Кіріспе

Лондонның тарихи дамуы Англия мен Ұлыбританияның астанасы Лондонның тарихы 2000 жылдан астам уақытты қамтиды. Осы кезеңде ол әлемдегі ең маңызды қаржы және мәдени орталықтардың біріне айналды. Лондон обаға, құрылысқа дейін салған өртке, азаматтық соғысқа, әуе шабуылына, террористік актілерге және көтерілістерге төтеп берді. Лондон қаласы – Ұлы Лондон мегаполисінің тарихи ядросы және бүгінде оның басты қаржылық ауданы болып табылады, бірақ ол бүкіл мегаполистің шағын бөлігін ғана құрайды.

Негізгі негіздері мен ежелгі тарихы

Кейбір соңғы жаңалықтар Лондон аймағындағы Темза өзені маңында өте ертедегі қоныстар болған болуы мүмкін екенін көрсетеді. 1993 жылы Темзаның оңтүстік жағалауында, Воксхолл көпірінен жоғары қарай, қола дәуіріне жататын көпірдің қалдықтары табылды. Бұл көпір Темзаны кесіп өткен немесе өзендегі қазір жоғалған аралға дейін созылған болуы мүмкін. Дендрологиялық зерттеулер ағаштардың б.з.д. 1750-1285 жылдар аралығында кесілгенін көрсетті. 2001 жылы тағы бір қазба жұмысы ағаштардың Воксхолл көпірінің батысындағы Темзаның оңтүстік жағалауына тік орнатылғанын анықтады. 2010 жылы б.з.д. 4800-4500 жылдар аралығында салынған үлкен ағаш құрылыстың негізі табылған, ол да Воксхолл көпірінің оңтүстігіндегі жағалауда орналасқан. Мезолиттік құрылыстың мақсаты әлі белгісіз. Бұл құрылыстардың бәрі оңтүстік жағалауда, Ефра өзенінің Темзаға құятын табиғи өткел орнында табылды. Археолог Лесли Уоллес былай деп атап өтеді: "Лондонда кең ауқымды археологиялық қазбалар жүргізілгеніне қарамастан, LPRIA [Римге дейінгі темір дәуірінің соңғы кезеңі] қоныстары немесе маңызды тұрмыстық қалдықтар табылған жоқ, сондықтан Лондонның таза римдік негізі туралы пікірлер қазір кең таралған және даусыз".

Римдік Лондон (б.з.д. 47410)

Лондондиум римдіктер 43 жылғы шапқыш шабуылдан кейін шамамен төрт жыл өткен соң азаматтық қала ретінде құрылды. Лондон, Рим сияқты, өзеннің осы тұсында салынды, мұнда көпір салуға жеткілікті тар болды, ал қаланың стратегиялық орны Еуропаның көп бөлігіне оңай қол жеткізуге мүмкіндік берді. Ертедегі римдік Лондонның ауданы салыстырмалы түрде кішкентай болды, шамамен Хайд-паркінің көлемімен теңестірілді. 60 жылы оны патшайымы Будика басқарған ицендер қиратты. Қала тез арада жоспарланған римдік қала ретінде қайта жаңғыртылды және шамамен 10 жылдан кейін қалпына келді; келесі онжылдықтарда қала қарқынды өсті. Кейбір дереккөздер 2-ші ғасырда Лондондиум Колчестерді римдік Британияның (Британия) астанасы ретінде ығыстырды деп мәлімдейді, бірақ ол римдік Британияның астанасы болғанын дәлелдейтін ешқандай мәлімет жоқ. Оның халқы шамамен 60 000 адамды құрады. Онда ірі қоғамдық ғимараттар, соның ішінде Альп тауларының солтүстігіндегі ең үлкен базилика, ғибадатханалар, монша үйлері, амфитеатр және қала гарнизоны үшін үлкен бекініс болды. 3-ші ғасырдан бастап саяси тұрақсыздық пен экономикалық дағдарысқа байланысты баяу құлдырау басталды. 180 және 225 жылдар аралығында римдіктер қаланың құрлық жағында Лондон қабырғасын салды. Қабырғаның ұзындығы, биіктігі және қалыңдығы шамамен бір метрді құрады. Бұл қабырға тағы 1600 жыл бойы сақталып, Лондон қаласының шекарасын ғасырлар бойы анықтады. Қазіргі қаланың шекарасы шамамен ежелгі қабырғаның жобасымен сәйкес келеді. Лондон – этникалық тұрғыдан алуан түрлі қала, онда рим империясының әртүрлі өңірлерінен келген тұрғындар, соның ішінде Британия, континенттік Еуропа, Таяу Шығыс және Солтүстік Африкадан келгендер өмір сүрді. 3-ші ғасырдың соңында Лондонға бірнеше рет саксондық шабуылшылар шабуыл жасады. Бұл шамамен 255 жылдан бастап өзен бойындағы қосымша қабырғаның салынуына әкелді. Лондонның дәстүрлі жеті қақпасының алтауы римдік дәуірде салынған: Людгейт, Ньюгейт, Альдергейт, Криппгейт, Бишопгейт және Альдгейт (Мургейт – ортағасырлық қақпа, ерекшелік). 5-ші ғасырға қарай рим империясы қарқынды құлдырауға ұшырады және 410 жылы Британиядағы римдік үстемдік аяқталды. Осыдан кейін римдік қала да тез құлдырады және 5-ші ғасырдың соңына қарай іс жүзінде тасталып кетті.

Англосаксондық Лондон (5 ғасыр 1066)

