Кіріспе

King Gizzard & the Lizard Wizard әні

Ашытқыдан жасалған австралиялық бренд Vegemite ('/v//ɛ//dʒ//i//m//aɪ//t/ VEJeemyte) – қалдық сыра ашытқысынан және әртүрлі көкөніс пен дәмдеуіштер қосылған қалың, қоңыр австралиялық тағам. Оны 1922 жылы Мельбурн қаласында Сирил Каллистер жасады, ал алғаш рет 1923 жылдың 25 қазанында дүкендерде сатылды. Вегемит – сэндвичтерге, тостқа, крэмпеттерге және крекер бисквиттерге жағуға, сондай-ақ нан өнімдеріне іштік ретінде қолданылады. Вегемит британдық Marmite, Жаңа Зеландия Marmite, австралиялық Promite, MightyMite, AussieMite, OzEmite, неміс Vitam R және швейцариялық Cenovis сияқты. Вегемит күшті дәмге ие. Ол тұзды, сәл ащы, солодка тәрізді және сиыр еті тұздығына ұқсас умами дәмі бар (өйткені ол глутаматтарға бай). Вегемит – аз FODMAP, вегетариандық, кошерлік және халал өнім. Оның құрамында В витаминдері көп. Vegemite бренді 2017 жылы австралиялық Bega Group компаниясы Mondelez International (бұрынғы Kraft Foods Inc.) компаниясынан басқа активтермен бірге сатып алғанда австралиялық меншікке қайта оралды.

Басталуы

1919 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін британдық «Мармит» импортының тоқтатылуынан соң, австралиялық «Fred Walker & Co» компаниясы Сирил Каллистерге сыра зауыттары тастаған қолданылған ашытқыдан жағылатын өнім жасауды тапсырды. Каллистерді компания төрағасы Фред Уокер жұмысқа алған еді. Каллистер «Carlton & United» сыра зауытының қалдықтарынан алынған ашытқы жасушаларын ыдырату үшін автолиз әдісін қолданды. Таза сұйық экстрактты тұз, сельдерей және пияз экстракттерімен араластырып, шоғырландырғанда жабысқақ қара паста пайда болды. Жаңа өнімге ат қою жөнінде өткізілген бәйгеде £A50 (1919 жылғы 50.0 сомасы қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) жүлде қоры болды, нәтижесінде Фред Уокердің қызы Шейла «Вегемит» атауын таңдады, ол 1919 жылы Австралияда сауда белгісі ретінде тіркелді; бұл атауды кім ойлап тапқаны белгісіз. «Вегемит» алғаш рет 1923 жылы нарыққа шықты, жарнамасында балалар денсаулығы үшін «Вегемит» құндылығына баса назар аударылды, бірақ жақсы сатылмады. «Мармиттен» күшейіп келе жатқан бәсекелестікке байланысты 1928 жылдан 1935 жылға дейін өнім «Парвилл» деп аталды, бұл жарнамалық ұран «Мармит, бірақ Парвилл» болды, бұл жаңа атау мен оның бәсекелесінің атын ойынға салып қолдану еді; яғни «Егер ана [Ma] келіссе, әке [Pa] де келіседі». Бұл нарық үлесін кеңейту әрекеті сәтсіз аяқталды және атау қайтадан «Вегемит» болып өзгерді, бірақ ол жоғалтқан нарық үлесін қалпына келтіре алмады. Сату көрсеткіштері жақсарды және 1939 жылы «Вегемит» Британдық медицина қауымдастығы тарапынан В витаминдерінің бай көзі ретінде ресми түрде мақұлданды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австралияда рациондық өнім ретінде танылған «Вегемит» Австралия армиясының рационына енгізілді және 1940 жылдардың соңында он Австралия үйінің тоғызында қолданылды.

Соңғы жылдары

1984 жылғы сәуірде Вегемит банкасы Австралияда кассада электронды түрде сканерленген алғашқы өнім болды. Вегемит 50 жылдан астам уақыт бойы Жаңа Зеландияда да өндірілді, бірақ 2006 жылғы тамыздан бастап Жаңа Зеландиядағы өндіріс тоқтатылды. (Жаңа Зеландияға арналған Мариматтың түрі сол елде табысты болып қала береді.)

