Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лондонның тарихи дамуы Англия мен Ұлыбританияның астанасы Лондонның тарихы 2000 жылдан астам уақытты қамтиды. Осы кезеңде ол әлемдегі ең маңызды қаржы және мәдени орталықтардың біріне айналды. Лондон обаға, құрылысқа дейін салған өртке, азаматтық соғысқа, әуе шабуылына, террористік актілерге және көтерілістерге төтеп берді. Лондон қаласы – Ұлы Лондон мегаполисінің тарихи ядросы және бүгінде оның басты қаржылық ауданы болып табылады, бірақ ол бүкіл мегаполистің шағын бөлігін ғана құрайды.
Historical development of London
The history of London, the capital city of England and the United Kingdom, extends over 2000 years. In that time, it has become one of the world's most significant financial and cultural capital cities. It has withstood plague, devastating fire, civil war, aerial bombardment, terrorist attacks, and riots. The City of London is the historic core of the Greater London metropolis, and is today its primary financial district, it represents only a small part of the wider metropolis.
Негізгі негіздері мен ежелгі тарихы
Кейбір соңғы жаңалықтар Лондон аймағындағы Темза өзені маңында өте ертедегі қоныстар болған болуы мүмкін екенін көрсетеді. 1993 жылы Темзаның оңтүстік жағалауында, Воксхолл көпірінен жоғары қарай, қола дәуіріне жататын көпірдің қалдықтары табылды. Бұл көпір Темзаны кесіп өткен немесе өзендегі қазір жоғалған аралға дейін созылған болуы мүмкін. Дендрологиялық зерттеулер ағаштардың б.з.д. 1750-1285 жылдар аралығында кесілгенін көрсетті. 2001 жылы тағы бір қазба жұмысы ағаштардың Воксхолл көпірінің батысындағы Темзаның оңтүстік жағалауына тік орнатылғанын анықтады. 2010 жылы б.з.д. 4800-4500 жылдар аралығында салынған үлкен ағаш құрылыстың негізі табылған, ол да Воксхолл көпірінің оңтүстігіндегі жағалауда орналасқан. Мезолиттік құрылыстың мақсаты әлі белгісіз. Бұл құрылыстардың бәрі оңтүстік жағалауда, Ефра өзенінің Темзаға құятын табиғи өткел орнында табылды. Археолог Лесли Уоллес былай деп атап өтеді: "Лондонда кең ауқымды археологиялық қазбалар жүргізілгеніне қарамастан, LPRIA [Римге дейінгі темір дәуірінің соңғы кезеңі] қоныстары немесе маңызды тұрмыстық қалдықтар табылған жоқ, сондықтан Лондонның таза римдік негізі туралы пікірлер қазір кең таралған және даусыз".
Some recent discoveries indicate probable very early settlements near the Thames in the London area. In 1993, the remains of a Bronze Age bridge were found on the Thames's south foreshore, upstream of Vauxhall Bridge. This bridge either crossed the Thames or went to a now lost island in the river. Dendrology dated the timbers to between 1750 BC and 1285 BC. In 2001, a further dig found that the timbers were driven vertically into the ground on the south bank of the Thames west of Vauxhall Bridge. In 2010, the foundations of a large timber structure, dated to between 4800 BC and 4500 BC were found, again on the foreshore south of Vauxhall Bridge. The function of the mesolithic structure is not known. All these structures are on the south bank at a natural crossing point where the River Effra flows into the Thames. Archaeologist Leslie Wallace notes, "Because no LPRIA [Late pre Roman Iron Age] settlements or significant domestic refuse have been found in London, despite extensive archaeological excavation, arguments for a purely Roman foundation of London are now common and uncontroversial."
Римдік Лондон (б.з.д. 47410)
Лондондиум римдіктер 43 жылғы шапқыш шабуылдан кейін шамамен төрт жыл өткен соң азаматтық қала ретінде құрылды. Лондон, Рим сияқты, өзеннің осы тұсында салынды, мұнда көпір салуға жеткілікті тар болды, ал қаланың стратегиялық орны Еуропаның көп бөлігіне оңай қол жеткізуге мүмкіндік берді. Ертедегі римдік Лондонның ауданы салыстырмалы түрде кішкентай болды, шамамен Хайд-паркінің көлемімен теңестірілді. 60 жылы оны патшайымы Будика басқарған ицендер қиратты. Қала тез арада жоспарланған римдік қала ретінде қайта жаңғыртылды және шамамен 10 жылдан кейін қалпына келді; келесі онжылдықтарда қала қарқынды өсті. Кейбір дереккөздер 2-ші ғасырда Лондондиум Колчестерді римдік Британияның (Британия) астанасы ретінде ығыстырды деп мәлімдейді, бірақ ол римдік Британияның астанасы болғанын дәлелдейтін ешқандай мәлімет жоқ. Оның халқы шамамен 60 000 адамды құрады. Онда ірі қоғамдық ғимараттар, соның ішінде Альп тауларының солтүстігіндегі ең үлкен базилика, ғибадатханалар, монша үйлері, амфитеатр және қала гарнизоны үшін үлкен бекініс болды. 3-ші ғасырдан бастап саяси тұрақсыздық пен экономикалық дағдарысқа байланысты баяу құлдырау басталды. 180 және 225 жылдар аралығында римдіктер қаланың құрлық жағында Лондон қабырғасын салды. Қабырғаның ұзындығы, биіктігі және қалыңдығы шамамен бір метрді құрады. Бұл қабырға тағы 1600 жыл бойы сақталып, Лондон қаласының шекарасын ғасырлар бойы анықтады. Қазіргі қаланың шекарасы шамамен ежелгі қабырғаның жобасымен сәйкес келеді. Лондон – этникалық тұрғыдан алуан түрлі қала, онда рим империясының әртүрлі өңірлерінен келген тұрғындар, соның ішінде Британия, континенттік Еуропа, Таяу Шығыс және Солтүстік Африкадан келгендер өмір сүрді. 3-ші ғасырдың соңында Лондонға бірнеше рет саксондық шабуылшылар шабуыл жасады. Бұл шамамен 255 жылдан бастап өзен бойындағы қосымша қабырғаның салынуына әкелді. Лондонның дәстүрлі жеті қақпасының алтауы римдік дәуірде салынған: Людгейт, Ньюгейт, Альдергейт, Криппгейт, Бишопгейт және Альдгейт (Мургейт – ортағасырлық қақпа, ерекшелік). 5-ші ғасырға қарай рим империясы қарқынды құлдырауға ұшырады және 410 жылы Британиядағы римдік үстемдік аяқталды. Осыдан кейін римдік қала да тез құлдырады және 5-ші ғасырдың соңына қарай іс жүзінде тасталып кетті.
Londinium was established as a civilian town by the Romans about four years after the invasion of 43 AD. London, like Rome, was founded on the point of the river where it was narrow enough to bridge and the strategic location of the city provided easy access to much of Europe. Early Roman London occupied a relatively small area, roughly equivalent to the size of Hyde Park. In around 60 AD, it was destroyed by the Iceni led by their queen Boudica. The city was quickly rebuilt as a planned Roman town and recovered after perhaps 10 years; the city grew rapidly over the following decades. Although some sources claim that during the 2nd century Londinium replaced Colchester as the capital of Roman Britain (Britannia) there is no surviving evidence to prove it was ever the capital of Roman Britain. Its population was around 60,000 inhabitants. It boasted major public buildings, including the largest basilica north of the Alps, temples, bath houses, an amphitheatre and a large fort for the city garrison. Political instability and recession from the 3rd century onwards led to a slow decline. At some time between 180 AD and 225 AD, the Romans built the defensive London Wall around the landward side of the city. The wall was about long, high, and thick. The wall would survive for another 1,600 years and define the City of London's perimeters for centuries to come. The perimeters of the present City are roughly defined by the line of the ancient wall. Londinium was an ethnically diverse city with inhabitants from across the Roman Empire, including natives of Britannia, continental Europe, the Middle East, and North Africa. In the late 3rd century, Londinium was raided on several occasions by Saxon pirates. This led, from around 255 onwards, to the construction of an additional riverside wall. Six of the traditional seven city gates of London are of Roman origin, namely: Ludgate, Newgate, Aldersgate, Cripplegate, Bishopsgate and Aldgate (Moorgate is the exception, being of medieval origin). By the 5th century, the Roman Empire was in rapid decline and in 410 AD, the Roman occupation of Britannia came to an end. Following this, the Roman city also went into rapid decline and by the end of the 5th century was practically abandoned.
