Кіріспе
Неміс музыкалық жобасы
| белсенді жылдар = 1990–қазіргі уақытқа дейін
| лейбл = Virgin Records, Virgin, EMI, Charisma Records, Charisma
| қатысты суретшілер =
| қазіргі мүшелер = * Майкл Крету
| бұрынғы мүшелер = * Дэвид Фэрштейн
Франк Питерсон
Сандра Крету
Луиза Стэнли
Питер Корнелиус
Йенс Гад
Андреас Харде (Angel X)
Рут Энн Бойл
Андру Дональдс
Энди Канаван
Элизабет Хоутон
Маргарита Ройг
Марк Джошер
Нанук
Акило
Ангун
| label = Virgin Records, Virgin, EMI, Charisma Records, Charisma
| associated acts =
| current members = * Michael Cretu
| past members = * David Fairstein
Frank Peterson
Sandra Cretu
Louisa Stanley
Peter Cornelius
Jens Gad
Andreas Harde (Angel X)
Ruth Ann Boyle
Andru Donalds
Andy Kanavan
Elizabeth Houghton
Margarita Roig
Mark Josher
Nanuk
Aquilo
Anggun
Enigma – 1990 жылы румындық неміс музыканты және продюсер Майкл Крету құрған неміс музыкалық жобасы. Крету бұрын бірнеше жеке альбомдар шығарған, түрлі суретшілермен ынтымақтастықта жұмыс істеген және сол кездегі әйелі, неміс поп-әншісі Сандраға альбомдар жазған, одан кейін ғана жаңа дәуірдегі, әлемдік музыка жобасының идеясын ойлап тапқан. Ол Enigma-ның алғашқы студиялық альбомын MCMXC a. D. (1990) жазды, оған Дэвид Фэрштейн мен Франк Питерсон да үлес қосты. Альбом Enigma-ның ең табысты альбомы болып қала береді, оған «Sadeness (Part I)» халықаралық хиті көмектесті, ол өзінің күйін он екі миллион данаға сатты. Кретудің айтуынша, жобаны құруға оның «ескі ережелер мен әдет-ғұрыптарға» бағынбайтын музыка жасауға және мистикалық және эксперименттік элементтері бар жаңа көркемдік форманы ұсынуға деген құштарлығы себеп болды. Enigma MCMXC a. D. альбомын бірнеше музыканттар мен продюсерлердің Кретумен бірлесіп жұмыс істеген бірқатар альбомдармен жалғастырды. Біріншісі – тайпалық және этникалық ықпалдарды қамтитын «Өзгерістердің айқасы» (1993) альбомы, ол бүкіл әлемде сегіз миллионнан астам дана сатылды, одан кейін «Le Roi Est Mort, Vive Le Roi!» (1996) альбомы шықты, ол бірінші альбомды еске түсіретін грегориандық әндерді екіншісіндегі күшті мәдениеттер аралық дыбыстармен үйлестірді. Enigma-ның төртінші альбомы «The Screen Behind the Mirror» (2000) бұрынғы әлемдік музыка тақырыптарынан сәл ауытқып, ауыррақ электрондық атмосфераға қарай бет бұрды. Бұл эволюция «Voyageur» (2003) альбомымен аяқталды, ол оның бесінші және попқа негізделген альбомы, содан кейін «A Posteriori» (2006) альбомы шықты, бұл жұмыс Құс жолы мен Андромеда галактикаларының болашақтағы соқтығысынан шабыттанды, айқын опералық үнді және «Voyageur» альбомына қарағанда ертерек шыққан туындыларынан гөрі жақын электрондық спектрге ие. «Seven Lives Many Faces» (2008) альбомы этностық әндерден рэп пен дубстеп әсерлеріне дейінгі классикалық және заманауи элементтердің қоспасын қамтыды. Оның сегізінші альбомы «The Fall of a Rebel Angel» 2016 жылдың қараша айында жарық көрді. Enigma АҚШ-та RIAA сертификатымен 8,5 миллионнан астам альбом сатты және бүкіл әлемде шамамен 70 миллион дана сатылды, сондай-ақ 100-ден астам алтын және платиналық сертификатқа ие. Жоба сонымен қатар екі рет «Грэмми» сыйлығына үміткер болды.
