Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұлыбританиядан шыққан темір дәуіріндегі келт тайпасы.
A celtic Iron Age tribe from Great Britain
Дуротригтер – Римдіктердің басып кіруінен бұрын Ұлыбританияда өмір сүрген келт тайпаларының бірі. Олар қазіргі Дорсет, Оңтүстік Уилтшир, Оңтүстік Сомерсет және Девон аймақтарында, Акс өзенінің шығысында қоныстанды. 2009 жылы Шалфлит аралында табылған темір дәуірі қазынасы олардың аралдың батыс жартысында да өмір сүргенін көрсетеді. Римдіктер басып алғаннан кейін, олардың негізгі цивитаттары, яғни орталықтандырылған әкімшілік бірліктері Дурновария (қазіргі Дорчестер, "болжамды түпкілікті астана") және Линдинис (қазіргі Илчестер, "оның бұрынғы, белгісіз мәртебесі осылай көтерілді") болды. Олардың территориясы батысында Думноний, ал шығысында Бельгия тайпаларымен шектесетін.
The Durotriges were one of the Celtic tribes living in Britain prior to the Roman invasion. The tribe lived in modern Dorset, south Wiltshire, south Somerset and Devon east of the River Axe and the discovery of an Iron Age hoard in 2009 at Shalfleet, Isle of Wight gives evidence that they may also have lived in the western half of the island. After the Roman conquest, their main civitates, or settlement centred administrative units, were Durnovaria (modern Dorchester, "the probable original capital") and Lindinis (modern Ilchester, "whose former, unknown status was thereby enhanced"). Their territory was bordered to the west by the Dumnonii; and to the east by the Belgae.
Атауы
Бұл тайпаның аты Птолемейдің "Географиясынан" және Гадриан қабырғасындағы екі жазудан белгілі, екеуі де Британияны римдіктер басып алғаннан кейін жазылған. Олар қазіргі Дорсет деп аталатын аймаққа келгенге дейін оларды Durotriges деп атаған адам болды ма, жоқ па, белгісіз. Атаудың екі бөліктен тұратынын болжауға болады. "Duro" – "қатаң" немесе "берік орын" деген мағынаны білдіреді және ерте римдік бекіністерін атау үшін жиі қолданылған, ал "триг" – "тұрғын" дегенді білдіреді. Осылайша, "бекіністе тұратындар" деген мағына туындайды, бұл аймақтағы көптеген төбелік бекіністерге сай келеді (дегенмен, бұл бекіністердің көпшілігі 43 жылы римдіктердің Британияға басып кірген уақытына дейін тасталып қалған болуы мүмкін). "Duro" сөзі британ тіліндегі су сөзі "dubro" ("dour" немесе "dwr") сөзінен де шыққан болуы мүмкін, ал екінші элемент "riges", яғни "патшалар" деп түсіндіріледі.
The tribe's name is known from Ptolemy's Geography and from two inscriptions on Hadrian's Wall, both dating from after the Roman conquest of Britain. It is not known if anyone referred to them as the Durotriges before they arrived in the area now known as Dorset. The name can probably be broken down into two parts. 'Duro', which means 'hard' or 'strong place' and was widely used for early Roman forts, and 'trig' means inhabitant. That would produce a meaning of 'fort dwellers', appropriate for the region's many hill forts (although these appear to have been largely abandoned by the time of the Roman invasion of Britain in AD 43). 'Duro' has also been derived from 'dubro', the British word for water ('dour' or 'dwr'), and the second element has been interpreted as 'riges', that is 'kings'.