Англосаксондық Лондон (5 ғасыр 1066)
Жақында ғана англосаксон қоныстануы бастапқыда Лондиниумның тікелей айналасын қорғап өтуге тырысқан деп саналды. Дегенмен, 2008 жылы Ковент-Гарденде англосаксон зиратының табылуы, келгендердің кем дегенде 6-шы ғасырда, мүмкін 5-ші ғасырда да осы жерге қоныстанғанын көрсетеді. Бұл қоныстың негізгі орталығы римдік қабырғалардың сыртында, қазіргі Странд бойымен батысқа қарай, Олдвич пен Трафальгар алаңының арасында шоғырланған. Бұл жер Лунденвик деп аталды, мұндағы "wic" жұрнағы сауда орталығын білдіреді. Жақында жүргізілген қазба жұмыстары да осы ертедегі англосаксон Лондонының халық тығыздығын және салыстырмалы түрде күрделі қалалық ұйымдастырылуын көрсетті, ол торлы жүйемен салынған және шамамен 10–12 мың адамға арналған. Ертедегі англосаксон Лондоны Орта саксондар деп белгілі бір халыққа тиесілі болды, олардың атынан Миддлсекс графтығының атауы шыққан, бірақ олар қазіргі Гертфордшир және Суррейдің аумағын да мекендеген болуы мүмкін. Алайда, 7-ші ғасырдың басында Лондон аймағы Шығыс саксондар патшалығына қосылды. 604 жылы Эссекс патшасы Сэберт христиан дінін қабылдады және Лондон алғашқы рим епископы Меллитусты қабылдады. Бұл кезде Эссекс Кент патшасы Этельберттің билігінде болды және Меллитус алғашқы Сент-Пол соборын құрды, дәстүр бойынша бұл Диананың ескі римдік ғибадатханасының орнында салынған (бірақ Кристофер Рен бұған ешқандай дәлел таппады). Бұл бастапқыда шағын ғибадатхана болған және Сэберттің басқа дінге табынушылары қаладан қуғаннан кейін қиратылған болуы мүмкін. Шығыс саксондар патшалығында христиан дінінің толыққанды орнығуы 650 жылдары патша Сигеберт II билігінде болды. 8-ші ғасырда Мерсия патшалығы оңтүстік-шығыс Англияға үстемдігін кеңейтті, бастапқыда билік арқылы, кейде тікелей аннексияға дейін жетті. 730 жылдары Лондон Мерсияның тікелей бақылауына өткен сияқты. Викингтердің шабуылдары 9-шы ғасырдың көп бөлігінде басым болды, 830 жылдан бастап жиіледі. Лондон 842 жылы және 851 жылы тоналды. 865 жылдан бері Англияны жаулап алған даниялық "Ұлы бутпандар әскері" 871 жылы Лондонда қыстады. Қала 886 жылға дейін Дания қолында болды, содан кейін оны Уэссекс патшасы Ұлы Альфредтің әскерлері басып алды және Мерсияға қайта қосылды, содан кейін Альфредтің билігімен оның күйеу баласы Элдорман Этельред басқарды. Осы кезде қоныстанудың орталығы қорғану үшін ежелгі римдік қабырғалардың ішіне көшті және қала Лунденбур деп аталды. Римдік қабырғалар жөнделіп, қорғаныс арығы қайтадан қазылды, ал көпір осы уақытта қайта салынған болуы мүмкін. Оңтүстік жағалаудағы Саутваркте екінші бекітілген округ құрылды, ол Сауринга Геворк (Саррейліктердің қорғаныс жұмысы) деп аталды. Лунденвиктің ескі қонысы ealdwic немесе "ескі қоныс" деп аталды, бұл атау бүгінге дейін Aldwich ретінде сақталған. Осы уақыттан бастап Лондон қаласы өзінің ерекше жергілікті үкіметін дамыта бастады. 911 жылы Этельредтің қайтысынан кейін ол 918 жылы Мерсияның қалған бөлігінің сіңірілуінен бұрын Уэссекске берілді. Біріккен Англия Корольдігінде саяси басымдық үшін дәстүрлі Батыс саксон орталығы Винчестерден бәсекелестікке тап болғанымен, Лондонның көлемі мен коммерциялық байлығы оны үкіметтік қызметтің орталығы ретінде тұрақты түрде маңыздырақ етті. Ательстан патша Лондонда көптеген витан жиналыстарын өткізді және сол жерден заңдар шығарды, ал Этельред 978 жылы Лондон заңдарын шығарды. Этельред билік құрған кезде викингтердің шабуылдары қайта басталғаннан кейін, 994 жылы Дания королі Свен Форкбардтың әскері Лондонға сәтсіз шабуыл жасады. Данияның үздірілмейтін және күшейе түсетін шабуылдарына қарсы ағылшындықтардың қарсылығы 1013 жылы құлдырады, Лондон даниялықтардың шабуылдарын тойтарды және қалған ел Свенге бағынған кезде ұстап тұрудың соңғы орны болды, бірақ жыл соңында ол да капитуляциялады және Этельред шетелге қашып кетті. Свен патша болып жарияланғанынан кейін бес аптадан кейін қайтыс болды, ал Этельред таққа қайта оралды, бірақ Свеннің ұлы Кнут 1015 жылы шабуылға оралды. 1016 жылы Этельред Лондон қаласында қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Эдмунд Айронсайд витангемот тарапынан патша деп жарияланды және Уэссексте әскер жинауға қалды. Лондонды Кнут жүйелі түрде қоршауға алды, бірақ оны король Эдмунд әскері босатты; Эдмунд Уэссексте күш жинауға кеткенде, даниялықтар қоршауды қайтадан бастады, бірақ қайтадан сәтсіз болды. Алайда, Ассандун шайқасында жеңілгеннен кейін Эдмунд Кнутқа Лондонды қоса алғанда, Темзадан солтүстікке қарай Англияның барлығын берді, ал оның бірнеше аптадан кейін болған қайтысы Кнутты бүкіл елдің бақылауына алды. Солтүстік сагасында Этельред патша Даниялықтар басып алған Лондонға шабуыл жасау үшін оралған кездегі шайқас туралы айтылады. Сага бойынша, даниялықтар Лондон көпіріне қатар тұрып, шабуылдаушыларға сөрелермен сөрелерді лақтырды. Ешқандай қорқынышсыз, шабуылдаушылар жақын жердегі үйлердің шатырларын алып, қайықтарындағы басқаларын жапты. Осылай қорғалған күйде, олар көпірге жетіп, тіреулерге арқан байлап, көпірді құлатып, осылайша Лондонды викингтердің басып алуын аяқтады. Бұл оқиға, әдетте, Свеннің 1014 жылы қайтыс болғаннан кейін Этельредтің билікке оралуымен байланысты, бірақ осы кезде Лондонды бақылау үшін күрес болғанына күшті дәлелдер жоқ. Кнут әулетінің 1042 жылы жойылғаннан кейін ағылшын билігі Эдуард Исповедник тұсында қайта орнатылды. Ол Уэстминстер аббаттығының негізін қалады және көп уақытын Уэстминстерде өткізді, ол осы уақыттан бастап қаланың өзінен үкімет орталығы ретінде басымдыққа ие болды. Эдуардтың 1066 жылы Уэстминстерде мұрагерсіз қайтысы мұрагерлік дауына және Англияны нормандықтар басып алуына әкелді. Эрл Гарольд Годуинсон витангемот тарапынан патша сайланды және Уэстминстер аббаттығында таж кигізілді, бірақ Нормандия герцогы Вильгельм Бастарды Хейстингс шайқасында жеңіліске ұшырады және қаза тапты. Витанның аман қалған мүшелері Лондонда бас қосып, Эдуардтың жас сіңілісі Эдгар Этелингті патша деп жариялады. Нормандар Темзаның оңтүстік жағалауына Лондондан қарсы жолға шықты, онда олар ағылшын шабуылына жеңіліс тапты және Саутваркты өртеді, бірақ көпірді басып алуға қол жеткізе алмады. Олар ағысқа қарсы қозғалып, Уоллингфордта өзенді кесіп өтті, содан кейін солтүстік-батыстан Лондонға шабуыл жасады. Ағылшын басшылығының қарсылық көрсету қабілеті құлдырады және Лондонның бас азаматтары шіркеудің және аристократияның жетекші мүшелерімен бірге Вильгельмге Беркхемстедте бағынды, бірақ кейбір мәліметтерге сәйкес, нормандар қалаға жеткен кезде одан әрі зорлық-зомбылық оқиғасы болды. Лондонды басып алғаннан кейін Вильгельм Уэстминстер аббаттығында патша болып таж кигізілді.
Until recently it was believed that Anglo Saxon settlement initially avoided the area immediately around Londinium. However, the discovery in 2008 of an Anglo Saxon cemetery at Covent Garden indicates that the incomers had begun to settle there at least as early as the 6th century and possibly in the 5th. The main focus of this settlement was outside the Roman walls, clustering a short distance to the west along what is now the Strand, between the Aldwych and Trafalgar Square. It was known as Lundenwic, the wic suffix here denoting a trading settlement. Recent excavations have also highlighted the population density and relatively sophisticated urban organisation of this earlier Anglo Saxon London, which was laid out on a grid pattern and grew to house a likely population of 10–12,000. Early Anglo Saxon London belonged to a people known as the Middle Saxons, from whom the name of the county of Middlesex is derived, but who probably also occupied the approximate area of modern Hertfordshire and Surrey. However, by the early 7th century the London area had been incorporated into the kingdom of the East Saxons. In 604 King Saeberht of Essex converted to Christianity and London received Mellitus, its first post Roman bishop. At this time Essex was under the overlordship of King Æthelberht of Kent, and it was under Æthelberht's patronage that Mellitus founded the first St. Paul's Cathedral, traditionally said to be on the site of an old Roman Temple of Diana (although Christopher Wren found no evidence of this). It would have only been a modest church at first and may well have been destroyed after he was expelled from the city by Saeberht's pagan successors. The permanent establishment of Christianity in the East Saxon kingdom took place in the reign of King Sigeberht II in the 650s. During the 8th century, the kingdom of Mercia extended its dominance over south eastern England, initially through overlordship which at times developed into outright annexation. London seems to have come under direct Mercian control in the 730s. Viking attacks dominated most of the 9th century, becoming increasingly common from around 830 onwards. London was sacked in 842 and again in 851. The Danish "Great Heathen Army", which had rampaged across England since 865, wintered in London in 871. The city remained in Danish hands until 886, when it was captured by the forces of King Alfred the Great of Wessex and reincorporated into Mercia, then governed under Alfred's sovereignty by his son in law Ealdorman Æthelred. Around this time the focus of settlement moved within the old Roman walls for the sake of defence, and the city became known as Lundenburh. The Roman walls were repaired and the defensive ditch re cut, while the bridge was probably rebuilt at this time. A second fortified Borough was established on the south bank at Southwark, the Suthringa Geworc (defensive work of the men of Surrey). The old settlement of Lundenwic became known as the ealdwic or "old settlement", a name which survives today as Aldwich. From this point, the City of London began to develop its own unique local government. Following Æthelred's death in 911 it was transferred to Wessex, preceding the absorption of the rest of Mercia in 918. Although it faced competition for political pre eminence in the united Kingdom of England from the traditional West Saxon centre of Winchester, London's size and commercial wealth brought it a steadily increasing importance as a focus of governmental activity. King Athelstan held many meetings of the witan in London and issued laws from there, while King Æthelred the Unready issued the Laws of London there in 978. Following the resumption of Viking attacks in the reign of Æthelred, London was unsuccessfully attacked in 994 by an army under King Sweyn Forkbeard of Denmark. As English resistance to the sustained and escalating Danish onslaught finally collapsed in 1013, London repulsed an attack by the Danes and was the last place to hold out while the rest of the country submitted to Sweyn, but by the end of the year it too capitulated and Æthelred fled abroad. Sweyn died just five weeks after having been proclaimed king and Æthelred was restored to the throne, but Sweyn's son Cnut returned to the attack in 1015. After Æthelred's death at London in 1016 his son Edmund Ironside was proclaimed king there by the witangemot and left to gather forces in Wessex. London was then subjected to a systematic siege by Cnut but was relieved by King Edmund's army; when Edmund again left to recruit reinforcements in Wessex the Danes resumed the siege but were again unsuccessful. However, following his defeat at the Battle of Assandun Edmund ceded to Cnut all of England north of the Thames, including London, and his death a few weeks later left Cnut in control of the whole country. A Norse saga tells of a battle when King Æthelred returned to attack Danish occupied London. According to the saga, the Danes lined London Bridge and showered the attackers with spears. Undaunted, the attackers pulled the roofs off nearby houses and held them over their heads in the boats. Thus protected, they were able to get close enough to the bridge to attach ropes to the piers and pull the bridge down, thus ending the Viking occupation of London. This story presumably relates to Æthelred's return to power after Sweyn's death in 1014, but there is no strong evidence of any such struggle for control of London on that occasion. Following the extinction of Cnut's dynasty in 1042 English rule was restored under Edward the Confessor. He was responsible for the foundation of Westminster Abbey and spent much of his time at Westminster, which from this time steadily supplanted the City itself as the centre of government. Edward's death at Westminster in 1066 without a clear heir led to a succession dispute and the Norman conquest of England. Earl Harold Godwinson was elected king by the witangemot and crowned in Westminster Abbey but was defeated and killed by William the Bastard, Duke of Normandy at the Battle of Hastings. The surviving members of the witan met in London and elected King Edward's young nephew Edgar the Ætheling as king. The Normans advanced to the south bank of the Thames opposite London, where they defeated an English attack and burned Southwark but were unable to storm the bridge. They moved upstream and crossed the river at Wallingford before advancing on London from the north west. The resolve of the English leadership to resist collapsed and the chief citizens of London went out together with the leading members of the Church and aristocracy to submit to William at Berkhamstead, although according to some accounts there was a subsequent violent clash when the Normans reached the city. Having occupied London, William was crowned king in Westminster Abbey.