Жақында ғана англосаксон қоныстануы бастапқыда Лондиниумның тікелей айналасын қорғап өтуге тырысқан деп саналды. Дегенмен, 2008 жылы Ковент-Гарденде англосаксон зиратының табылуы, келгендердің кем дегенде 6-шы ғасырда, мүмкін 5-ші ғасырда да осы жерге қоныстанғанын көрсетеді. Бұл қоныстың негізгі орталығы римдік қабырғалардың сыртында, қазіргі Странд бойымен батысқа қарай, Олдвич пен Трафальгар алаңының арасында шоғырланған. Бұл жер Лунденвик деп аталды, мұндағы "wic" жұрнағы сауда орталығын білдіреді. Жақында жүргізілген қазба жұмыстары да осы ертедегі англосаксон Лондонының халық тығыздығын және салыстырмалы түрде күрделі қалалық ұйымдастырылуын көрсетті, ол торлы жүйемен салынған және шамамен 10–12 мың адамға арналған. Ертедегі англосаксон Лондоны Орта саксондар деп белгілі бір халыққа тиесілі болды, олардың атынан Миддлсекс графтығының атауы шыққан, бірақ олар қазіргі Гертфордшир және Суррейдің аумағын да мекендеген болуы мүмкін. Алайда, 7-ші ғасырдың басында Лондон аймағы Шығыс саксондар патшалығына қосылды. 604 жылы Эссекс патшасы Сэберт христиан дінін қабылдады және Лондон алғашқы рим епископы Меллитусты қабылдады. Бұл кезде Эссекс Кент патшасы Этельберттің билігінде болды және Меллитус алғашқы Сент-Пол соборын құрды, дәстүр бойынша бұл Диананың ескі римдік ғибадатханасының орнында салынған (бірақ Кристофер Рен бұған ешқандай дәлел таппады). Бұл бастапқыда шағын ғибадатхана болған және Сэберттің басқа дінге табынушылары қаладан қуғаннан кейін қиратылған болуы мүмкін. Шығыс саксондар патшалығында христиан дінінің толыққанды орнығуы 650 жылдары патша Сигеберт II билігінде болды. 8-ші ғасырда Мерсия патшалығы оңтүстік-шығыс Англияға үстемдігін кеңейтті, бастапқыда билік арқылы, кейде тікелей аннексияға дейін жетті. 730 жылдары Лондон Мерсияның тікелей бақылауына өткен сияқты. Викингтердің шабуылдары 9-шы ғасырдың көп бөлігінде басым болды, 830 жылдан бастап жиіледі. Лондон 842 жылы және 851 жылы тоналды. 865 жылдан бері Англияны жаулап алған даниялық "Ұлы бутпандар әскері" 871 жылы Лондонда қыстады. Қала 886 жылға дейін Дания қолында болды, содан кейін оны Уэссекс патшасы Ұлы Альфредтің әскерлері басып алды және Мерсияға қайта қосылды, содан кейін Альфредтің билігімен оның күйеу баласы Элдорман Этельред басқарды. Осы кезде қоныстанудың орталығы қорғану үшін ежелгі римдік қабырғалардың ішіне көшті және қала Лунденбур деп аталды. Римдік қабырғалар жөнделіп, қорғаныс арығы қайтадан қазылды, ал көпір осы уақытта қайта салынған болуы мүмкін. Оңтүстік жағалаудағы Саутваркте екінші бекітілген округ құрылды, ол Сауринга Геворк (Саррейліктердің қорғаныс жұмысы) деп аталды. Лунденвиктің ескі қонысы ealdwic немесе "ескі қоныс" деп аталды, бұл атау бүгінге дейін Aldwich ретінде сақталған. Осы уақыттан бастап Лондон қаласы өзінің ерекше жергілікті үкіметін дамыта бастады. 911 жылы Этельредтің қайтысынан кейін ол 918 жылы Мерсияның қалған бөлігінің сіңірілуінен бұрын Уэссекске берілді. Біріккен Англия Корольдігінде саяси басымдық үшін дәстүрлі Батыс саксон орталығы Винчестерден бәсекелестікке тап болғанымен, Лондонның көлемі мен коммерциялық байлығы оны үкіметтік қызметтің орталығы ретінде тұрақты түрде маңыздырақ етті. Ательстан патша Лондонда көптеген витан жиналыстарын өткізді және сол жерден заңдар шығарды, ал Этельред 978 жылы Лондон заңдарын шығарды. Этельред билік құрған кезде викингтердің шабуылдары қайта басталғаннан кейін, 994 жылы Дания королі Свен Форкбардтың әскері Лондонға сәтсіз шабуыл жасады. Данияның үздірілмейтін және күшейе түсетін шабуылдарына қарсы ағылшындықтардың қарсылығы 1013 жылы құлдырады, Лондон даниялықтардың шабуылдарын тойтарды және қалған ел Свенге бағынған кезде ұстап тұрудың соңғы орны болды, бірақ жыл соңында ол да капитуляциялады және Этельред шетелге қашып кетті. Свен патша болып жарияланғанынан кейін бес аптадан кейін қайтыс болды, ал Этельред таққа қайта оралды, бірақ Свеннің ұлы Кнут 1015 жылы шабуылға оралды. 1016 жылы Этельред Лондон қаласында қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Эдмунд Айронсайд витангемот тарапынан патша деп жарияланды және Уэссексте әскер жинауға қалды. Лондонды Кнут жүйелі түрде қоршауға алды, бірақ оны король Эдмунд әскері босатты; Эдмунд Уэссексте күш жинауға кеткенде, даниялықтар қоршауды қайтадан бастады, бірақ қайтадан сәтсіз болды. Алайда, Ассандун шайқасында жеңілгеннен кейін Эдмунд Кнутқа Лондонды қоса алғанда, Темзадан солтүстікке қарай Англияның барлығын берді, ал оның бірнеше аптадан кейін болған қайтысы Кнутты бүкіл елдің бақылауына алды. Солтүстік сагасында Этельред патша Даниялықтар басып алған Лондонға шабуыл жасау үшін оралған кездегі шайқас туралы айтылады. Сага бойынша, даниялықтар Лондон көпіріне қатар тұрып, шабуылдаушыларға сөрелермен сөрелерді лақтырды. Ешқандай қорқынышсыз, шабуылдаушылар жақын жердегі үйлердің шатырларын алып, қайықтарындағы басқаларын жапты. Осылай қорғалған күйде, олар көпірге жетіп, тіреулерге арқан байлап, көпірді құлатып, осылайша Лондонды викингтердің басып алуын аяқтады. Бұл оқиға, әдетте, Свеннің 1014 жылы қайтыс болғаннан кейін Этельредтің билікке оралуымен байланысты, бірақ осы кезде Лондонды бақылау үшін күрес болғанына күшті дәлелдер жоқ. Кнут әулетінің 1042 жылы жойылғаннан кейін ағылшын билігі Эдуард Исповедник тұсында қайта орнатылды. Ол Уэстминстер аббаттығының негізін қалады және көп уақытын Уэстминстерде өткізді, ол осы уақыттан бастап қаланың өзінен үкімет орталығы ретінде басымдыққа ие болды. Эдуардтың 1066 жылы Уэстминстерде мұрагерсіз қайтысы мұрагерлік дауына және Англияны нормандықтар басып алуына әкелді. Эрл Гарольд Годуинсон витангемот тарапынан патша сайланды және Уэстминстер аббаттығында таж кигізілді, бірақ Нормандия герцогы Вильгельм Бастарды Хейстингс шайқасында жеңіліске ұшырады және қаза тапты. Витанның аман қалған мүшелері Лондонда бас қосып, Эдуардтың жас сіңілісі Эдгар Этелингті патша деп жариялады. Нормандар Темзаның оңтүстік жағалауына Лондондан қарсы жолға шықты, онда олар ағылшын шабуылына жеңіліс тапты және Саутваркты өртеді, бірақ көпірді басып алуға қол жеткізе алмады. Олар ағысқа қарсы қозғалып, Уоллингфордта өзенді кесіп өтті, содан кейін солтүстік-батыстан Лондонға шабуыл жасады. Ағылшын басшылығының қарсылық көрсету қабілеті құлдырады және Лондонның бас азаматтары шіркеудің және аристократияның жетекші мүшелерімен бірге Вильгельмге Беркхемстедте бағынды, бірақ кейбір мәліметтерге сәйкес, нормандар қалаға жеткен кезде одан әрі зорлық-зомбылық оқиғасы болды. Лондонды басып алғаннан кейін Вильгельм Уэстминстер аббаттығында патша болып таж кигізілді.