Аумағы
Дуротригтер аймағы монеталардың табылуы арқылы анықталады: «өзекті» аймақта Дуротригтер монеталары сирек кездеседі, олар қабылдамағандықтан қайтадан соғылған. Олардың солтүстігінде және шығысында Бельгалар, Авон және оның саласы Уайлиден тыс жерде орналасқан: «Ежелгі бөлініс бүгінде Уилтшир мен Сомерсет округтерінің арасындағы шекарада көрініс береді». Олардың арна арқылы сауда жасауға негізгі шығуы, бірінші ғасырдың бірінші жартысында, яғни б.з.д. құмыра жасау дөңгелегі енгізілген кезде күшті болған, ал римдіктер келгенге дейінгі онжылдықтарда азайды, ол Хенгистбери баслығында болды. Нумизматикалық деректер монеталардың прогрессивті құлдырауын көрсетеді, бұл мәдени оқшауланудың күшеюімен қатар экономикалық шектеулерді білдіреді. Дуротригтер керамикасын талдау Cunliffe-ке өндірістің Пуль Харборында (Cunliffe 2005:183) орталықтандырылғанын көрсетті. Дуротригтер, мүмкін, жеке ру емес, рулық конфедерация болған. Олар Рим жаулап алудан бұрын монета шығарған топтардың бірі болды, және Барри Канлифф оларды оңтүстіктегі британиялықтардың «өзекті тобының» айналасындағы мәдени «шеткерлік» бөлігі деп сипаттады. Бұл монеталар өте қарапайым болған және жазулары болмаған, сондықтан монета шығарушылардың есімдерін білу мүмкін емес, тіпті монархтар немесе билеушілер туралы да мәлімет жоқ. Дегенмен, Дуротригтер төбедегі бекіністермен қоршалған жерлерді өңдеуге негізделген орнықты қоғамды құрды, олардың көпшілігі б.з.д. 100 жылға дейін қолданыстан шығып қалған, римдік II легионының, Веспасиан басқаруымен 43 немесе 44 жылы келгенге дейін көп бұрын. Мейден қамалы – осы бұрынғы төбедегі бекіністердің сақталған мысалы.
The area of the Durotriges is identified in part by coin finds: few Durotrigan coins are found in the "core" area, where they were apparently unacceptable and were reminted. To their north and east were the Belgae, beyond the Avon and its tributary Wylye: "the ancient division is today reflected in the county division between Wiltshire and Somerset." Their main outlet for the trade across the Channel, strong in the first half of the 1st century BC, when the potter's wheel was introduced, then drying up in the decades before the advent of the Romans, was at Hengistbury Head. Numismatic evidence shows progressive debasing of the coinage, suggesting economic retrenchment accompanying the increased cultural isolation. Analysis of the body of Durotrigan ceramics suggests to Cunliffe that the production was increasingly centralised, at Poole Harbour (Cunliffe 2005:183). The Durotriges were possibly more of a tribal confederation than a discrete tribe. They were one of the groups that issued coinage before the Roman conquest, part of the cultural "periphery", as Barry Cunliffe characterised them, round the "core group" of Britons in the south. These coins were rather simple and had no inscriptions, and thus no names of coin issuers can be known, let alone evidence about monarchs or rulers. Nevertheless, the Durotriges presented a settled society, based in the farming of lands surrounded by hill forts, the majority of which seem to have gone out of use by 100 BC, long before the arrival of the Roman II Legion, commanded by Vespasian in 43 or 44 AD. Maiden Castle is a preserved example of one of these earlier hill forts.