Норман және ортағасырлық Лондон (1066 15 ғасырдың соңы)
Жаңа Норман режимі жергілікті халыққа үстемдік ету үшін қала ішінде жаңа қамалдар салды. Олардың ішіндегі ең маңыздысы қаланың шығыс шетіндегі Лондон мұнарасы болды, онда алғашқы ағаш бекінісі Англиядағы алғашқы тас қамалдың салынуымен тез алмастырылды. Бэйнард және Монфише қамалының кішкентай бекіністері де жағалау бойында орналасты. Сонымен қатар, 1067 жылы король Уильям қаланың қолданыстағы құқықтарын, артықшылықтары мен заңдарын бекітетін жарлық шығарды. Лондон Англияның жаңадан қалыптасқан еврей халқының орталығы болды, олардың алғашқылары шамамен 1070 жылы келді. Оның өсіп келе жатқан өзін-өзі басқаруы 1199 және 1215 жылдары король Джон берген сайлау құқығымен нығайтылды. 1091 жылдың 17 қазанында Лондонға TORRO шкаласы бойынша T8 (Фуджита шкаласы бойынша F4-ке тең) торнадо соқты. Ол тікелей St. Mary le Bow шіркеуіне шабуыл жасады. Аймақтағы басқа шіркеулер де қирады; 600-дан астам үйдің (көпшілігі ағаштан болса да) қирағаны және Лондон көпіріне соққандығы хабарланды. Торнадодан кейін көпір таспен қайта салынды. Торнадо салдарынан 2 адам қаза тауып, белгісіз саны жарақат алды; бұл торнадо Вустердің Флоренциясы және Малмсберидің Уильямының жылнамаларында айтылған, соңғысы оны "алыстан көретіндер үшін үлкен тамаша, бірақ жақын тұрғандар үшін қорқынышты оқиға" деп сипаттаған. 1097 жылы Жеңімпаз Уильямның ұлы Уильям Руфус Вестминстер сарайының орталық бөлігіне айналған "Вестминстер залын" салуды бастады. 1176 жылы Лондон көпірінің ең танымал нұсқасының құрылысы басталды (1209 жылы аяқталды), ол бұрынғы бірнеше ағаш көпірлер орнында салынды. Бұл көпір 600 жыл бойы тұрды және 1739 жылға дейін Темза өзеніндегі жалғыз көпір болып қалды. 1190 жылы еврейлерге қарсы зорлық-зомбылық орын алды, себебі жаңа король олардың тәж кию рәсіміне келгеннен кейін оларды қырғынға ұшыратуға бұйрық берген деген қауесет тарады. 1216 жылы Бірінші барон соғысы кезінде Лондонды Францияның принці Луи басып алды, оны король Джонға қарсы барондық көтерілісшілер шақырды және ол Санкт-Пол соборында Англия королі деп жарияланды. Алайда, 1217 жылы Джон қайтыс болғаннан кейін Луидің жақтастары Джонның ұлы Генрих III-ке адалдықтарын қайта білдіріп, Плантагенеттерге оралды, Луи Англиядан кетуге мәжбүр болды. 1224 жылы діни ғұрыптық кісі өлтіру айыбы бойынша еврей қауымына ауыр жаза салынды. 1232 жылы Генрих III Лондон еврей қауымының басты синагогын тәркіледі, өйткені олардың ән айтуы көрші шіркеуден естіледі деп мәлімдеді. 1264 жылы Екінші барон соғысы кезінде Симон де Монфорттың көтерілісшілері Лондонды басып алып, қарыздарды алу үшін құжаттарды ұстауға тырысқанда 500 еврейді өлтірді. 1290 жылы Эдуард I-нің қууына байланысты Лондон еврей қауымы Англиядан кетуге мәжбүр болды. Олар Францияға, Голландияға және одан әрі елдерге кетті; олардың мүлкі тәркіленді, көбі тоналып, өлтірілді. 14-15 ғасырларда Лондоннан төменгі елдердің жағалауларына боялмаған және өңделмеген жүн мата тасымалданды. Реформация кезінде Лондон Англиядағы протестантизмнің алғашқы орталығы болды. Оның континенттік Еуропаның солтүстігіндегі протестанттық орталықтармен тығыз сауда байланыстары, шетелдік сауда қауымдастықтары, сауатты тұрғындардың көп саны және ағылшын баспа саудасының орталығы ретіндегі рөлі діни реформаның жаңа идеяларының таралуына ықпал етті. Реформацияға дейін Лондон аумағының жартысынан астамы монастырларға, әйелдер монастырьларына және басқа да діни үйлерге тиесілі болды. Генрих VIII-нің "Монастырларды таратуы" қалаға үлкен әсер етті, өйткені осы мүліктердің барлығы дерлік иелерін ауыстырды. Бұл процесс 1530-шы жылдардың ортасында басталды, ал 1538 жылға қарай үлкен монастырь үйлерінің көпшілігі жойылды. Алдгейт Лорд Одлиге тиесілі болды, ал Винчестер графы оның аумағының бір бөлігінде өзіне үй салды. Чартерхаус Лорд Нортқа, Блэкфриарс Лорд Кобхамға, Сент-Джайлз ауруханасы Лорд Дадлиге, ал король өзі үшін Сент-Джеймс ауруханасын алды, ол Сент-Джеймс сарайы ретінде қайта құрылды. 1600 жылы Лондонның 100 000 тұрғынының 4000-ы шетелдіктер болған деп есептеледі, олардың көпшілігі голланд және неміс жұмысшылары мен саудагерлері.
The new Norman regime established new fortresses within the city to dominate the native population. By far the most important of these was the Tower of London at the eastern end of the city, where the initial timber fortification was rapidly replaced by the construction of the first stone castle in England. The smaller forts of Baynard's Castle and Montfichet's Castle were also established along the waterfront. King William also granted a charter in 1067 confirming the city's existing rights, privileges and laws. London was a centre of England's nascent Jewish population, the first of whom arrived in about 1070. Its growing self government was consolidated by the election rights granted by King John in 1199 and 1215. On 17 October 1091 a tornado rated T8 on the TORRO scale (equivalent to an F4 on the Fujita scale) hit London; it directly struck the church of St. Mary le Bow; four rafters 7.9 meters long (26 feet) were said to have been buried so deep into the ground that only 1.2 meters (4 feet) was visible. Other churches in the area were destroyed as well; it was reported to have also destroyed over 600 houses (although most of them were primarily wood) and hit the London Bridge, after the tornado the bridge was rebuilt in stone. The tornado caused 2 deaths and an unknown number of injuries; this tornado is mentioned in chronicles by Florence of Worcester and William of Malmesbury, the latter of the two describing it as "a great spectacle for those watching from afar, but a terrifying experience for those standing near". In 1097, William Rufus, the son of William the Conqueror, began the construction of 'Westminster Hall', which became the focus of the Palace of Westminster. In 1176, construction began of the most famous incarnation of London Bridge (completed in 1209), which was built on the site of several earlier timber bridges. This bridge would last for 600 years, and remained the only bridge across the River Thames until 1739. Violence against Jews took place in 1190, after it was rumoured that the new King had ordered their massacre after they had presented themselves at his coronation. In 1216, during the First Barons' War London was occupied by Prince Louis of France, who had been called in by the baronial rebels against King John and was acclaimed as King of England in St Paul's Cathedral. However, following John's death in 1217 Louis's supporters reverted to their Plantagenet allegiance, rallying round John's son Henry III, and Louis was forced to withdraw from England. In 1224, after an accusation of ritual murder, the Jewish community was subjected to a steep punitive levy. Then in 1232, Henry III confiscated the principal synagogue of the London Jewish community because he claimed their chanting was audible in a neighboring church. In 1264, during the Second Barons' War, Simon de Montfort's rebels occupied London and killed 500 Jews while attempting to seize records of debts. London's Jewish community was forced to leave England by the expulsion by Edward I in 1290. They left for France, Holland and further afield; their property was seized, and many suffered robbery and murder as they departed. Woollen cloth was shipped undyed and undressed from 14th/15th century London to the nearby shores of the Low Countries, where it was considered indispensable. During the Reformation, London was the principal early centre of Protestantism in England. Its close commercial connections with the Protestant heartlands in northern continental Europe, large foreign mercantile communities, disproportionately large number of literate inhabitants and role as the centre of the English print trade all contributed to the spread of the new ideas of religious reform. Before the Reformation, more than half of the area of London was the property of monasteries, nunneries and other religious houses. Henry VIII's "Dissolution of the Monasteries" had a profound effect on the city as nearly all of this property changed hands. The process started in the mid 1530s, and by 1538 most of the larger monastic houses had been abolished. Holy Trinity Aldgate went to Lord Audley, and the Marquess of Winchester built himself a house in part of its precincts. The Charterhouse went to Lord North, Blackfriars to Lord Cobham, the leper hospital of St Giles to Lord Dudley, while the king took for himself the leper hospital of St James, which was rebuilt as St James's Palace. Foreigners are estimated to have made up 4,000 of the 100,000 residents of London by 1600, many being Dutch and German workers and traders.