Норман және ортағасырлық Лондон (1066 15 ғасырдың соңы)

Жаңа Норман режимі жергілікті халыққа үстемдік ету үшін қала ішінде жаңа қамалдар салды. Олардың ішіндегі ең маңыздысы қаланың шығыс шетіндегі Лондон мұнарасы болды, онда алғашқы ағаш бекінісі Англиядағы алғашқы тас қамалдың салынуымен тез алмастырылды. Бэйнард және Монфише қамалының кішкентай бекіністері де жағалау бойында орналасты. Сонымен қатар, 1067 жылы король Уильям қаланың қолданыстағы құқықтарын, артықшылықтары мен заңдарын бекітетін жарлық шығарды. Лондон Англияның жаңадан қалыптасқан еврей халқының орталығы болды, олардың алғашқылары шамамен 1070 жылы келді. Оның өсіп келе жатқан өзін-өзі басқаруы 1199 және 1215 жылдары король Джон берген сайлау құқығымен нығайтылды. 1091 жылдың 17 қазанында Лондонға TORRO шкаласы бойынша T8 (Фуджита шкаласы бойынша F4-ке тең) торнадо соқты. Ол тікелей St. Mary le Bow шіркеуіне шабуыл жасады. Аймақтағы басқа шіркеулер де қирады; 600-дан астам үйдің (көпшілігі ағаштан болса да) қирағаны және Лондон көпіріне соққандығы хабарланды. Торнадодан кейін көпір таспен қайта салынды. Торнадо салдарынан 2 адам қаза тауып, белгісіз саны жарақат алды; бұл торнадо Вустердің Флоренциясы және Малмсберидің Уильямының жылнамаларында айтылған, соңғысы оны "алыстан көретіндер үшін үлкен тамаша, бірақ жақын тұрғандар үшін қорқынышты оқиға" деп сипаттаған. 1097 жылы Жеңімпаз Уильямның ұлы Уильям Руфус Вестминстер сарайының орталық бөлігіне айналған "Вестминстер залын" салуды бастады. 1176 жылы Лондон көпірінің ең танымал нұсқасының құрылысы басталды (1209 жылы аяқталды), ол бұрынғы бірнеше ағаш көпірлер орнында салынды. Бұл көпір 600 жыл бойы тұрды және 1739 жылға дейін Темза өзеніндегі жалғыз көпір болып қалды. 1190 жылы еврейлерге қарсы зорлық-зомбылық орын алды, себебі жаңа король олардың тәж кию рәсіміне келгеннен кейін оларды қырғынға ұшыратуға бұйрық берген деген қауесет тарады. 1216 жылы Бірінші барон соғысы кезінде Лондонды Францияның принці Луи басып алды, оны король Джонға қарсы барондық көтерілісшілер шақырды және ол Санкт-Пол соборында Англия королі деп жарияланды. Алайда, 1217 жылы Джон қайтыс болғаннан кейін Луидің жақтастары Джонның ұлы Генрих III-ке адалдықтарын қайта білдіріп, Плантагенеттерге оралды, Луи Англиядан кетуге мәжбүр болды. 1224 жылы діни ғұрыптық кісі өлтіру айыбы бойынша еврей қауымына ауыр жаза салынды. 1232 жылы Генрих III Лондон еврей қауымының басты синагогын тәркіледі, өйткені олардың ән айтуы көрші шіркеуден естіледі деп мәлімдеді. 1264 жылы Екінші барон соғысы кезінде Симон де Монфорттың көтерілісшілері Лондонды басып алып, қарыздарды алу үшін құжаттарды ұстауға тырысқанда 500 еврейді өлтірді. 1290 жылы Эдуард I-нің қууына байланысты Лондон еврей қауымы Англиядан кетуге мәжбүр болды. Олар Францияға, Голландияға және одан әрі елдерге кетті; олардың мүлкі тәркіленді, көбі тоналып, өлтірілді. 14-15 ғасырларда Лондоннан төменгі елдердің жағалауларына боялмаған және өңделмеген жүн мата тасымалданды. Реформация кезінде Лондон Англиядағы протестантизмнің алғашқы орталығы болды. Оның континенттік Еуропаның солтүстігіндегі протестанттық орталықтармен тығыз сауда байланыстары, шетелдік сауда қауымдастықтары, сауатты тұрғындардың көп саны және ағылшын баспа саудасының орталығы ретіндегі рөлі діни реформаның жаңа идеяларының таралуына ықпал етті. Реформацияға дейін Лондон аумағының жартысынан астамы монастырларға, әйелдер монастырьларына және басқа да діни үйлерге тиесілі болды. Генрих VIII-нің "Монастырларды таратуы" қалаға үлкен әсер етті, өйткені осы мүліктердің барлығы дерлік иелерін ауыстырды. Бұл процесс 1530-шы жылдардың ортасында басталды, ал 1538 жылға қарай үлкен монастырь үйлерінің көпшілігі жойылды. Алдгейт Лорд Одлиге тиесілі болды, ал Винчестер графы оның аумағының бір бөлігінде өзіне үй салды. Чартерхаус Лорд Нортқа, Блэкфриарс Лорд Кобхамға, Сент-Джайлз ауруханасы Лорд Дадлиге, ал король өзі үшін Сент-Джеймс ауруханасын алды, ол Сент-Джеймс сарайы ретінде қайта құрылды. 1600 жылы Лондонның 100 000 тұрғынының 4000-ы шетелдіктер болған деп есептеледі, олардың көпшілігі голланд және неміс жұмысшылары мен саудагерлері.

