Кіріспе
1 ғасырдағы британдық Катувеллауни тайпасының патшасы Тогодумн (б.з. 43 жылы қайтыс болды) – Римдіктер басып алған кезде астанасы Сент-Олбанс қаласы болған британдық Катувеллауни тайпасының патшасы. Ол, мүмкін, аңызға айналған британдық патша Гвидериймен бір адам болуы мүмкін. Көбінесе ол ағасымен бірге римдіктерге қарсы күреске жетекшілік еткені, бірақ науқан барысында ерте қайтыс болғаны айтылады. Дегенмен, кейбір зерттеушілер ол римдіктердің жағына шығып, клиент патша Тиберий Клавдий Когидубнмен бір адам екенін, ал оның нағыз аты Тогидубн немесе Тогодумн болғанын мәлімдейді.
Togodumnus (died AD 43) was king of the British Catuvellauni tribe, whose capital was at St. Albans, at the time of the Roman conquest. He can probably be identified with the legendary British king Guiderius. He is usually thought to have led the fight against the Romans alongside his brother, but to have been killed early in the campaign. However, some authorities now argue that he sided with the Romans and is one and the same person as the client king Tiberius Claudius Cogidubnus, whose original name may have been Togidubnus or Togodumnus.
Мансап
Тогодумн Кассиус Дионың «Рим тарихы» еңбегінен ғана белгілі, онда ол Кунобелиннің ұлы деп көрсетілген. Ол, әлдебір уақытта, Британияның оңтүстік-шығысында үстемдік құрған Катувеллаун тайпасының патшасы болған болуы мүмкін. Олардың жері бірнеше басқа тайпалардың территориясын, оның ішінде көршілес Тринованттарды және, мүмкін, батысқа қарай Добуннилерді де қамтыды. Оның екі танымал бауыры болды: Админий және Каратак. Кунобелиннің өмірінің соңғы жылдары Админий Кенттегі Кантияк тайпасын бақылауына алды, бірақ 40 жылы Британиядан қуылды және Рим императоры Калигуладан пана сұрады. Калигула жауап ретінде Британияға жорық жасауды жоспарлады, бірақ соңғы сәтте одан бас тартты. Монеталардың таралуына сүйенсек, Каратак, өзінің араласқан ағасы Эпатиктың жолын жалғастырып, 40-жылдардың басында Катувеллаун тайпасының басты қарсыласы Атребаттарды жаулап алды. Атребат тайпасының патшасы Верика Римге қашып, жаңа император Клавдийге 43 жылы Британияны жаулап алуға себеп берді.
Өлім
Дионың баяндамасына сәйкес, Тогодумн Каратакпен бірге басқыншылыққа қарсы алғашқы қарсылықты басқарды, бірақ Темзадағы шайқастан кейін қаза тапты. Рим қолбасшысы Аулус Плауций Темзада бекініп, Клавдийге Катувеллаун астанасы Камулодунумға (Колчестер) соңғы жорыққа қосылу туралы хабарлады. Дионың сөзінше, бұл британдықтар Тогодумннан кек алуға тырысқандықтан қарсылық күшейді, ал Плауций жаулап алуды аяқтау үшін императордың көмегіне зәру болды; көптеген қолжазбаларда Когидумн деп аталса, біреуінде Тогидумн деп көрсетілген. Зақымдалған жазуда оның есімі "гидубнус" деп берілген, ол оны Чичестерде орналастырады. Есімдерінің ұқсастығы, Оксфорд университетінің профессоры Барри Канлифф сияқты кейбір зерттеушілерді, олардың бір адам болуы мүмкін деген ойға жетеледі. Джон Хинд Дионың Тогодумн Темзадағы шайқастан кейін қайтыс болды деп жазуында жаңылысқанын айтады: грек сөзі φθαρεντὸς, "жойылды", Дионың гипотетикалық көздерінің біріндегі екіұшты латын сөзі amisso, "жоғалды" дегеннің қате аудармасы болуы мүмкін, шындығында Тогодумн өлтірілмей, жеңілді, ал британдықтар оның өлімінен емес, жеңілісінен кек алмақшы болды. Ол сондай-ақ Тогодумн римдіктерге бағынғаннан кейін, олар оны Регини, Атребаттар, Бельгия және Добунни аумақтарындағы достық патша ретінде тағайындады деп ұсынады, осылайша Тацит айтқан адал патша атанды.