Стюарт Лондон (1603-1714)
Лондонның Ситиден тыс жерлерге кеңінен таралуы 17 ғасырда бекітілді. Сол ғасырдың басында, Вестминстерге қарайтын аристократиялық резиденцияларды есептемегенде, Ситидің жақын маңы денсаулыққа зиянды деп есептелді. Солтүстіктегі Мурфилдс жақында кептіріліп, серуендеуге қолайлы жолдар жасалған еді, бірақ оны Лондонға өту үшін кесіп өткен қаңғыбаздар мен саяхатшылар жиі кездесетін. Мурфилдспен шектес Финсбери Филдс садақшылардың жаттығу алаңы, Майл Энд – Ұлы Шығыс жолындағы жалпы жер және әскерлердің кездесу орны ретінде танымал болды. Патша Яков I таққа отыруға дайындықтар қатты оба эпидемиясынан тоқталды, ол отыздан астам мың адамның өмірін қиған болуы мүмкін. Бірнеше жыл тоқтатылған Лорд-мэр шеруі 1609 жылы патшаның бұйрығымен қайта жаңғыртылды. Чартерхаус монастыры, ханзадалар бірнеше рет сатып алып-сатудан өткізген, Томас Саттоннан 13 000 фунт стерлингке сатып алынды. Жаңа аурухана, шіркеу және мектеп 1611 жылы салынды. Чартерхаус мектебі Виктория дәуірінде Суррейге көшірілгенге дейін Лондондағы маңызды мемлекеттік мектептердің бірі болды, ал қазіргі таңда оның орны медициналық мектеп ретінде пайдаланылады. Күндізгі уақытта лондондықтардың бас жиналатын орны Ескі Сент-Пол соборының негізгі бөлігі болды. Саудагерлер сауда-саттықтарын дәліздерде жүргізіп, төлемдерді жасау үшін шомылу қабын тіреуге пайдаланды; адвокаттар клиенттерін өз бағаналарында қабылдады, ал жұмыссыз адамдар жұмыс іздеді. Сент-Пол шіркеуінің алаңы кітап саудасының орталығы болды, ал Флит-стрит – қоғамдық ойын-сауықтардың ортасы. Елизаветаның соңғы жылдары нығайған театр, Джеймс I тұсында одан да танымал болды. Театрлардағы қойылымдар патша сарайындағы және құқық мектептеріндегі әсем маскарадтармен толықтырылды. 1625 жылы Карл I таққа отырды. Оның тұсында аристократтар Вест-Эндте көптеп қоныстанды. Патша сарайында жұмыс істейтіндерден басқа, елдік жерлерден келген жер иелері мен олардың отбасылары жылдың бір бөлігін әлеуметтік өмірге қатысу үшін Лондонда өткізді. Осылайша "Лондон маусымы" басталды. Линкольн қонақүйінің алаңы шамамен 1629 жылы салынды. Англияның алғашқы классикалық білімді сәулетшісі Иниго Джонс жобалаған Ковент-Гарден алаңы 1632 жыл шамасында салынды. Жақын маңдағы көшелер көп ұзамай салынды, ал Генриетта, Чарльз, Джеймс, Король және Йорк көшелері корольдік отбасының мүшелерінің құрметіне аталды. 1642 жылдың қаңтарында патша тұтқындағысы келген бес парламент депутаты қалада баспана тапты. Сол жылдың тамызында патша Ноттингемде туын көтерді, ал Англия азамат соғысы кезінде Лондон парламенттің жағына шықты. Бастапқыда патша әскери жағынан басымдыққа ие болды және қарашада Лондоннан батысқа қарай бірнеше шақырым қашықтықтағы Брентфорд шайқасында жеңіске жетті. Қала жаңа, уақытша әскер ұйымдастырды, ал Карл шешімін кешіктіріп, кері шегінді. Кейіннен Лондонды роялистердің жаңа шабуылдарынан қорғау үшін қамалдар жүйесі салынды. Ол мықты топырақ қоршаудан, бастиондар мен редуттармен күшейтілген. Ол қала қабырғаларынан тыс жерде орналасқан және Вестминстер мен Саутворк сияқты бүкіл қалалық аймақты қамтыды. Лондон роялистерден қайта қауіп көрмеді, ал қаланың қаржылық ресурстары парламентарийлердің соғыста жеңіске жетуіне маңызды үлес қосты. Лондонның санитарлық жағдайы нашар және тығыз халқының салдарынан, ғасырлар бойы обаның көптеген ошақтарына ұшырады, бірақ Ұлыбританияда соңғы ірі ошақ "Ұлы оба" деп еске алынады. Ол 1665 және 1666 жылдары болды және шамамен 60 000 адамның өмірін қиды, бұл халықтың бес бөлігін құрады. Сэмюэл Пепис эпидемияны күнделігінде сипаттады. 1665 жылдың 4 қыркүйегінде ол: "Мен қалада бір аптада 7400-ден астам адамның, олардың 6000-ы обадан қайтыс болғанша тұрдым, және күндіз-түні естілетін дыбыс – қоңыраулардың соғысы ғана" деп жазды.
London's expansion beyond the boundaries of the City was decisively established in the 17th century. In the opening years of that century the immediate environs of the City, with the principal exception of the aristocratic residences in the direction of Westminster, were still considered not conducive to health. Immediately to the north was Moorfields, which had recently been drained and laid out in walks, but it was frequented by beggars and travellers, who crossed it in order to get into London. Adjoining Moorfields were Finsbury Fields, a favourite practising ground for the archers, Mile End, then a common on the Great Eastern Road and famous as a rendezvous for the troops. The preparations for King James I becoming king were interrupted by a severe plague epidemic, which may have killed over thirty thousand people. The Lord Mayor's Show, which had been discontinued for some years, was revived by order of the king in 1609. The dissolved monastery of the Charterhouse, which had been bought and sold by the courtiers several times, was purchased by Thomas Sutton for £13,000. The new hospital, chapel, and schoolhouse were begun in 1611. Charterhouse School was to be one of the principal public schools in London until it moved to Surrey in the Victorian era, and the site is still used as a medical school. The general meeting place of Londoners in the day time was the nave of Old St. Paul's Cathedral. Merchants conducted business in the aisles, and used the font as a counter upon which to make their payments; lawyers received clients at their particular pillars; and the unemployed looked for work. St Paul's Churchyard was the centre of the book trade and Fleet Street was a centre of public entertainment. Under James I the theatre, which established itself so firmly in the latter years of Elizabeth, grew further in popularity. The performances at the public theatres were complemented by elaborate masques at the royal court and at the inns of court. Charles I acceded to the throne in 1625. During his reign, aristocrats began to inhabit the West End in large numbers. In addition to those who had specific business at court, increasing numbers of country landowners and their families lived in London for part of the year simply for the social life. This was the beginning of the "London season". Lincoln's Inn Fields was built about 1629. The piazza of Covent Garden, designed by England's first classically trained architect Inigo Jones followed in about 1632. The neighbouring streets were built shortly afterwards, and the names of Henrietta, Charles, James, King and York Streets were given after members of the royal family. In January 1642 five members of parliament whom the King wished to arrest were granted refuge in the City. In August of the same year the King raised his banner at Nottingham, and during the English Civil War London took the side of the parliament. Initially the king had the upper hand in military terms and in November he won the Battle of Brentford a few miles to the west of London. The City organised a new makeshift army and Charles hesitated and retreated. Subsequently, an extensive system of fortifications was built to protect London from a renewed attack by the Royalists. This comprised a strong earthen rampart, enhanced with bastions and redoubts. It was well beyond the City walls and encompassed the whole urban area, including Westminster and Southwark. London was not seriously threatened by the royalists again, and the financial resources of the City made an important contribution to the parliamentarians' victory in the war. The unsanitary and overcrowded City of London has suffered from the numerous outbreaks of the plague many times over the centuries, but in Britain it is the last major outbreak which is remembered as the "Great Plague" It occurred in 1665 and 1666 and killed around 60,000 people, which was one fifth of the population. Samuel Pepys chronicled the epidemic in his diary. On 4 September 1665 he wrote "I have stayed in the city till above 7400 died in one week, and of them about 6000 of the plague, and little noise heard day or night but tolling of bells."