Стюарт Лондон (1603-1714)

Лондонның Ситиден тыс жерлерге кеңінен таралуы 17 ғасырда бекітілді. Сол ғасырдың басында, Вестминстерге қарайтын аристократиялық резиденцияларды есептемегенде, Ситидің жақын маңы денсаулыққа зиянды деп есептелді. Солтүстіктегі Мурфилдс жақында кептіріліп, серуендеуге қолайлы жолдар жасалған еді, бірақ оны Лондонға өту үшін кесіп өткен қаңғыбаздар мен саяхатшылар жиі кездесетін. Мурфилдспен шектес Финсбери Филдс садақшылардың жаттығу алаңы, Майл Энд – Ұлы Шығыс жолындағы жалпы жер және әскерлердің кездесу орны ретінде танымал болды. Патша Яков I таққа отыруға дайындықтар қатты оба эпидемиясынан тоқталды, ол отыздан астам мың адамның өмірін қиған болуы мүмкін. Бірнеше жыл тоқтатылған Лорд-мэр шеруі 1609 жылы патшаның бұйрығымен қайта жаңғыртылды. Чартерхаус монастыры, ханзадалар бірнеше рет сатып алып-сатудан өткізген, Томас Саттоннан 13 000 фунт стерлингке сатып алынды. Жаңа аурухана, шіркеу және мектеп 1611 жылы салынды. Чартерхаус мектебі Виктория дәуірінде Суррейге көшірілгенге дейін Лондондағы маңызды мемлекеттік мектептердің бірі болды, ал қазіргі таңда оның орны медициналық мектеп ретінде пайдаланылады. Күндізгі уақытта лондондықтардың бас жиналатын орны Ескі Сент-Пол соборының негізгі бөлігі болды. Саудагерлер сауда-саттықтарын дәліздерде жүргізіп, төлемдерді жасау үшін шомылу қабын тіреуге пайдаланды; адвокаттар клиенттерін өз бағаналарында қабылдады, ал жұмыссыз адамдар жұмыс іздеді. Сент-Пол шіркеуінің алаңы кітап саудасының орталығы болды, ал Флит-стрит – қоғамдық ойын-сауықтардың ортасы. Елизаветаның соңғы жылдары нығайған театр, Джеймс I тұсында одан да танымал болды. Театрлардағы қойылымдар патша сарайындағы және құқық мектептеріндегі әсем маскарадтармен толықтырылды. 1625 жылы Карл I таққа отырды. Оның тұсында аристократтар Вест-Эндте көптеп қоныстанды. Патша сарайында жұмыс істейтіндерден басқа, елдік жерлерден келген жер иелері мен олардың отбасылары жылдың бір бөлігін әлеуметтік өмірге қатысу үшін Лондонда өткізді. Осылайша "Лондон маусымы" басталды. Линкольн қонақүйінің алаңы шамамен 1629 жылы салынды. Англияның алғашқы классикалық білімді сәулетшісі Иниго Джонс жобалаған Ковент-Гарден алаңы 1632 жыл шамасында салынды. Жақын маңдағы көшелер көп ұзамай салынды, ал Генриетта, Чарльз, Джеймс, Король және Йорк көшелері корольдік отбасының мүшелерінің құрметіне аталды. 1642 жылдың қаңтарында патша тұтқындағысы келген бес парламент депутаты қалада баспана тапты. Сол жылдың тамызында патша Ноттингемде туын көтерді, ал Англия азамат соғысы кезінде Лондон парламенттің жағына шықты. Бастапқыда патша әскери жағынан басымдыққа ие болды және қарашада Лондоннан батысқа қарай бірнеше шақырым қашықтықтағы Брентфорд шайқасында жеңіске жетті. Қала жаңа, уақытша әскер ұйымдастырды, ал Карл шешімін кешіктіріп, кері шегінді. Кейіннен Лондонды роялистердің жаңа шабуылдарынан қорғау үшін қамалдар жүйесі салынды. Ол мықты топырақ қоршаудан, бастиондар мен редуттармен күшейтілген. Ол қала қабырғаларынан тыс жерде орналасқан және Вестминстер мен Саутворк сияқты бүкіл қалалық аймақты қамтыды. Лондон роялистерден қайта қауіп көрмеді, ал қаланың қаржылық ресурстары парламентарийлердің соғыста жеңіске жетуіне маңызды үлес қосты. Лондонның санитарлық жағдайы нашар және тығыз халқының салдарынан, ғасырлар бойы обаның көптеген ошақтарына ұшырады, бірақ Ұлыбританияда соңғы ірі ошақ "Ұлы оба" деп еске алынады. Ол 1665 және 1666 жылдары болды және шамамен 60 000 адамның өмірін қиды, бұл халықтың бес бөлігін құрады. Сэмюэл Пепис эпидемияны күнделігінде сипаттады. 1665 жылдың 4 қыркүйегінде ол: "Мен қалада бір аптада 7400-ден астам адамның, олардың 6000-ы обадан қайтыс болғанша тұрдым, және күндіз-түні естілетін дыбыс – қоңыраулардың соғысы ғана" деп жазды.

Лондонның үлкен өртенуі (1666)