Мәдениет
Дюротригтерді жерлеу, Рим шабуылынан кейін дереу жасалған Мейден қалашығындағы сегіз жерлеу сияқты, тіпті қиын жағдайларда да соңғы рәсімдік тамақпен қамтамасыз етілді. Дюротригтердің көптеген жерлеулері, жайнаған, сопақша қабірлердің ішінде бүгілген күйде жатқан. 2010 жылы Дорсеттегі Лэнгтон-Херрингте жас дюротриг әйелінің жерлеуі табылды. Зергерлік әшекейлермен безендірілген жерлеудің радиокөміртектік жасы б.з. 25-53 жылдары аралығында болды. Бұрын Дюротригтер б.з. 43/44 жылдары Римнің басқындығына қарсы күшті қарсылық көрсеткен деп есептелгенмен, тарихшы Суетоний Оңтүстік Британия тайпалары мен Веспасиан басқаратын Августа екінші легионы арасындағы шайқастарды жазған. Бірақ, Дюротригтердің осы шайқастарға қатысқан-жоқпадығы белгісіз. 1934 және 1938 жылдар аралығында қазба жұмыстарын жүргізген Мортимер Уилер және Тесса Уилер Мейден қалашығының шығыс қақпасында табылған зиратты қатал римдік шабуылдың куәлігі деп түсіндірді. Бірақ, 1985 жылы Ниалл Шарплздің Мейден қалашығын қайта зерттеуі және 2015 жылы Дейв Стюарт жүргізген геофизикалық сараптама Уилердің қоршау және одан кейінгі қырғын туралы түсіндірмесінің дұрыс еместігін көрсетті. Б.з. 70 жылына қарай, тайпа римдіктерге айнала бастады және Рим провинциясы Британияның құрамына берілді. Тайпаның аумағында римдіктер бірнеше карьерлерді зерттеді және жергілікті керамика өнеркәсібін қолдады. Дюротригтер және Рим империясымен олардың қарым-қатынасы Борнмут университетінің профессоры Пол Читам, Эллен Хамблтон және Майлз Расселл басқаратын археологиялық зерттеу жобасының негізін құрайды. 2009 жылдан бері «Дюротригтер» жобасы, темір дәуірінен рим дәуіріне өтуді егжей-тегжейлі зерттеулер, геофизикалық сараптама және мақсатты қазба жұмыстары арқылы қайта қарастырып келеді. Бүгінгі күнге дейін жұмыс бағдарламасы дөңгелек үйлер, жұмыс беттері мен сақтау шұңқырлары, соңғы темір дәуірі зираты, екі римдік вилла және үлкен соңғы темір дәуірі дөңгелек үйлермен құрылған жабық темір дәуірі қонысы бар банджо тәрізді қоршауға бағытталған.
Burial of Durotriges was by inhumation, with a last ritual meal provided even under exiguous circumstances, as in the eight burials at Maiden Castle, carried out immediately after the Roman attack. Most Durotrigian burials are laid down in crouched positions within shallow, oval graves. One such inhumation of a young Durotrigian woman was found at Langton Herring in Dorset in 2010. The burial, which was laid down with a decorated mirror, had a radiocarbon date of between AD 25 – 53. Although it was previously thought that the Durotriges strongly resisted the Roman invasion of AD 43/44, the historian Suetonius recording some battles fought between tribes of southern Britain and the second legion Augusta, then commanded by Vespasian, we do not know if the Durotriges, in particular, were involved. Mortimer Wheeler, who reported on the excavation of Maiden Castle conducted by himself and Tessa Wheeler between 1934 and 1938, interpreted a cemetery uncovered in the hill fort's east gate as evidence for a savage Roman assault. Later examination of Maiden Castle by Niall Sharples in 1985 6 and geophysical survey conducted in 2015 by Dave Stewart have shown that Wheeler's interpretation of a siege and subsequent massacre is unlikely. By 70 AD, the tribe was already starting to be Romanised and securely included in the Roman province of Britannia. In the tribe's area, the Romans explored some quarries and supported a local pottery industry. The Durotriges, and their relationship with the Roman Empire, form the basis for an ongoing archaeological research project directed by Paul Cheetham, Ellen Hambleton and Miles Russell of Bournemouth University. The Durotriges Project has, since 2009, been reconsidering the Iron Age to Roman transition through a detailed programme of field survey, geophysical investigation and targeted excavation. To date the programme of work has concentrated upon an enclosed late Iron Age banjo enclosure containing round houses, work surfaces and storage pits, a Late Iron Age cemetery, two Roman villas and a large Late Iron Age roundhouse settlement referred to as Duropolis.