Лондонның үлкен өртенуі (1666)
Ұлы обадан кейін бірден тағы бір апат болды, бірақ бұл апат обаны тоқтатуға көмектесті. 1666 жылдың 2 қыркүйегінде, жексенбі күні, Лондонның Ұлы өрті таңғы сағат бірде қаланың оңтүстік бөлігіндегі Пудинг-Лейн көшесіндегі нан пісіретін дүкенде басталды. Шығыс желдің соққандығынан өрт тез тарады, ал оны тоқтату үшін үйлерді бұзып, өртке қарсы кедергі жасау әрекеттері бастапқыда дұрыс ұйымдастырылмады. Сейсенбі күні түнде жел біраз басылды, ал сәрсенбі күні өрт әлсіреп кетті. Бейсенбіде өрт толығымен сөндірілді, бірақ сол күні кешке ғибадатхана маңында қайтадан жалын көтерілді. Бірнеше үй дереу ұнтақпен жарылды, осылайша өрттің басы басылды. Өртті еске алу үшін Монумент салынды: бір жарым ғасырдан астам уақыт бойы оның іргесінде "паптық ынтақтың" салдарынан болған деп жазылған жазу орналасқан. Өрт қаланың шамамен 60% -ын жойды, оның ішінде Ескі Сент-Пол соборы, 87 приход шіркеуі, 44 ливреялық компания залы және Корольдік биржа. Дегенмен, қаза тапқандардың саны күтпегендей аз болды; бар болғаны 16 адам қаза болған деп есептеледі. Өрттен кейін бірнеше күн ішінде Кристофер Рен, Джон Эвелин және Роберт Хук қаланы қайта құрудың үш жоспарын патшаға ұсынды. Рен қаланың солтүстігінен оңтүстігіне, шығысынан батысына дейін басты көшелерді салуды, барлық шіркеулерді көрнекті жерлерге орналастыруды, ең көп келуші орындарды үлкен алаңдарға айналдыруды, 12 бас ливре компаниясының залдарын Гильдия залына іргелес жатқан бірыңғай алаңға біріктіруді және Блэкфрирден Лондон мұнарасына дейін өзен жағалауында әдемі кемежай жасауды ұсынды. Рен жаңа көшелерді тура және үш стандартты енде – отыз, алпыс және тоқсан фут етіп салуды жоспарлады. Эвелиннің жоспары Рендікінен бастысы, шығыстағы Сент-Дунстан шіркеуінен Сент-Полға дейінгі көшені ұсынуымен және өзен бойында теңіз жағасы немесе террасасы болмауымен ерекшеленді. Бұл жоспарлар іске аспады, ал қайта салынған қала көбінесе ескі қаланың көшелер жоспарына сәйкес келді және оның көп бөлігі 21-ғасырға дейін сақталды. Дегенмен, жаңа қала бұрынғыдан өзгеше болды. Көптеген аристократтар ешқашан қайтып оралмады, олар Вест-Эндте жаңа үйлерді алуға ұмтылды, онда Сент-Джеймс сияқты сәнді жаңа аудандар 1690 жылдары өртеніп жойылғанға дейін Уайтхолл сарайы болған негізгі патшалық резиденцияға жақын жерде салынды. Пикадиллидің ауылдық жолында Бурлингтон үйі сияқты сарайлар өсіп шықты. Осылайша Лондон Ситидегі орта таптық саудагерлер мен Вестминстердегі аристократиялық әлем арасындағы ажырым толыққанды болды. Қаланың өзінде өрт қаупін азайту үшін ағаштан салынған ғимараттардан тас пен кірпіш құрылысқа көшу болды. 1666 жылғы Лондонды қайта құру туралы заңда "кірпішпен салынған ғимараттар әдемі әрі берік болумен қатар, болашақ өрт қаупіне қарсы да қауіпсіз" деп жазылған. Содан бері тек есіктер, терезелер мен дүкендердің қақпақтары ғана ағаштан жасалуы мүмкін болды. Кристофер Вреннің Лондонның жаңа үлгісі туралы жоспары жүзеге аспады, бірақ ол қираған приход шіркеулерін қайта құруға және Сент-Пол соборын ауыстыруға тағайындалды. Оның күмбезді барокколық соборы кем дегенде бір жарым ғасыр бойы Лондонның басты символы болды. Қалалық геодезиялық зерттеуші ретінде Роберт Гук қаладағы үйлерді қайта салуды қадағалады. Шығыс шет, яғни қала қабырғасының шығысында орналасқан аймақ, Ұлы өрттен кейінгі онжылдықтарда да көп адам тұрады. Лондонның кемежайлары өзеннің төменгі жағына қарай кеңейе бастады, бұл көптеген жұмысшыларды өзіне тартты, олар кемежайларда және өңдеу мен тарату кәсіптерінде жұмыс істеді. Бұл адамдар Уайтчепельде, Ваппингте, Степниде және Лаймхауста өмір сүрді, көбінесе ықжалды мекендерде. 1683–1684 жылдардың қысында Темза өзенінде мұз жәрмеңкесі өткізілді. Рождествоға шамамен жеті апта бұрын басталып, одан кейін алты апта бойы жалғасқан мұз – тарихтағы ең үлкен мұз болды. 1685 жылы Нант жарлығының күшін жоюы гугеноттардың Лондонға үлкен көшіп келуіне әкелді. Олар Шпиталфилдс қаласында жібек өнеркәсібін құрды. Осы уақытта Англия банкі құрылды, ал Британдық Шығыс Үндістан компаниясы өз ықпалын кеңейтті. Лондонның Ллойдс банкі де 17 ғасырдың аяғында жұмыс істей бастады. 1700 жылы Лондон Англияның 80% импортын, 69% экспортын және 86% реэкспортын жүргізді. Тауарлардың көбі Америка мен Азиядан келген жібек, қант, шай және темекі сияқты сән-салтанат тауарлары болды. Соңғы көрсеткіш Лондонның сауда базасы рөлін көрсетеді: XVII ғасырда көптеген қолөнершілер болған, кейіннен кейбір ірі зауыттар пайда болған, бірақ оның экономикалық беделінің басты негізі ешқашан өнеркәсіп болған емес. Керісінше, ол үлкен сауда және қайта тарату орталығы болды. Тауарлар Англияның күшейіп келе жатқан сауда флоты арқылы Лондонға әкелінді, тек ішкі сұранысты қанағаттандыру үшін ғана емес, сонымен қатар Еуропа және одан тыс елдерге қайта экспорттау үшін де. Голландиялық Вильгельм Лондонды ұнатпады, оның түтіні оған астманы тудырды, ал Уайтхолл сарайындағы алғашқы өрттен (1691) кейін ол Ноттингем үйін сатып алып, оны Кенсингтон сарайына айналдырды. Кенсингтон сол кезде маңызсыз ауыл болды, бірақ сарайдың келгені оның маңыздылығының артуына әкелді. Сарай болашақ монархтар тарапынан жиі ұнатылмады, бірақ оның құрылысы Лондон шекарасының кеңеюіне тағы бір қадам болды. Сол тұста Гринвич ауруханасы, сол кезде Лондон шекарасынан алыс болған, бірақ қазір оның ішінде орналасқан, салынды; ол 1681 жылы құрылған бұрынғы әскерлерге арналған Челси ауруханасының теңдес болды. Королева Аннаның билігінде қаланың шекарасының сыртында тұратын халықтың өте көп болуына байланысты 50 жаңа шіркеу салуға рұқсат беретін заң қабылданды.
The Great Plague was immediately followed by another catastrophe, albeit one which helped to put an end to the plague. On the Sunday, 2 September 1666 the Great Fire of London broke out at one o'clock in the morning at a bakery in Pudding Lane in the southern part of the City. Fanned by an eastern wind the fire spread, and efforts to arrest it by pulling down houses to make firebreaks were disorganised to begin with. On Tuesday night the wind fell somewhat, and on Wednesday the fire slackened. On Thursday it was extinguished, but on the evening of that day the flames again burst forth at the Temple. Some houses were at once blown up by gunpowder, and thus the fire was finally mastered. The Monument was built to commemorate the fire: for over a century and a half it bore an inscription attributing the conflagration to a "popish frenzy". The fire destroyed about 60% of the City, including Old St Paul's Cathedral, 87 parish churches, 44 livery company halls and the Royal Exchange. However, the number of lives lost was surprisingly small; it is believed to have been 16 at most. Within a few days of the fire, three plans were presented to the king for the rebuilding of the city, by Christopher Wren, John Evelyn and Robert Hooke. Wren proposed to build main thoroughfares north and south, and east and west, to insulate all the churches in conspicuous positions, to form the most public places into large piazzas, to unite the halls of the 12 chief livery companies into one regular square annexed to the Guildhall, and to make a fine quay on the bank of the river from Blackfriars to the Tower of London. Wren wished to build the new streets straight and in three standard widths of thirty, sixty and ninety feet. Evelyn's plan differed from Wren's chiefly in proposing a street from the church of St Dunstan's in the East to the St Paul's, and in having no quay or terrace along the river. These plans were not implemented, and the rebuilt city generally followed the streetplan of the old one, and most of it has survived into the 21st century. Nonetheless, the new City was different from the old one. Many aristocratic residents never returned, preferring to take new houses in the West End, where fashionable new districts such as St. James's were built close to the main royal residence, which was Whitehall Palace until it was destroyed by fire in the 1690s, and thereafter St. James's Palace. The rural lane of Piccadilly sprouted courtiers mansions such as Burlington House. Thus the separation between the middle class mercantile City of London, and the aristocratic world of the court in Westminster became complete. In the City itself there was a move from wooden buildings to stone and brick construction to reduce the risk of fire. Parliament's Rebuilding of London Act 1666 stated "building with brick [is] not only more comely and durable, but also more safe against future perils of fire". From then on only doorcases, window frames and shop fronts were allowed to be made of wood. Christopher Wren's plan for a new model London came to nothing, but he was appointed to rebuild the ruined parish churches and to replace St Paul's Cathedral. His domed baroque cathedral was the primary symbol of London for at least a century and a half. As city surveyor, Robert Hooke oversaw the reconstruction of the City's houses. The East End, that is the area immediately to the east of the city walls, also became heavily populated in the decades after the Great Fire. London's docks began to extend downstream, attracting many working people who worked on the docks themselves and in the processing and distributive trades. These people lived in Whitechapel, Wapping, Stepney and Limehouse, generally in slum conditions. In the winter of 1683–1684, a frost fair was held on the Thames. The frost, which began about seven weeks before Christmas and continued for six weeks after, was the greatest on record. The Revocation of the Edict of Nantes in 1685 led to a large migration of Huguenots to London. They established a silk industry at Spitalfields. At this time the Bank of England was founded, and the British East India Company was expanding its influence. Lloyd's of London also began to operate in the late 17th century. In 1700, London handled 80% of England's imports, 69% of its exports and 86% of its re exports. Many of the goods were luxuries from the Americas and Asia such as silk, sugar, tea and tobacco. The last figure emphasises London's role as an entrepot: while it had many craftsmen in the 17th century, and would later acquire some large factories, its economic prominence was never based primarily on industry. Instead it was a great trading and redistribution centre. Goods were brought to London by England's increasingly dominant merchant navy, not only to satisfy domestic demand, but also for re export throughout Europe and beyond. William III, a Dutchman, cared little for London, the smoke of which gave him asthma, and after the first fire at Whitehall Palace (1691) he purchased Nottingham House and transformed it into Kensington Palace. Kensington was then an insignificant village, but the arrival of the court soon caused it to grow in importance. The palace was rarely favoured by future monarchs, but its construction was another step in the expansion of the bounds of London. During the same reign Greenwich Hospital, then well outside the boundary of London, but now comfortably inside it, was begun; it was the naval complement to the Chelsea Hospital for former soldiers, which had been founded in 1681. During the reign of Queen Anne an act was passed authorising the building of 50 new churches to serve the greatly increased population living outside the boundaries of the City of London.