Ұлы обадан кейін бірден тағы бір апат болды, бірақ бұл апат обаны тоқтатуға көмектесті. 1666 жылдың 2 қыркүйегінде, жексенбі күні, Лондонның Ұлы өрті таңғы сағат бірде қаланың оңтүстік бөлігіндегі Пудинг-Лейн көшесіндегі нан пісіретін дүкенде басталды. Шығыс желдің соққандығынан өрт тез тарады, ал оны тоқтату үшін үйлерді бұзып, өртке қарсы кедергі жасау әрекеттері бастапқыда дұрыс ұйымдастырылмады. Сейсенбі күні түнде жел біраз басылды, ал сәрсенбі күні өрт әлсіреп кетті. Бейсенбіде өрт толығымен сөндірілді, бірақ сол күні кешке ғибадатхана маңында қайтадан жалын көтерілді. Бірнеше үй дереу ұнтақпен жарылды, осылайша өрттің басы басылды. Өртті еске алу үшін Монумент салынды: бір жарым ғасырдан астам уақыт бойы оның іргесінде "паптық ынтақтың" салдарынан болған деп жазылған жазу орналасқан. Өрт қаланың шамамен 60% -ын жойды, оның ішінде Ескі Сент-Пол соборы, 87 приход шіркеуі, 44 ливреялық компания залы және Корольдік биржа. Дегенмен, қаза тапқандардың саны күтпегендей аз болды; бар болғаны 16 адам қаза болған деп есептеледі. Өрттен кейін бірнеше күн ішінде Кристофер Рен, Джон Эвелин және Роберт Хук қаланы қайта құрудың үш жоспарын патшаға ұсынды. Рен қаланың солтүстігінен оңтүстігіне, шығысынан батысына дейін басты көшелерді салуды, барлық шіркеулерді көрнекті жерлерге орналастыруды, ең көп келуші орындарды үлкен алаңдарға айналдыруды, 12 бас ливре компаниясының залдарын Гильдия залына іргелес жатқан бірыңғай алаңға біріктіруді және Блэкфрирден Лондон мұнарасына дейін өзен жағалауында әдемі кемежай жасауды ұсынды. Рен жаңа көшелерді тура және үш стандартты енде – отыз, алпыс және тоқсан фут етіп салуды жоспарлады. Эвелиннің жоспары Рендікінен бастысы, шығыстағы Сент-Дунстан шіркеуінен Сент-Полға дейінгі көшені ұсынуымен және өзен бойында теңіз жағасы немесе террасасы болмауымен ерекшеленді. Бұл жоспарлар іске аспады, ал қайта салынған қала көбінесе ескі қаланың көшелер жоспарына сәйкес келді және оның көп бөлігі 21-ғасырға дейін сақталды. Дегенмен, жаңа қала бұрынғыдан өзгеше болды. Көптеген аристократтар ешқашан қайтып оралмады, олар Вест-Эндте жаңа үйлерді алуға ұмтылды, онда Сент-Джеймс сияқты сәнді жаңа аудандар 1690 жылдары өртеніп жойылғанға дейін Уайтхолл сарайы болған негізгі патшалық резиденцияға жақын жерде салынды. Пикадиллидің ауылдық жолында Бурлингтон үйі сияқты сарайлар өсіп шықты. Осылайша Лондон Ситидегі орта таптық саудагерлер мен Вестминстердегі аристократиялық әлем арасындағы ажырым толыққанды болды. Қаланың өзінде өрт қаупін азайту үшін ағаштан салынған ғимараттардан тас пен кірпіш құрылысқа көшу болды. 1666 жылғы Лондонды қайта құру туралы заңда "кірпішпен салынған ғимараттар әдемі әрі берік болумен қатар, болашақ өрт қаупіне қарсы да қауіпсіз" деп жазылған. Содан бері тек есіктер, терезелер мен дүкендердің қақпақтары ғана ағаштан жасалуы мүмкін болды. Кристофер Вреннің Лондонның жаңа үлгісі туралы жоспары жүзеге аспады, бірақ ол қираған приход шіркеулерін қайта құруға және Сент-Пол соборын ауыстыруға тағайындалды. Оның күмбезді барокколық соборы кем дегенде бір жарым ғасыр бойы Лондонның басты символы болды. Қалалық геодезиялық зерттеуші ретінде Роберт Гук қаладағы үйлерді қайта салуды қадағалады. Шығыс шет, яғни қала қабырғасының шығысында орналасқан аймақ, Ұлы өрттен кейінгі онжылдықтарда да көп адам тұрады. Лондонның кемежайлары өзеннің төменгі жағына қарай кеңейе бастады, бұл көптеген жұмысшыларды өзіне тартты, олар кемежайларда және өңдеу мен тарату кәсіптерінде жұмыс істеді. Бұл адамдар Уайтчепельде, Ваппингте, Степниде және Лаймхауста өмір сүрді, көбінесе ықжалды мекендерде. 1683–1684 жылдардың қысында Темза өзенінде мұз жәрмеңкесі өткізілді. Рождествоға шамамен жеті апта бұрын басталып, одан кейін алты апта бойы жалғасқан мұз – тарихтағы ең үлкен мұз болды. 1685 жылы Нант жарлығының күшін жоюы гугеноттардың Лондонға үлкен көшіп келуіне әкелді. Олар Шпиталфилдс қаласында жібек өнеркәсібін құрды. Осы уақытта Англия банкі құрылды, ал Британдық Шығыс Үндістан компаниясы өз ықпалын кеңейтті. Лондонның Ллойдс банкі де 17 ғасырдың аяғында жұмыс істей бастады. 1700 жылы Лондон Англияның 80% импортын, 69% экспортын және 86% реэкспортын жүргізді. Тауарлардың көбі Америка мен Азиядан келген жібек, қант, шай және темекі сияқты сән-салтанат тауарлары болды. Соңғы көрсеткіш Лондонның сауда базасы рөлін көрсетеді: XVII ғасырда көптеген қолөнершілер болған, кейіннен кейбір ірі зауыттар пайда болған, бірақ оның экономикалық беделінің басты негізі ешқашан өнеркәсіп болған емес. Керісінше, ол үлкен сауда және қайта тарату орталығы болды. Тауарлар Англияның күшейіп келе жатқан сауда флоты арқылы Лондонға әкелінді, тек ішкі сұранысты қанағаттандыру үшін ғана емес, сонымен қатар Еуропа және одан тыс елдерге қайта экспорттау үшін де. Голландиялық Вильгельм Лондонды ұнатпады, оның түтіні оған астманы тудырды, ал Уайтхолл сарайындағы алғашқы өрттен (1691) кейін ол Ноттингем үйін сатып алып, оны Кенсингтон сарайына айналдырды. Кенсингтон сол кезде маңызсыз ауыл болды, бірақ сарайдың келгені оның маңыздылығының артуына әкелді. Сарай болашақ монархтар тарапынан жиі ұнатылмады, бірақ оның құрылысы Лондон шекарасының кеңеюіне тағы бір қадам болды. Сол тұста Гринвич ауруханасы, сол кезде Лондон шекарасынан алыс болған, бірақ қазір оның ішінде орналасқан, салынды; ол 1681 жылы құрылған бұрынғы әскерлерге арналған Челси ауруханасының теңдес болды. Королева Аннаның билігінде қаланың шекарасының сыртында тұратын халықтың өте көп болуына байланысты 50 жаңа шіркеу салуға рұқсат беретін заң қабылданды.

