі ас жәшігінде көп өзгеріс болған жоқ. Алайда, олардың құрамына кіретін вакуумдік бөтелке он жылдық бойы және 1970 жылдарға дейін үнемі жетілдіріліп келді. Бастапқыда шыны қаптамасы, тығыны немесе резеңке тоқтағышы және бакелит кесесі бар болаттан жасалған вакуумдік бөтелке, вакуум емес, оқшауланған көбікпен жабдықталған толық пластикалық бөтелкеге айналды. Aladdin компаниясы 1970 жылдарға дейін шыны қаптамаларды өндірді, бірақ олар көп ұзамай пластикпен ауыстырылды.

In the United States a lunchbox may also be termed a lunch pail, lunch bucket or lunch tin, either as single words or paired. The concept of a food container has existed for a long time, but it was not until people began using tobacco tins to carry meals in the early 20th century, followed by the use of lithographed images on metal, that the containers became a staple of youth, and a marketable product. It has most often been used by schoolchildren to take packed lunches, or a snack, from home to school. David Shayt, curator of the Smithsonian National Museum of American History, states that "Some of our earliest examples, from the 19th century, were woven baskets with handles. A meal would be wrapped in a handkerchief. Depending on your station, a fancy wooden box would be used by the wealthy." Tinplate boxes and recycled biscuit tins commonly were used in the early 1800s, and fitted metal pails and boxes began to appear around the 1850s. Patents started to appear for lunchbox inventions in the 1860s. Vacuum bottles, which enabled hot or cold beverages to remain at optimal temperature until lunchtime, became a common component of the lunch box. In 1920, The American Thermos Bottle Co. produced "the first metal lunch box for kids" to aid selling their vacuum bottles. Manufacturers grew to include ADCO Liberty, Kruger Manufacturing Company, Landers, Frary and Clark (Universal), Okay Industries, and a number of other producers through the 1980s. The first use of plastics was the lunch box handle, but later spread to the entire box, with the first molded plastic boxes produced during the 1960s. Vinyl lunch boxes debuted in 1959. During the 1960s, the lunch box had few changes. The vacuum bottle included in them, however, steadily evolved during the course of the decade and into the 1970s. What was originally a steel vacuum bottle with glass liner, cork or rubber stopper, and bakelite cup became an all plastic bottle, with insulated foam rather than vacuum. Aladdin produced glass liners into the 1970s, but they were soon replaced with plastic.

Мектеп қауіпсіздігі

1970 жылдары Флорида штатында басталып, АҚШ-тың көптеген мектептері металл тамақ салғыштарды тыйым салды. Көптеген жерлерде кеңінен таралған соңғы металл тамақ салғыштардың бірі "Рэмбо: First Blood Part II" фильмінің дизайнымен жасалған. 2001 жылы көптеген ірі өндірушілер тамақ салғыштардағы қорғасын деңгейін тексеруді бастады, осы мәселені жойды және өнімдерін қорғасынсыз деп белгіледі.

Бүгін

Бүгінде тамақ қораптары көбікпен оқшауланған пластиктен жасалады, ал ішкі бөлігі алюминий немесе винилмен қапталған. Осының нәтижесінде, олар температураны жақсы сақтайды, бірақ бұрынғыдай берік немесе жақсы қорғамайды. Дегенмен, металл тамақ қораптары да әлі шығарылуда, бірақ 1960-1980 жылдардағыдай кең таралмаған.

Жинақтау

Кейбір түскі ас қораптары, оның ішінде 1950-ші және 1960-шы жылдардағылары, кейде мыңдаған долларға сатылады. 1999 жылы "Adco Liberty компаниясы жасаған 1954 жылғы Суперменнің түскі ас қорабы" "$11,500" бағаға сатылды ("түскі ас қорабы үшін төленген ең жоғары аукциондық баға").

Саяси символика

АҚШ-та түскі ас қорабы немесе түскі ас қапшығы жұмысшы табының символы ретінде пайдаланылған. "Түскі ас қапшығы демократы" деген тіркес жұмысшы табының дауысын алуға тырысатын популистік саясаткерлерді анықтау үшін қолданылады. 2008 жылы "Нью-Йорк Таймс" газеті Джо Байденді "түскі ас қапшығы демократы" деп жазды. Оның әкесі өмірінің басында бай болғанымен, Байден туған кезде отбасы мүсіркеуге жайылған еді.

АҚШ-тан тыс жерлерде

Жапонияда бірнеше ғасырдан бері қалыптасқан және Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа елдеріне әсер еткен бэнто дәстүрі бар. Бэнто әдетте күріштен және басқа да тағамдардан тұрады, олар әрқайсысын бөлек сақтау үшін бөлімдері бар тамақ қорабында тасымалданады. Үндістанның Мумбаи қаласында 1890 жылдан бері жалғасып келе жатқан, кең ауқымды түскі ас жеткізу қызметтері бар. Онда дабавалла аталған жеткізушілер, алушының үйінен әдетте жаңа пісірілген тағамдар салынған металл тифін тасымалдағыш ланчбокстарды алып, оларды жұмыс орнындағы адамдарға жеткізіп, бос ланчбокстарды қайтарады. Кореяда осыған ұқсас түсінік досирак деп аталады. Кейбір Оңтүстік Америка елдерінде, әсіресе мектеп оқушылары арасында, түскі ас қорабын "лончера" деп атайды, бұл "lunch" деген ағылшын сөзінің сіңірілуінен туындаған.