18 ғасыр
XVIII ғасыр Лондон үшін қарқынды өсу кезеңі болды, бұл ұлғайған ұлттық халық санының өсуін, Өнеркәсіптік революцияның алғашқы белгілерін және Лондонның дамып келе жатқан Британ империясының орталығындағы рөлін көрсетеді. 1707 жылы Шотландия мен Англия парламенттерін біріктіретін Одақ туралы акт қабылданды, осылайша Ұлыбритания Корольдігі құрылды. Бір жылдан кейін, 1708 жылы Кристофер Реннің шедеврі, Сент-Пол соборы оның туған күніне аяқталды. Дегенмен, алғашқы қызмет 1697 жылдың 2 желтоқсанында, яғни 10 жылдан астам бұрын өткізілген. Бұл собор Лондонның Ұлы өртінен толығымен қираған алғашқы Сент-Пол соборының орнын алды. Бұл ғимарат Ұлыбританиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі және барокко сәулет өнерінің көрнекті үлгісі болып саналады. Лондонға түрлі елдерден тауарлармен сауда жасау үшін көптеген саудагерлер келді. Сонымен қатар, Лондонға көшіп келген иммигранттардың саны көбейіп, халықтың саны артты. Жұмыс және бизнес үшін де көп адамдар Лондонға қоныс аударып, Лондонды үлкен және көтеріңкі қалаға айналдырды. Ұлыбританияның Жеті жылдық соғыстағы жеңісі елдің халықаралық беделін арттырып, британдық саудаға жаңа, кең нарықтар ашты, бұл Лондонның гүлденуіне одан әрі түрткіс берді. Георгий кезеңінде Лондон дәстүрлі шекарасынан тысқары жылдам қарқынмен кеңейді. Бұл егжей-тегжейлі карталар сериясында, әсіресе Джон Рокктің 1741–45 жылдардағы картасында (төменде қараңыз) және оның 1746 жылғы Лондон картасында көрсетілген. Вест-Эндте байлар үшін Мейфэр сияқты жаңа аудандар салынды, Темза өзеніндегі жаңа көпірлер Оңтүстік Лондондағы дамуды жеделдетті, ал Шығыс-Эндте Лондон порты Ситиден төмен қарай кеңейді. Осы кезеңде Америка колонияларының көтерілісі де болды. 1780 жылы Лондон мұнарасында тұтқынға алынған жалғыз америкалық – Континенттік Конгрестің бұрынғы президенті Генри Лоуренс болды. 1779 жылы ол Конгрестің Голландиядағы өкілі болды және Революцияға қолдау алды. Америкаға қайта оралған кезде Корольдік теңіз флоты оны тұтқынға алып, Ұлыбритания мен Нидерланды арасындағы соғыстың себебін анықтағаннан кейін, мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыптады. Ол 1781 жылдың 21 желтоқсанында генерал Лорд Корнуоллиске алмастыру шартымен Тауэрден босатылды. 1762 жылы Георг III Букингем сарайын (сол кезде Букингем үйі деп аталған) Букингем герцогынан сатып алды. Келесі 75 жылда оны Джон Нэш сияқты сәулетшілер кеңейтті. Осы дәуірдің ерекшелігі – кофехана, ол идеяларды талқылауға танымал орын болды. Сауаттылықтың өсуі және баспа машинасының дамуы жаңалықтардың кеңінен таралуына мүмкіндік берді. Флит-стрит ғасыр бойы ұлттық баспасөздің бастапқы орталығы болды. XVIII ғасырдағы Лондон қылмысқа толы болды. Bow Street Runners 1750 жылы кәсіби полиция күші ретінде құрылды. Қылмыс үшін жазалар қатал болды, тіпті жеңіл қылмыстар үшін де өлім жазасы қолданылды. Лондон қаласында көпшілік алдында асылу жиі болып, көпшілікке танымал оқиғаға айналды. 1780 жылы Лондонда Гордон көтерілісі болды, лорд Джордж Гордон басшылығымен протестанттардың Рим-католиктерге еркіндік беруіне қарсы көтерілісі. Католик шіркеулері мен үйлеріне ауыр зиян келтіріліп, 285 көтерілісші қаза тапты. 1750 жылға дейін Лондон көпірі Темза өзеніндегі жалғыз көпір болды, бірақ сол жылы Вестминстер көпірі ашылды және тарихта алғаш рет Лондон көпірінің, белгілі бір мағынада, бәсекелесі болды. 1798 жылы Франкфурт банкирі Натан Майер Ротшильд Лондонға келді және қалада банктік үй құрды, оған әкесі Амшель Майер Ротшильд үлкен қаржылай көмек берді. Ротшильдтердің Парижде және Венада да банктері болды. Банк көптеген ірі жобаларды қаржыландырды, әсіресе әлем бойынша теміржолдар мен Суэц каналын салуға қатысты. XVIII ғасыр Америка колонияларының бөлініп кетуіне және Лондондағы көптеген басқа да қайғылы оқиғаларға куә болды, бірақ сонымен қатар үлкен өзгерістер мен ағартушылыққа да әкелді. Бұл барлығы қазіргі заманның, XIX ғасырдың басталуына жол ашты.
The 18th century was a period of rapid growth for London, reflecting an increasing national population, the early stirrings of the Industrial Revolution, and London's role at the centre of the evolving British Empire. In 1707, an Act of Union was passed merging the Scottish and the English Parliaments, thus establishing the Kingdom of Great Britain. A year later, in 1708 Christopher Wren's masterpiece, St Paul's Cathedral was completed on his birthday. However, the first service had been held on 2nd of December 1697; more than 10 years earlier. This Cathedral replaced the original St. Paul's which had been completely destroyed in the Great Fire of London. This building is considered one of the finest in Britain and a fine example of Baroque architecture. Many tradesmen from different countries came to London to trade goods and merchandise. Also, more immigrants moved to London making the population greater. More people also moved to London for work and for business making London an altogether bigger and busier city. Britain's victory in the Seven Years' War increased the country's international standing and opened large new markets to British trade, further boosting London's prosperity. During the Georgian period London spread beyond its traditional limits at an accelerating pace. This is shown in a series of detailed maps, particularly John Rocque's 1741–45 map (see below) and his 1746 Map of London. New districts such as Mayfair were built for the rich in the West End, new bridges over the Thames encouraged an acceleration of development in South London and in the East End, the Port of London expanded downstream from the City. During this period was also the uprising of the American colonies. In 1780, the Tower of London held its only American prisoner, former President of the Continental Congress, Henry Laurens. In 1779, he was the Congress's representative of Holland, and got the country's support for the Revolution. On his return voyage back to America, the Royal Navy captured him and charged him with treason after finding evidence of a reason of war between Great Britain and the Netherlands. He was released from the Tower on 21 December 1781 in exchange for General Lord Cornwallis. In 1762, George III acquired Buckingham Palace (then called Buckingham House) from the Duke of Buckingham. It was enlarged over the next 75 years by architects such as John Nash. A phenomenon of the era was the coffeehouse, which became a popular place to debate ideas. Growing literacy and the development of the printing press meant that news became widely available. Fleet Street became the centre of the embryonic national press during the century. 18th century London was dogged by crime. The Bow Street Runners were established in 1750 as a professional police force. Penalties for crime were harsh, with the death penalty being applied for fairly minor crimes. Public hangings were common in London, and were popular public events. In 1780, London was rocked by the Gordon Riots, an uprising by Protestants against Roman Catholic emancipation led by Lord George Gordon. Severe damage was caused to Catholic churches and homes, and 285 rioters were killed. Up until 1750, London Bridge was the only crossing over the Thames, but in that year Westminster Bridge was opened and, for the first time in history, London Bridge, in a sense, had a rival. In 1798, Frankfurt banker Nathan Mayer Rothschild arrived in London and set up a banking house in the city, with a large sum of money given to him by his father, Amschel Mayer Rothschild. The Rothschilds also had banks in Paris and Vienna. The bank financed numerous large scale projects, especially regarding railways around the world and the Suez Canal. The 18th century saw the breakaway of the American colonies and many other unfortunate events in London, but also great change and Enlightenment. This all led into the beginning of modern times, the 19th century.
1900 жылдан 1939 жылға дейін
Лондон 20 ғасырға тарихтағы ең ірі империялардың бірінің астанасы ретінде өзінің ең жоғары ықпалына ие болған кезде кірді, бірақ жаңа ғасыр көптеген сынақтар әкелді. Лондон халқының саны ғасырдың басындағы онжылдықтарда жылдам өсіп, қоғамдық көлік жүйесі күрт кеңейтілді. Лондон округтік кеңесі LCC Tramways арқылы ірі трамвай желісін салды; алғашқы автобус қызметі 1900 жылдары басталды. Лондонның жер үсті және жер асты теміржол желісінің жақсарту жұмыстары, соның ішінде кең ауқымды электрлендіру шаралары жүзеге асырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лондон неміс зеппелиндерінің алғашқы бомбалау шабуылына ұшырады; олар шамамен 700 адамның өмірін қиды және үлкен үрей тудырды, бірақ бұл болашақтағы оқиғалардың тек көрінісі ғана болды. Лондон қаласы екі дүниежүзілік соғыстың салдарынан көптеген қорқыныштарды бастан өткерді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лондондағы ең ірі жарылыс болды: Сильвертаундағы жарылыс, онда 50 тонна ТНТ бар оқ-дәрі зауыты жарылып, 73 адам қаза тауып, 400-і жарақат алды. Екі дүниежүзілік соғыс аралығында Лондонның географиялық аумағы бұрынғыдан да жылдам өсті. Лондондықтардың "ауылдық" тіршілікке ұмтылып, көбінесе жартылай жеке тұрғын үйлерді (көбінесе қатарластырылмаған) таңдауы, лондондықтардың бұрынғы қабатты үйлерге деген сүйіспеншілігін басып озды. Бұл теміржол желісінің, соның ішінде трамвайлар мен метроның үздіксіз кеңеюімен қатар, жеке көліктердің иеленуінің де біртіндеп артуына байланысты болды. Лондонның маңындағы қалалар Лондон графтығының шекарасынан тыс, Эссекс, Гертфордшир, Кент, Миддлсекс және Суррей сияқты көршілес графтықтарға дейін кеңейді. Елдің қалған бөлігі сияқты, Лондон да 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде ауыр жұмыссыздықтан зардап шекті. 1930 жылдары Ист-Эндте оң және сол жақ радикалды партиялар өркендеді. Ұлыбритания Коммунистік партиясы мен Британ Фашистер Одағы айтарлықтай қолдау тапты. Оң және сол жақ арасындағы қақтығыстар 1936 жылы Кейбл-стрит шайқасымен аяқталды. 1939 жылы Лондон халқының саны 8,6 миллионға жетті. 1930 жылдары нацистік Германиядан қашқан көптеген еврей иммигранттары Лондонға қоныс аударды, олардың көп бөлігі Ист-Эндте шоғырланды. Лейборист партиясының саясаткері Герберт Моррисон 1920 және 1930 жылдардағы жергілікті басқаруда маңызды рөл атқарды. Ол 1922 жылы Хакни қаласының мэрі және Лондон округтік кеңесінің мүшесі болды, сондай-ақ Рамзи Макдональдтың кабинетінде біраз уақыт көлік министрі қызметін атқарды. 1934 жылы Лейбористер Лондонда билікке келген кезде Моррисон 1933 жылы құрылған Лондон жолаушылар көлігі кеңесі (London Transport) арқылы автобус, трамвай және троллейбус қызметтерін метромен біріктірді. Ол жаңа Ватерлоо көпірін қаржыландыру және салуға жетекшілік етті. Ол қала маңындағы Metropolitan Green Belt аймағын жобалады және шалаптарды жою, мектептер салу және әлеуметтік көмекті реформалау жұмыстарында белсенділік танытты.