18 ғасыр

XVIII ғасыр Лондон үшін қарқынды өсу кезеңі болды, бұл ұлғайған ұлттық халық санының өсуін, Өнеркәсіптік революцияның алғашқы белгілерін және Лондонның дамып келе жатқан Британ империясының орталығындағы рөлін көрсетеді. 1707 жылы Шотландия мен Англия парламенттерін біріктіретін Одақ туралы акт қабылданды, осылайша Ұлыбритания Корольдігі құрылды. Бір жылдан кейін, 1708 жылы Кристофер Реннің шедеврі, Сент-Пол соборы оның туған күніне аяқталды. Дегенмен, алғашқы қызмет 1697 жылдың 2 желтоқсанында, яғни 10 жылдан астам бұрын өткізілген. Бұл собор Лондонның Ұлы өртінен толығымен қираған алғашқы Сент-Пол соборының орнын алды. Бұл ғимарат Ұлыбританиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі және барокко сәулет өнерінің көрнекті үлгісі болып саналады. Лондонға түрлі елдерден тауарлармен сауда жасау үшін көптеген саудагерлер келді. Сонымен қатар, Лондонға көшіп келген иммигранттардың саны көбейіп, халықтың саны артты. Жұмыс және бизнес үшін де көп адамдар Лондонға қоныс аударып, Лондонды үлкен және көтеріңкі қалаға айналдырды. Ұлыбританияның Жеті жылдық соғыстағы жеңісі елдің халықаралық беделін арттырып, британдық саудаға жаңа, кең нарықтар ашты, бұл Лондонның гүлденуіне одан әрі түрткіс берді. Георгий кезеңінде Лондон дәстүрлі шекарасынан тысқары жылдам қарқынмен кеңейді. Бұл егжей-тегжейлі карталар сериясында, әсіресе Джон Рокктің 1741–45 жылдардағы картасында (төменде қараңыз) және оның 1746 жылғы Лондон картасында көрсетілген. Вест-Эндте байлар үшін Мейфэр сияқты жаңа аудандар салынды, Темза өзеніндегі жаңа көпірлер Оңтүстік Лондондағы дамуды жеделдетті, ал Шығыс-Эндте Лондон порты Ситиден төмен қарай кеңейді. Осы кезеңде Америка колонияларының көтерілісі де болды. 1780 жылы Лондон мұнарасында тұтқынға алынған жалғыз америкалық – Континенттік Конгрестің бұрынғы президенті Генри Лоуренс болды. 1779 жылы ол Конгрестің Голландиядағы өкілі болды және Революцияға қолдау алды. Америкаға қайта оралған кезде Корольдік теңіз флоты оны тұтқынға алып, Ұлыбритания мен Нидерланды арасындағы соғыстың себебін анықтағаннан кейін, мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыптады. Ол 1781 жылдың 21 желтоқсанында генерал Лорд Корнуоллиске алмастыру шартымен Тауэрден босатылды. 1762 жылы Георг III Букингем сарайын (сол кезде Букингем үйі деп аталған) Букингем герцогынан сатып алды. Келесі 75 жылда оны Джон Нэш сияқты сәулетшілер кеңейтті. Осы дәуірдің ерекшелігі – кофехана, ол идеяларды талқылауға танымал орын болды. Сауаттылықтың өсуі және баспа машинасының дамуы жаңалықтардың кеңінен таралуына мүмкіндік берді. Флит-стрит ғасыр бойы ұлттық баспасөздің бастапқы орталығы болды. XVIII ғасырдағы Лондон қылмысқа толы болды. Bow Street Runners 1750 жылы кәсіби полиция күші ретінде құрылды. Қылмыс үшін жазалар қатал болды, тіпті жеңіл қылмыстар үшін де өлім жазасы қолданылды. Лондон қаласында көпшілік алдында асылу жиі болып, көпшілікке танымал оқиғаға айналды. 1780 жылы Лондонда Гордон көтерілісі болды, лорд Джордж Гордон басшылығымен протестанттардың Рим-католиктерге еркіндік беруіне қарсы көтерілісі. Католик шіркеулері мен үйлеріне ауыр зиян келтіріліп, 285 көтерілісші қаза тапты. 1750 жылға дейін Лондон көпірі Темза өзеніндегі жалғыз көпір болды, бірақ сол жылы Вестминстер көпірі ашылды және тарихта алғаш рет Лондон көпірінің, белгілі бір мағынада, бәсекелесі болды. 1798 жылы Франкфурт банкирі Натан Майер Ротшильд Лондонға келді және қалада банктік үй құрды, оған әкесі Амшель Майер Ротшильд үлкен қаржылай көмек берді. Ротшильдтердің Парижде және Венада да банктері болды. Банк көптеген ірі жобаларды қаржыландырды, әсіресе әлем бойынша теміржолдар мен Суэц каналын салуға қатысты. XVIII ғасыр Америка колонияларының бөлініп кетуіне және Лондондағы көптеген басқа да қайғылы оқиғаларға куә болды, бірақ сонымен қатар үлкен өзгерістер мен ағартушылыққа да әкелді. Бұл барлығы қазіргі заманның, XIX ғасырдың басталуына жол ашты.

1900 жылдан 1939 жылға дейін

Лондон 20 ғасырға тарихтағы ең ірі империялардың бірінің астанасы ретінде өзінің ең жоғары ықпалына ие болған кезде кірді, бірақ жаңа ғасыр көптеген сынақтар әкелді. Лондон халқының саны ғасырдың басындағы онжылдықтарда жылдам өсіп, қоғамдық көлік жүйесі күрт кеңейтілді. Лондон округтік кеңесі LCC Tramways арқылы ірі трамвай желісін салды; алғашқы автобус қызметі 1900 жылдары басталды. Лондонның жер үсті және жер асты теміржол желісінің жақсарту жұмыстары, соның ішінде кең ауқымды электрлендіру шаралары жүзеге асырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лондон неміс зеппелиндерінің алғашқы бомбалау шабуылына ұшырады; олар шамамен 700 адамның өмірін қиды және үлкен үрей тудырды, бірақ бұл болашақтағы оқиғалардың тек көрінісі ғана болды. Лондон қаласы екі дүниежүзілік соғыстың салдарынан көптеген қорқыныштарды бастан өткерді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лондондағы ең ірі жарылыс болды: Сильвертаундағы жарылыс, онда 50 тонна ТНТ бар оқ-дәрі зауыты жарылып, 73 адам қаза тауып, 400-і жарақат алды. Екі дүниежүзілік соғыс аралығында Лондонның географиялық аумағы бұрынғыдан да жылдам өсті. Лондондықтардың "ауылдық" тіршілікке ұмтылып, көбінесе жартылай жеке тұрғын үйлерді (көбінесе қатарластырылмаған) таңдауы, лондондықтардың бұрынғы қабатты үйлерге деген сүйіспеншілігін басып озды. Бұл теміржол желісінің, соның ішінде трамвайлар мен метроның үздіксіз кеңеюімен қатар, жеке көліктердің иеленуінің де біртіндеп артуына байланысты болды. Лондонның маңындағы қалалар Лондон графтығының шекарасынан тыс, Эссекс, Гертфордшир, Кент, Миддлсекс және Суррей сияқты көршілес графтықтарға дейін кеңейді. Елдің қалған бөлігі сияқты, Лондон да 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде ауыр жұмыссыздықтан зардап шекті. 1930 жылдары Ист-Эндте оң және сол жақ радикалды партиялар өркендеді. Ұлыбритания Коммунистік партиясы мен Британ Фашистер Одағы айтарлықтай қолдау тапты. Оң және сол жақ арасындағы қақтығыстар 1936 жылы Кейбл-стрит шайқасымен аяқталды. 1939 жылы Лондон халқының саны 8,6 миллионға жетті. 1930 жылдары нацистік Германиядан қашқан көптеген еврей иммигранттары Лондонға қоныс аударды, олардың көп бөлігі Ист-Эндте шоғырланды. Лейборист партиясының саясаткері Герберт Моррисон 1920 және 1930 жылдардағы жергілікті басқаруда маңызды рөл атқарды. Ол 1922 жылы Хакни қаласының мэрі және Лондон округтік кеңесінің мүшесі болды, сондай-ақ Рамзи Макдональдтың кабинетінде біраз уақыт көлік министрі қызметін атқарды. 1934 жылы Лейбористер Лондонда билікке келген кезде Моррисон 1933 жылы құрылған Лондон жолаушылар көлігі кеңесі (London Transport) арқылы автобус, трамвай және троллейбус қызметтерін метромен біріктірді. Ол жаңа Ватерлоо көпірін қаржыландыру және салуға жетекшілік етті. Ол қала маңындағы Metropolitan Green Belt аймағын жобалады және шалаптарды жою, мектептер салу және әлеуметтік көмекті реформалау жұмыстарында белсенділік танытты.