Bega Cheese компаниясының сатып алуы

Vegemite бренді 2017 жылдың қаңтарына дейін Mondelez International (бұрын Kraft Foods Inc.) компаниясына тиесілі болды. Ол Австралиялық Bega Group компаниясымен 460 миллион АҚШ долларына жасалған келісім бойынша толық австралиялық меншікке көшті, себебі Bega, Mondelez International компаниясының Австралия мен Жаңа Зеландиядағы азық-түлік және ірімшік бизнесінің басым бөлігін сатып алды.

Тұтыну

Вегемитті жеудің ең көп таралған тәсілі – сары май немесе маргарин жағылған тосттанған нанға жағу. Оның күшті дәмі болғандықтан, аз ғана мөлшері жеткілікті. Вегемиттен жасалған сэндвич – май жағылған екі кесек нанның арасына жағылған Вегемит, бірақ оған ірімшік, салат, авокадо немесе помидор сияқты қосымша ингредиенттер де қосуға болады. Вегемит пісірілген бұйымдардың ішін толтыру үшін, мысалы, сырлы-вегемит рулеті үшін немесе ерекше тағамдарға қолданылуы мүмкін. Вегемиттың ресми сайтында Вегемитті макарон, бургер, пицца, тұшпара және тіпті мұзқаймақ сияқты тағамдарда пайдалануға арналған бірнеше рецепттер келтірілген. Сонымен қатар, Вегемитті сорпаға немесе үш минуттық лапшаға қосымша ретінде пайдалану ұсынылған.

Кошерлік және халалдық сертификаттау

1980 жылдары алғаш рет шектелген мөлшерде кошер Вегемит өндірілді; 2004 жылы еврей тұтынушыларының қарсылығынан кейін сертификаттауды тоқтату туралы шешім кері қайтарылды. 2009 жыл шамасында Kraft компаниясы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Кашрут органымен кашрут бақылау қызметтері бойынша келісім жасасты, ал 2010 жылға қарай барлық қарапайым Вегемит құмыралары мен түтікшелері осы органның мөртабасымен белгіленді. 2010 жылы Вегемит халал сертификатын да алды. Бірақ Веган Австралия Certified бағдарламасынан вегандық сертификатын 2019 жылғы Әлемдік веган күніне дейін алған жоқ. Вегемит диетологының айтуынша, "бұл жағармай вегандық өмір салтын ұстанатындар үшін әрқашан қолайлы таңдау болды".

Вегемиттік жеке

1990 жылдары Крафт Австралияда Vegemite Singles деп аталатын өнімді шығарды. Ол Крафттың екі маңызды өнімін, Kraft Singles және Vegemite-ті біріктіріп, Vegemite дәмі бар ірімшік жасады. Бұл Vegemite өнімдерінің қатарын кеңейту арқылы Крафт компаниясының Vegemite пен ірімшік сандвичтерінің (Vegemite сандвичіне ірімшік қосып жасалатын) зор танымалдылығынан пайда табуға жасаған әрекеті болды. Vegemite Singles кейіннен сатудан алынып тасталды.

Вегемиттік сырлы биттер

2009 жылдың 13 маусымында Kraft Vegemite-тің жаңа нұсқасын шығарды. Формула Вегемит пен Kraft қаймақ ірімшігін біріктіреді, оңай жағылады және түпнұсқаға қарағанда әлдеқайда азырақ тұзды және жұмсақ дәмі бар. Жаңа рецептпен бірге, Kraft жаңа дәмге атау беру үшін конкурс өткізді. Жаңа атау 2009 жылғы AFL Grand Final телехабары барысында iSnack 2.0 деп жарияланды. Бұл атау маркетинг және коммуникация сарапшыларының тобы таңдады, ол жастар назарына тартып, Apple компаниясының iPod және iPhone танымалдылығын пайдалануға бағытталған. Бұл таңдау бірден Австралия бойынша жалпы сынға және қысымға ұшырады. Бірнеше күн ішінде пікір жазбалары мен әлеуметтік желілер мазақ пен ашу-ызаға толы болды; төрт күннен кейін ғана Kraft iSnack атауын қабылдамау жоспарларын жариялады, бұл қателік болуы мүмкін екенін мойындады. Екі күннен кейін Kraft өзінің веб-сайтында жаңа дауыс беруді ашты, және 2009 жылдың 7 қазанында "Vegemite Cheesybite" деп жарияланды, Kraft бұл атауға берілген 30 357 дауыстың 36%-ы, яғни шамамен 10 900 дауыс түскенін мәлімдеді. Танымал "Cheesymite" рулетімен байланысты болған "Cheesymite" деген ұсыныс басқа ұйымдарда бұрыннан тіркелгенін атап өтті.