London entered the 20th century at the height of its influence as the capital of one of the largest empires in history, but the new century was to bring many challenges. London's population continued to grow rapidly in the early decades of the century, and public transport was greatly expanded. A large tram network was constructed by the London County Council, through the LCC Tramways; the first motorbus service began in the 1900s. Improvements to London's overground and underground rail network, including large scale electrification were progressively carried out. During World War I, London experienced its first bombing raids carried out by German zeppelin airships; these killed around 700 people and caused great terror, but were merely a foretaste of what was to come. The city of London would experience many more terrors as a result of both World Wars. The largest explosion in London occurred during World War I: the Silvertown explosion, when a munitions factory containing 50 tons of TNT exploded, killing 73 and injuring 400. The period between the two World Wars saw London's geographical extent growing more quickly than ever before or since. A preference for lower density suburban housing, typically semi detached, by Londoners seeking a more "rural" lifestyle, superseded Londoners' old predilection for terraced houses. This was facilitated not only by a continuing expansion of the rail network, including trams and the Underground, but also by slowly widening car ownership. London's suburbs expanded outside the boundaries of the County of London, into the neighbouring counties of Essex, Hertfordshire, Kent, Middlesex and Surrey. Like the rest of the country, London suffered severe unemployment during the Great Depression of the 1930s. In the East End during the 1930s, politically extreme parties of both right and left flourished. The Communist Party of Great Britain and the British Union of Fascists both gained serious support. Clashes between right and left culminated in the Battle of Cable Street in 1936. The population of London reached an all time peak of 8.6 million in 1939. Large numbers of Jewish immigrants fleeing from Nazi Germany settled in London during the 1930s, mostly in the East End. Labour Party politician Herbert Morrison was a dominant figure in local government in the 1920s and 1930s. He became mayor of Hackney and a member of the London County Council in 1922, and for a while was Minister of Transport in Ramsay MacDonald's cabinet. When Labour gained power in London in 1934, Morrison unified the bus, tram and trolleybus services with the Underground, by the creation of the London Passenger Transport Board (known as London Transport) in 1933., He led the effort to finance and build the new Waterloo Bridge. He designed the Metropolitan Green Belt around the suburbs and worked to clear slums, build schools, and reform public assistance.
Екінші дүниежүзілік соғыста
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лондон, басқа көптеген британдық қалалар сияқты, қатты зақымдалды, оны Люфтваффе "Блитц" операциясының бір бөлігі ретінде ауыр бомбалауға ұшыратты. Бомбалаулар басталмас бұрын, Лондонның жүздеген мың баласы бомбалаудан қашу үшін елді мекендерге эвакуацияланды. Азаматтар әуе шабуылынан жер асты станцияларында паналады. Ең ауыр бомбалау 1940 жылдың 7 қыркүйегі мен 1941 жылдың 10 мамыры аралығында "Блитц" кезінде жүрді. Осы кезеңде Лондонға 71 шабуыл жасалып, 18 мың тоннадан астам жарылғыш заттар тасталды. 1940 жылдың желтоқсан айындағы шабуыл, "Лондонның екінші Ұлы өрті" деп белгілі болды, Лондон қаласының көп бөлігін өртке тоғытып, көптеген тарихи ғимараттарды қиратты. Дегенмен, Қасиетті Пауыл соборы зардап шекпеді; түтінге оранған собордың суреті соғыстың танымал символына айналды. Ұлыбританияны жеңе алмаған Гитлер назарын Шығыс майданға бұрды, соның салдарынан жүйелі бомбалаулар тоқтатылды. Олар 1944 жылдың басында "Кіші Блитц" деп аталған, бұрынғыдан азырақ масштабта қайта басталды. Соғыстың соңына қарай, 1944/45 жылдары Лондон нацистер басып алған Еуропадан ұшырылған пилотсыз V 1 ұшқыш бомбалары мен V 2 зымырандарының қатты шабуылына ұшырады. Бұл шабуылдар олардың ұшыру алаңдары одақтас әскерлердің бақылауына өткенде ғана тоқтатылды. Лондон ауыр зақымдарға және көптеген қаза тапқандарға ұшырады, ең көп зақымдалған аймақ – Докленд аймағы болды. Соғыс аяқталған кезде, бомбалаудан 30 мыңнан астам лондондық қаза тауып, 50 мыңнан астамы ауыр жарақат алды, ондаған мың ғимарат қирады, жүз мыңдаған адам үйсіз қалды.
During World War II, London, as many other British cities, suffered severe damage, being bombed extensively by the Luftwaffe as a part of The Blitz. Prior to the bombing, hundreds of thousands of children in London were evacuated to the countryside to avoid the bombing. Civilians took shelter from the air raids in underground stations. The heaviest bombing took place during The Blitz between 7 September 1940 and 10 May 1941. During this period, London was subjected to 71 separate raids receiving over 18,000 tonnes of high explosive. One raid in December 1940, which became known as the Second Great Fire of London, saw a firestorm engulf much of the City of London and destroy many historic buildings. St Paul's Cathedral, however, remained unscathed; a photograph showing the cathedral shrouded in smoke became a famous image of the war. Having failed to defeat Britain, Hitler turned his attention to the Eastern front and regular bombing raids ceased. They began again, but on a smaller scale with the "Little Blitz" in early 1944. Towards the end of the war, during 1944/45 London again came under heavy attack by pilotless V 1 flying bombs and V 2 rockets, which were fired from Nazi occupied Europe. These attacks only came to an end when their launch sites were captured by advancing Allied forces. London suffered severe damage and heavy casualties, the worst hit part being the Docklands area. By the war's end, just under 30,000 Londoners had been killed by the bombing, and over 50,000 seriously injured, tens of thousands of buildings were destroyed, and hundreds of thousands of people were made homeless.
19452000 жыл
Соғыстан үш жыл өткен соң, 1948 жылғы жазғы Олимпиада ойындары түпнұсқа Уэмбли стадионында өтті, қала соғыстан жартылай ғана қалпына келген кезде. Лондонды қайта құру баяу басталды. Дегенмен, 1951 жылы Ұлыбритания фестивалі өтті, ол оптимизм мен болашаққа үмітпен байланысты болды. Соғыстан кейінгі жылдары Лондон үшін басты мәселе – тұрғын үй болды, себебі соғыста көптеген үйлер қирады. Билік тұрғын үй тапшылығын шешу үшін биік қабатты үйлер салуды ұйғарды. 1950 және 1960 жылдары Лондон аспаны күрт өзгерді, мұнаралар бой көтерді, бірақ кейін бұл үйлер көпке ұнамады. Тұрғын үйлердің тығыздығын азайту мақсатында, жаңадан салынған қалаларға көшуге адамдарды ынталандыру саясаты қолданылды. Соғыс аяқталғаннан кейінгі 20 жылда өмір сүру деңгейі де көтеріліп, нақты табыс шамамен 70%-ға артты. 19-шы ғасырда және 20-шы ғасырдың бірінші жартысында лондондықтар үйлерін жылыту үшін көмірді пайдаланды, ол көп мөлшерде түтін шығарды. Қиыршық жағдайлармен қосылғанда, бұл әдетте ерекше тұманға алып келді, ал Лондон өзінің "Лондон тұмауы" деп аталатын, сондай-ақ "Бұршақ сорпасы" деп те аталатын тұманымен танымал болды. Осы себепті Лондонды кейде "Түтін қаласы" деп те атады. 1952 жылы бұл апатты Ұлы тұманға ұласты, ол бес күнге созылып, 4000-нан астам адамның өмірін қиды. Осыған жауап ретінде 1956 жылғы "Таза ауа туралы" заң қабылданды, онда "түтінсіз" отынды қолдану міндетті болған "түтінсіз аймақтар" құру талап етілді (сол кезде көптеген үй шаруашылықтары әлі де ашық ошақтарды пайдаланды); заң тиімді болды. 1960 жылдардың ортасынан бастап, және ішінара Ұлыбритания музыканттары, Битлз бен Роллинг Стоунз сияқтылардың жетістіктерінің нәтижесінде, Лондон жастар мәдениетінің әлемдік орталығына айналды, Карнаби көшесін жастар сәнінің әлемдік символына айналдырған "Свингинг Лондон" субмәдениеті осыны көрнекті етті. Лондонның жастар сәнін белгілеудегі рөлі 1980-ші жылдары жаңа толқын мен панк дәуірінде және 1990-шы жылдардың ортасында бритпоп дәуірінің пайда болуымен жалғасты. 1950 жылдан бастап Лондонға Ямайка, Үндістан, Бангладеш және Пәкістан сияқты Ұлттар Достастығы елдерінен иммиграция көбейді. Алайда, жаңа иммигранттардың интеграциясы әрқашан оңай болған жоқ. Расистік шиеленістер 1980 жылдардың басында, 1981 жылдың 10-12 сәуірінде Брикстон қақтығысы сияқты оқиғаларда көрінді. Солтүстік Ирландиядағы "Тұғырыстың" басталғаннан бастап 1970 жылдардың басында 1990 жылдардың ортасына дейін Лондон Уақытша ИРА-ның қайта-қайта террорлық шабуылдарына ұшырады. Соғыс және Метрополитеннің Жасыл белдеуін енгізу Лондонның сыртқа қарай кеңеюін баяулатты. Осы кеңеюге байланысты 1965 жылы ескі Лондон графтығы (қазіргі уақытта Лондонның тек бір бөлігін қамтиды) және Лондон графтық кеңесі таратылды, олардың орнына әлдеқайда үлкен Ұлы Лондон аймағы құрылды, оны басқару үшін жаңа Ұлы Лондон кеңесі (GLC) және 32 жаңа Лондон аудандары құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі онжылдықтарда Ұлы Лондон халқы тұрақты түрде азайды, 1939 жылы 8,6 миллионнан 1980 жылдары 6,8 миллионға дейін төмендеді. Алайда, 1980 жылдардың соңында экономиканың жақсы көрсеткіштері мен оң имиджінің арқасында ол қайтадан өсе бастады. Соғыстан кейінгі онжылдықтарда Лондонның ірі порт ретіндегі дәстүрлі мәртебесі күрт төмендеді, өйткені ескі Доклендтер үлкен заманауи контейнерлік кемелерді қабылдай алмады. Лондонның негізгі порттары өзен бойымен төмен, Феликсстоу және Тилбери порттарына көшірілді. 1980 жылдары Доклендтер аумағы негізінен бос жатты, бірақ 1980 жылдардың ортасынан бастап пәтерлер мен кеңселерге айналдырылды. Темза бөгеті 1980 жылдары Лондонды Солтүстік теңізден келетін тасқын сулардан қорғау үшін аяқталды. 1980 жылдардың басында Кен Ливингстон басқаратын GLC мен Маргарет Тэтчердің консервативтік үкіметі арасындағы саяси даулар 1986 жылы GLC-нің таратылуына әкелді, оның көптеген өкілеттіктері Лондон аудандарына берілді. Бұл Лондонды орталық әкімшілігі жоқ әлемдегі жалғыз ірі мегаполис қалдырды. 2000 жылы Тони Блэр үкіметі Ұлы Лондонның сол аумағын қамтитын Ұлы Лондон органы (GLA) құрды. Жаңа органның ескі GLC-ге ұқсас өкілеттіктері болды, бірақ тікелей сайланған мэр мен Лондон Ассамблеясынан тұрды. Бірінші сайлау 4 мамырда өтті, Кен Ливингстон бұрынғы лауазымына оралып, Лондонның бірінші сайланған мэрі болды. Лондон Англияның тоғыз аймағының бірі ретінде танылды. Әлемдік тұрғыдан алғанда, ол Нью-Йорк пен Токиоға теңестірілетін әлемдік қала ретінде қалыптасып келе жатты.