Екінші дүниежүзілік соғыста

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лондон, басқа көптеген британдық қалалар сияқты, қатты зақымдалды, оны Люфтваффе "Блитц" операциясының бір бөлігі ретінде ауыр бомбалауға ұшыратты. Бомбалаулар басталмас бұрын, Лондонның жүздеген мың баласы бомбалаудан қашу үшін елді мекендерге эвакуацияланды. Азаматтар әуе шабуылынан жер асты станцияларында паналады. Ең ауыр бомбалау 1940 жылдың 7 қыркүйегі мен 1941 жылдың 10 мамыры аралығында "Блитц" кезінде жүрді. Осы кезеңде Лондонға 71 шабуыл жасалып, 18 мың тоннадан астам жарылғыш заттар тасталды. 1940 жылдың желтоқсан айындағы шабуыл, "Лондонның екінші Ұлы өрті" деп белгілі болды, Лондон қаласының көп бөлігін өртке тоғытып, көптеген тарихи ғимараттарды қиратты. Дегенмен, Қасиетті Пауыл соборы зардап шекпеді; түтінге оранған собордың суреті соғыстың танымал символына айналды. Ұлыбританияны жеңе алмаған Гитлер назарын Шығыс майданға бұрды, соның салдарынан жүйелі бомбалаулар тоқтатылды. Олар 1944 жылдың басында "Кіші Блитц" деп аталған, бұрынғыдан азырақ масштабта қайта басталды. Соғыстың соңына қарай, 1944/45 жылдары Лондон нацистер басып алған Еуропадан ұшырылған пилотсыз V 1 ұшқыш бомбалары мен V 2 зымырандарының қатты шабуылына ұшырады. Бұл шабуылдар олардың ұшыру алаңдары одақтас әскерлердің бақылауына өткенде ғана тоқтатылды. Лондон ауыр зақымдарға және көптеген қаза тапқандарға ұшырады, ең көп зақымдалған аймақ – Докленд аймағы болды. Соғыс аяқталған кезде, бомбалаудан 30 мыңнан астам лондондық қаза тауып, 50 мыңнан астамы ауыр жарақат алды, ондаған мың ғимарат қирады, жүз мыңдаған адам үйсіз қалды.

19452000 жыл

Соғыстан үш жыл өткен соң, 1948 жылғы жазғы Олимпиада ойындары түпнұсқа Уэмбли стадионында өтті, қала соғыстан жартылай ғана қалпына келген кезде. Лондонды қайта құру баяу басталды. Дегенмен, 1951 жылы Ұлыбритания фестивалі өтті, ол оптимизм мен болашаққа үмітпен байланысты болды. Соғыстан кейінгі жылдары Лондон үшін басты мәселе – тұрғын үй болды, себебі соғыста көптеген үйлер қирады. Билік тұрғын үй тапшылығын шешу үшін биік қабатты үйлер салуды ұйғарды. 1950 және 1960 жылдары Лондон аспаны күрт өзгерді, мұнаралар бой көтерді, бірақ кейін бұл үйлер көпке ұнамады. Тұрғын үйлердің тығыздығын азайту мақсатында, жаңадан салынған қалаларға көшуге адамдарды ынталандыру саясаты қолданылды. Соғыс аяқталғаннан кейінгі 20 жылда өмір сүру деңгейі де көтеріліп, нақты табыс шамамен 70%-ға артты. 19-шы ғасырда және 20-шы ғасырдың бірінші жартысында лондондықтар үйлерін жылыту үшін көмірді пайдаланды, ол көп мөлшерде түтін шығарды. Қиыршық жағдайлармен қосылғанда, бұл әдетте ерекше тұманға алып келді, ал Лондон өзінің "Лондон тұмауы" деп аталатын, сондай-ақ "Бұршақ сорпасы" деп те аталатын тұманымен танымал болды. Осы себепті Лондонды кейде "Түтін қаласы" деп те атады. 1952 жылы бұл апатты Ұлы тұманға ұласты, ол бес күнге созылып, 4000-нан астам адамның өмірін қиды. Осыған жауап ретінде 1956 жылғы "Таза ауа туралы" заң қабылданды, онда "түтінсіз" отынды қолдану міндетті болған "түтінсіз аймақтар" құру талап етілді (сол кезде көптеген үй шаруашылықтары әлі де ашық ошақтарды пайдаланды); заң тиімді болды. 1960 жылдардың ортасынан бастап, және ішінара Ұлыбритания музыканттары, Битлз бен Роллинг Стоунз сияқтылардың жетістіктерінің нәтижесінде, Лондон жастар мәдениетінің әлемдік орталығына айналды, Карнаби көшесін жастар сәнінің әлемдік символына айналдырған "Свингинг Лондон" субмәдениеті осыны көрнекті етті. Лондонның жастар сәнін белгілеудегі рөлі 1980-ші жылдары жаңа толқын мен панк дәуірінде және 1990-шы жылдардың ортасында бритпоп дәуірінің пайда болуымен жалғасты. 1950 жылдан бастап Лондонға Ямайка, Үндістан, Бангладеш және Пәкістан сияқты Ұлттар Достастығы елдерінен иммиграция көбейді. Алайда, жаңа иммигранттардың интеграциясы әрқашан оңай болған жоқ. Расистік шиеленістер 1980 жылдардың басында, 1981 жылдың 10-12 сәуірінде Брикстон қақтығысы сияқты оқиғаларда көрінді. Солтүстік Ирландиядағы "Тұғырыстың" басталғаннан бастап 1970 жылдардың басында 1990 жылдардың ортасына дейін Лондон Уақытша ИРА-ның қайта-қайта террорлық шабуылдарына ұшырады. Соғыс және Метрополитеннің Жасыл белдеуін енгізу Лондонның сыртқа қарай кеңеюін баяулатты. Осы кеңеюге байланысты 1965 жылы ескі Лондон графтығы (қазіргі уақытта Лондонның тек бір бөлігін қамтиды) және Лондон графтық кеңесі таратылды, олардың орнына әлдеқайда үлкен Ұлы Лондон аймағы құрылды, оны басқару үшін жаңа Ұлы Лондон кеңесі (GLC) және 32 жаңа Лондон аудандары құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі онжылдықтарда Ұлы Лондон халқы тұрақты түрде азайды, 1939 жылы 8,6 миллионнан 1980 жылдары 6,8 миллионға дейін төмендеді. Алайда, 1980 жылдардың соңында экономиканың жақсы көрсеткіштері мен оң имиджінің арқасында ол қайтадан өсе бастады. Соғыстан кейінгі онжылдықтарда Лондонның ірі порт ретіндегі дәстүрлі мәртебесі күрт төмендеді, өйткені ескі Доклендтер үлкен заманауи контейнерлік кемелерді қабылдай алмады. Лондонның негізгі порттары өзен бойымен төмен, Феликсстоу және Тилбери порттарына көшірілді. 1980 жылдары Доклендтер аумағы негізінен бос жатты, бірақ 1980 жылдардың ортасынан бастап пәтерлер мен кеңселерге айналдырылды. Темза бөгеті 1980 жылдары Лондонды Солтүстік теңізден келетін тасқын сулардан қорғау үшін аяқталды. 1980 жылдардың басында Кен Ливингстон басқаратын GLC мен Маргарет Тэтчердің консервативтік үкіметі арасындағы саяси даулар 1986 жылы GLC-нің таратылуына әкелді, оның көптеген өкілеттіктері Лондон аудандарына берілді. Бұл Лондонды орталық әкімшілігі жоқ әлемдегі жалғыз ірі мегаполис қалдырды. 2000 жылы Тони Блэр үкіметі Ұлы Лондонның сол аумағын қамтитын Ұлы Лондон органы (GLA) құрды. Жаңа органның ескі GLC-ге ұқсас өкілеттіктері болды, бірақ тікелей сайланған мэр мен Лондон Ассамблеясынан тұрды. Бірінші сайлау 4 мамырда өтті, Кен Ливингстон бұрынғы лауазымына оралып, Лондонның бірінші сайланған мэрі болды. Лондон Англияның тоғыз аймағының бірі ретінде танылды. Әлемдік тұрғыдан алғанда, ол Нью-Йорк пен Токиоға теңестірілетін әлемдік қала ретінде қалыптасып келе жатты.