Менің алғашқы вегемитім

2011 жылы Kraft Foods Australia компаниясы бір жастан асқан балаларға арналған Vegemite-тің ерекше құрамын, "My First Vegemite" деген атпен шығарды. Kraft компаниясының мәлімдемесінше, жаңа формула "жеңілірек дәмге" ие және "темір, В6 және В12 витаминдері сияқты қосымша денсаулыққа пайдалы қасиеттерімен қатар 50% кем натрий" қамтиды. Бұл өнім тұтынушылардың азық-түліктегі қант және тұздың мөлшері төмен болуымен қатар, денсаулыққа пайдалы қосымшаларға деген сұранысына жауап ретінде әзірленген. Жаңа формулаға байланысты алғашқы реакциялар мен БАҚ-тағы хабарлар көбінесе оң болды, бірақ Kraft Foods Australia 2012 жылы нашар сатылым көрсеткіштеріне байланысты "My First Vegemite" өнімдерін шығаруды тоқтатты.

Вегемитті қоспа 17

2017 жылы шектеулі уақытқа Vegemite Blend 17 премиум сорты шығарылды. Ол «толыққанды, күшті дәмімен» ерекшеленеді деп уәде берілді, бірақ стандартты өнімнен екі есе қымбат болды.

Басқа өнімдер

Вегемит дәмімен жасалған басқа да тауарларға Смитстің чипсі, «In a Biskit» печеньесі, бәліштерден жасалған хрустящие тілімдер, шұжық және ет пирогы жатады.

Тыйым салулар мен тыйым салу туралы хабарлар

2006 жылдың қазан айында Австралиялық жаңалықтар агенттігі Вегемит АҚШ-та тыйым салынғанын, тіпті АҚШ Кеден қызметі елге кіретін австралиялықтарды Вегемит іздеп тексергенін хабарлады. Бұл себебі Вегемит табиғи түрде фолатты – АҚШ-та тек бірнеше тағамға, соның ішінде таңғы асқа арналған жаңғақтарға ғана қоспа ретінде рұхсат етілген В витаминін қамтиды. Кейін АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы Вегемит импортына тыйым салу немесе оны супермаркеттерден алып тастау жоспары жоқ екенін мәлімдеді. АҚШ Кеден және шекараны қорғау қызметі өз сайтында «Вегемит импорттауға ешқандай тыйым салынбаған» және «Вегемитті ұстап алуға бағытталған ресми саясат жоқ» деп хабарлады. «Тыйым» туралы әңгіме кейіннен қала аңызына айналды. Вегемит АҚШ-та кең таралмағанмен, импортталған тағамдар сататын дүкендерде әлі де табуға болады. 2011 жылдың мамырында газеттерде Вегемит пен Мармит Данияда тыйым салынды және дүкендерден алынып тасталды деген хабарлар жарияланғаннан кейін, олардың жанкүйерлері бірнеше Facebook топтарын құрды. Жауап ретінде Данияның Азық-түлік, ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы министрлігі ешқандай таратпаға тыйым салынбағанын, бірақ тиісті компаниялар өз өнімдерін Данияда сатуға лицензия алмағанын мәлімдеді. 2004 жылы Дания витаминдермен күшейтілген тағамдарды сатуға тыйым салатын заң қабылдады, оларды денсаулыққа қауіпті деп есептеді. Вегемит Виктория штатының түрмелерінде тыйым салынған, бұл тыйым 1990 жылдардан бастап күшіне енді. Бұл Вегемитте тірі ашытқы болмаса да, оның жоғары ашытқы мөлшерін пайдаланып алкоголь жасауға тыйым салу мақсатында жасалды. 2015 жылы Австралияның шөлді аймақтарындағы бірнеше құрғақ қауымдарда да осындай тыйым салу ұсынылды, бірақ ол қабылданбады.

Танымал мәдениетте

Австралиялық рок-тобы Men at Work 1981 жылы жарық көрген "Down Under" әнінің екінші шумағында "Vegemite sandwich" туралы айтады. Бұл ән олардың тұңғыш студиялық альбомы Business as Usual-дан енген.