Three years after the war, the 1948 Summer Olympics were held at the original Wembley Stadium, at a time when the city had barely recovered from the war. London's rebuilding was slow to begin. However, in 1951 the Festival of Britain was held, which marked an increasing mood of optimism and forward looking. In the immediate postwar years housing was a major issue in London, due to the large amount of housing which had been destroyed in the war. The authorities decided upon high rise blocks of flats as the answer to housing shortages. During the 1950s and 1960s the skyline of London altered dramatically as tower blocks were erected, although these later proved unpopular. In a bid to reduce the number of people living in overcrowded housing, a policy was introduced of encouraging people to move into newly built new towns surrounding London. Living standards also rose, with real earnings rising by approximately 70.% in the 20 years after the end of the war. Through the 19th and in the early half of the 20th century, Londoners used coal for heating their homes, which produced large amounts of smoke. In combination with climatic conditions this often caused a characteristic smog, and London became known for its typical "London Fog", also known as "Pea Soupers". London was sometimes referred to as "The Smoke" because of this. In 1952, this culminated in the disastrous Great Smog of 1952 which lasted for five days and killed over 4,000 people. In response to this, the Clean Air Act 1956 was passed, mandating the creating of "smokeless zones" where the use of "smokeless" fuels was required (this was at a time when most households still used open fires); the Act was effective. Starting in the mid 1960s, and partly as a result of the success of such UK musicians as the Beatles and The Rolling Stones, London became a centre for the worldwide youth culture, exemplified by the Swinging London subculture which made Carnaby Street a household name of youth fashion around the world. London's role as a trendsetter for youth fashion continued strongly in the 1980s during the new wave and punk eras and into the mid 1990s with the emergence of the Britpop era. From the 1950s onwards London experienced an increase in immigration, largely from Commonwealth countries such as Jamaica, India, Bangladesh and Pakistan. However, the integration of the new immigrants was not always easy. Racial tensions emerged in events such as the Brixton Riots between 10 and 12 April 1981 in the early 1980s. From the beginning of "The Troubles" in Northern Ireland in the early 1970s until the mid 1990s, London was subjected to repeated terrorist attacks by the Provisional IRA. The outward expansion of London was slowed by the war, and the introduction of the Metropolitan Green Belt. Due to this outward expansion, in 1965 the old County of London (which by now only covered part of the London conurbation) and the London County Council were abolished, and the much larger area of Greater London was established with a new Greater London Council (GLC) to administer it, along with 32 new London boroughs. Greater London's population declined steadily in the decades after World War II, from an estimated peak of 8.6 million in 1939 to around 6.8 million in the 1980s. However, it then began to increase again in the late 1980s, encouraged by strong economic performance and an increasingly positive image. London's traditional status as a major port declined dramatically in the post war decades as the old Docklands could not accommodate large modern container ships. The principal ports for London moved downstream to the ports of Felixstowe and Tilbury. The docklands area had become largely derelict by the 1980s, but was redeveloped into flats and offices from the mid 1980s onwards. The Thames Barrier was completed in the 1980s to protect London against tidal surges from the North Sea. In the early 1980s political disputes between the GLC run by Ken Livingstone and the Conservative government of Margaret Thatcher led to the GLC's abolition in 1986, with most of its powers relegated to the London boroughs. This left London as the only large metropolis in the world without a central administration. In 2000, London wide government was restored, with the creation of the Greater London Authority (GLA) by Tony Blair's government, covering the same area of Greater London. The new authority had similar powers to the old GLC, but was made up of a directly elected Mayor and a London Assembly. The first election took place on 4 May, with Ken Livingstone comfortably regaining his previous post, becoming first elected mayor of London. London was recognised as one of the nine regions of England. In global perspective, it was emerging as a World city widely compared to New York and Tokyo.
21 ғасыр
ХХІ ғасырдың басында Лондонда Гринвичтегі Мыңжылдық күмбезі жаңа ғасырды атап өту үшін салынды. Басқа Мыңжылдық жобалары одан сәтті болды. Олардың бірі – әлемдегі ең үлкен "Мыңжылдық дөңгелегі" немесе Лондон Көзі, ол бастапқыда уақытша құрылыс ретінде орнатылды, бірақ көп ұзамай қаланың сәулеттік ескерткішіне айналып, жылына төрт миллион келушіні тартады. Ұлттық лотерея да қазіргі танымал орындарды жақсартуға, мысалы, Британ мұражайындағы Ұлы сарайдың жабылуына үлкен қаржы көмегін көрсетті. 2004 жылы Лондон мэрі жариялаған Лондон жоспары бойынша, 2016 жылға қарай халық саны 8,1 миллионға жетеді деп болжанып, одан кейін де өсуі күтілді. Бұл тығыз, қалалық стильдегі құрылыстарға, оның ішінде биік ғимараттардың көбеюіне және қоғамдық көлікті жақсарту жоспарларына ықпал етті. Дегенмен, Crossrail сияқты жобаларды қаржыландыру қиындықтар тудырды. 2005 жылдың 6 шілдесінде Лондон 2012 жылғы Олимпиада мен Паралимпиаданы қабылдау құқығын жеңіп алды, бұл қаланың қазіргі заманғы ойындарды үшінші рет қабылдағанын білдірді. Бірақ, мерекелер келесі күні террористік шабуылдардан кейін тоқтатылды. Лондон метросындағы үш және Кингс-Кросс маңындағы екі қабатты автобустағы төртінші шабуылдан 50-ден астам адам қаза тауып, 750-і жарақат алды. Лондон 2011 жылдың тамызында бүкіл елде болған тәртіпсіздіктердің ошағы болды, онда мыңдаған адамдар бірнеше қалалық аудандарда және Англияның қалаларында наразылық білдірді. Бұл Англия тарихындағы ең ірі тәртіпсіздіктердің бірі болды. 2011 жылы халық саны онжылдықтарда алғаш рет 8 миллионнан асты. Ақ британиялықтар халықтың жартысынан азын құрады. 2012 жылғы жазғы Олимпиадаға дейін қалың жұрт арасында белгісіздік болды, бірақ сәтті ашылу салтанатынан және күтілген ұйымдастыру және көлік проблемаларының болмауынан кейін, пікірлер өзгерді. Борис Джонсон, кейін премьер-министр, 2008 жылдың мамырында Лондон мэрі болып сайланды және 2012 жылы қайта сайланды. Оның орнын 2016 жылы сайланған, 2021 жылы қайта сайланған және 2024 жылы үшінші мерзімге сайланған, ірі батыс астанасының алғашқы мұсылман мэрі Садық Хан басты. 2016 жылғы Ұлыбританияның Еуропалық Одаққа мүшелігі туралы референдумда Лондон Англиядағы ең көп дауыс жинаған жалғыз аймақ болды. Сайлауға қатысу көрсеткіші 1950 жылғы жалпы сайлаудан бері ең жоғары деңгейге жетті. Алайда, Ұлыбританияның 2021 жылдың басында Еуропалық Одақтан (Brexit) шығуы Лондонның халықаралық қаржы орталығы (ХҚО) ретіндегі беделін айтарлықтай әлсіретпеді. 2022 жылы Элизабет желісі темір жолы ашылып, Хитроу мен Редингті Шенфилд пен Эбби Вудқа дейін қаланың астындағы туннель арқылы байланыстырып, Лондондағы шығыс-батыс бағытындағы саяхатты революциялады. 2023 жылдың 6 мамырында Ұлыбританияның және басқа да Достастық елдерінің королі Карл III және оның әйелі Камилла Вестминстер аббаттығында таққа отырғызылды. 2023 жылдың 9 мамырына қарай Лондон 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі салдарынан Украинадан шамамен 18 000 босқынды қабылдады.
Around the start of the 21st century, London hosted the much derided Millennium Dome at Greenwich, to mark the new century. Other Millennium projects were more successful. One was the largest observation wheel in the world, the "Millennium Wheel", or the London Eye, which was erected as a temporary structure, but soon became a fixture, and draws four million visitors a year. The National Lottery also released a flood of funds for major enhancements to existing attractions, for example the roofing of the Great Court at the British Museum. The London Plan, published by the Mayor of London in 2004, estimated that the population would reach 8.1 million by 2016, and continue to rise thereafter. This was reflected in a move towards denser, more urban styles of building, including a greatly increased number of tall buildings, and proposals for major enhancements to the public transport network. However, funding for projects such as Crossrail remained a struggle. On 6 July 2005 London won the right to host the 2012 Olympics and Paralympics making it the first city to host the modern games three times. However, celebrations were cut short the following day when the city was rocked by a series of terrorist attacks. More than 50 were killed and 750 injured in three bombings on London Underground trains and a fourth on a double decker bus near King's Cross. London was the starting point for countrywide riots which occurred in August 2011, when thousands of people rioted in several city boroughs and in towns across England. They were the biggest riots in modern English history. In 2011, the population grew over 8 million people for the first time in decades. White British formed less than half of the population for the first time. There was some ambivalence among the public leading up to the 2012 Summer Olympics in the city, though public sentiment changed strongly in their favour following a successful opening ceremony and when the anticipated organisational and transport problems never occurred. Boris Johnson, later Prime Minister, was elected mayor of London in May 2008 and re elected in 2012. He was succeeded by Sadiq Khan, the first Muslim mayor of a major Western capital city, who was elected in 2016, was re elected in 2021, and won a historic third term in 2024. In the 2016 United Kingdom European Union membership referendum, London was the only region in England, where Remain won the highest share of the vote. The voter turnout was the highest in London since the 1950 general election. However, Britain’s exit from the European Union (EU) in early 2021 (Brexit) only marginally weakened London’s position as an international financial center (IFC). In 2022, the Elizabeth line railway opened, connecting Heathrow and Reading to Shenfield and Abbey Wood through a tunnel in the city between Paddington and Liverpool Street, revolutionising east west travel in London. On 6 May 2023, the coronation of Charles III and his wife, Camilla, as king and queen of the United Kingdom and the other Commonwealth realms, took place at Westminster Abbey, London. As of 9 May 2023, London had received around 18,000 refugees from Ukraine, because of the 2022 Russian invasion of Ukraine.