21 ғасыр

ХХІ ғасырдың басында Лондонда Гринвичтегі Мыңжылдық күмбезі жаңа ғасырды атап өту үшін салынды. Басқа Мыңжылдық жобалары одан сәтті болды. Олардың бірі – әлемдегі ең үлкен "Мыңжылдық дөңгелегі" немесе Лондон Көзі, ол бастапқыда уақытша құрылыс ретінде орнатылды, бірақ көп ұзамай қаланың сәулеттік ескерткішіне айналып, жылына төрт миллион келушіні тартады. Ұлттық лотерея да қазіргі танымал орындарды жақсартуға, мысалы, Британ мұражайындағы Ұлы сарайдың жабылуына үлкен қаржы көмегін көрсетті. 2004 жылы Лондон мэрі жариялаған Лондон жоспары бойынша, 2016 жылға қарай халық саны 8,1 миллионға жетеді деп болжанып, одан кейін де өсуі күтілді. Бұл тығыз, қалалық стильдегі құрылыстарға, оның ішінде биік ғимараттардың көбеюіне және қоғамдық көлікті жақсарту жоспарларына ықпал етті. Дегенмен, Crossrail сияқты жобаларды қаржыландыру қиындықтар тудырды. 2005 жылдың 6 шілдесінде Лондон 2012 жылғы Олимпиада мен Паралимпиаданы қабылдау құқығын жеңіп алды, бұл қаланың қазіргі заманғы ойындарды үшінші рет қабылдағанын білдірді. Бірақ, мерекелер келесі күні террористік шабуылдардан кейін тоқтатылды. Лондон метросындағы үш және Кингс-Кросс маңындағы екі қабатты автобустағы төртінші шабуылдан 50-ден астам адам қаза тауып, 750-і жарақат алды. Лондон 2011 жылдың тамызында бүкіл елде болған тәртіпсіздіктердің ошағы болды, онда мыңдаған адамдар бірнеше қалалық аудандарда және Англияның қалаларында наразылық білдірді. Бұл Англия тарихындағы ең ірі тәртіпсіздіктердің бірі болды. 2011 жылы халық саны онжылдықтарда алғаш рет 8 миллионнан асты. Ақ британиялықтар халықтың жартысынан азын құрады. 2012 жылғы жазғы Олимпиадаға дейін қалың жұрт арасында белгісіздік болды, бірақ сәтті ашылу салтанатынан және күтілген ұйымдастыру және көлік проблемаларының болмауынан кейін, пікірлер өзгерді. Борис Джонсон, кейін премьер-министр, 2008 жылдың мамырында Лондон мэрі болып сайланды және 2012 жылы қайта сайланды. Оның орнын 2016 жылы сайланған, 2021 жылы қайта сайланған және 2024 жылы үшінші мерзімге сайланған, ірі батыс астанасының алғашқы мұсылман мэрі Садық Хан басты. 2016 жылғы Ұлыбританияның Еуропалық Одаққа мүшелігі туралы референдумда Лондон Англиядағы ең көп дауыс жинаған жалғыз аймақ болды. Сайлауға қатысу көрсеткіші 1950 жылғы жалпы сайлаудан бері ең жоғары деңгейге жетті. Алайда, Ұлыбританияның 2021 жылдың басында Еуропалық Одақтан (Brexit) шығуы Лондонның халықаралық қаржы орталығы (ХҚО) ретіндегі беделін айтарлықтай әлсіретпеді. 2022 жылы Элизабет желісі темір жолы ашылып, Хитроу мен Редингті Шенфилд пен Эбби Вудқа дейін қаланың астындағы туннель арқылы байланыстырып, Лондондағы шығыс-батыс бағытындағы саяхатты революциялады. 2023 жылдың 6 мамырында Ұлыбританияның және басқа да Достастық елдерінің королі Карл III және оның әйелі Камилла Вестминстер аббаттығында таққа отырғызылды. 2023 жылдың 9 мамырына қарай Лондон 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі салдарынан Украинадан шамамен 18 000 босқынды қабылдады.