Құрылу
1980 жылдардың аяғында Румынияда туған неміс музыканты және продюсер Майкл Крету бірнеше музыканттармен ынтымақтастық етті, сол кездегі әйелі, неміс поп-эстрада әншісі Сандраның жазған альбомдарын шығарды және Polydor және Virgin Records лейблдарын үшін өзінің атымен жеке альбомдарды шығарды, олардың коммерциялық сәттілігі Еуропа бойынша әртүрлі болды. 1988 жылы Крету мен Сандра үйленіп, Испанияның Ибица аралына көшіп барды. A. R. T. Studios атты үй студиясы салынды, және Крету Дэвид Фейрштейн мен Фрэнк Петерсонмен бірге Enigma деп аталатын жаңа, worldbeat және new age музыкалық жобасымен жұмыс істеуге кірісті. Крету Мюнхендегі Mambo Musik компаниясымен Enigma-ның басқаруын және жариялануын жүзеге асыру бойынша келісім жасады. Крету өзін "Curly M. C." деп атайды, ал Петерсон "F. Gregorian" деп тізілген. 1990 жылдың желтоқсанында шыққаннан кейін MCMXC a. D. күтпеген коммерциялық сәттілікке қол жеткізді, бір ай бұрын шыққан және 24 елде бірінші орынға жеткен "Sadeness (Part I)" халықаралық хит-синглінің арқасында. Альбом он елде, соның ішінде Ұлыбританияда топ-10-ға, ал АҚШ-та Billboard 200 тізімінде алтыншы орынға ие болды, онда төрт миллионнан астам дана сатылып, 150 аптадан астам уақыт тізімде болды. Альбом бүкіл әлем бойынша 50 платиналық сату сыйлығын алды және Enigma-ны Virgin лейблымен келісім шарт жасасқан ең табысты жобаға айналдырды. MCMXC a. D. сәттілігінен кейін Крету саундтректер жасау және фильмдерге музыка жазу бойынша көптеген ұсыныстар алды. Бұрынғысы 1993 жылы "Жалғыздық дәуірі" деп қайта өңделді. Крету саундтрекке көбірек үлес қоса алмады, өйткені ол екінші Enigma альбомында жұмыс істеуге уақытын жұмсағысы келді. Крету бірінші альбомның көптеген элементтерін сақтап қалды, бірақ "толыққанды жаңа тәжірибеге ие болғысы келді. Мен рок элементтерін, этникалық және классикалық музыканы мүмкіндігінше көп араластырғым келді". Көптеген үлгілер пайдаланылды, соның ішінде Genesis, Black Sabbath, Vangelis және U2 әндерінен алынғандары. Крету альбомға енгізілген григориан әндерінің мөлшерін азайтуға белсенді күш жұмсады. Альбом шыққаннан кейін Крету нарықта бірнеше жалған Enigma альбомдарының пайда болғанын анықтады, оларды ол "қорқынышты нәрсе" деп бағалады.
2000 жылдар
2000 жылы жарық көрген The Screen Behind the Mirror альбомына Карл Орфтың Carmina Burana шығармасынан төрт тректің үлгілері енгізілді. Бұл жолы григориан әндері едәуір төмендетілді, бірақ шакухачи флейталары және басқа да дәстүрлі Enigma белгілері сақталды. Альбомнан тек "Gravity of Love" және "Push the Limits" әндері сингл ретінде шығарылды. Ruth Ann Boyle (Olive тобынан) және Andru Donalds Enigma жобасында алғаш рет қатысты. 2001 жылы Крету Love Sensuality Devotion: The Greatest Hits және Love Sensuality Devotion: The Remix Collection жинақтарымен бірге "Turn Around" атты жаңа сингл шығарды, ол Enigma жобасының бірінші кезеңінің аяқталуын білдірді. Альбомдардың шығуына орай Мюнхен планетарийінде жарық шоуы өтті. 2003 жылғы Voyageur альбомы жобаның бағытын өзгертті, Enigma-ның ерекше элементтерінің көпшілігі (этностық және григориан әндері, шакухачи флейталары) енді қолданылмады. Enigma-ның он бес жылдығына арналған 15 Years After деп аталатын шектеулі сандығы шығарылды, ол LP винил дискісінің мөлшерінде, мұқабасында Леонардо да Винчидің суреті, қосымша суреттері бар үлкен буклет және сегіз компакт-дискіні қамтыды: барлық бұрынғы альбомдар, Remember the Future DVD-сі және арнайы, эксклюзивті бонус CD, The Dusted Variations, онда жобаның ең танымал хиттерінің жайлы нұсқалары бар. Барлық әндер түпнұсқадан өзгеше және минималдық перкуссия қолданылған. Бұл дискіде кейіннен сингл ретінде шығарылған "Hello and Welcome" әнінің де нұсқасы бар. 2005 жылдың 28 тамызында Enigma-ның менеджменті Crocodile Music "Hello and Welcome" әнін сингл ретінде шығаруды жариялады. Ол Германияда 2006 жылдың 10 наурызында жарық көрді. 2006 жылдың 26 қыркүйегінде Enigma-ның алтыншы альбомы A Posteriori бүкіл әлемде шықты, онда "Hello and Welcome" әнінің жаңа нұсқасы және "Goodbye, Milky Way" жаңа әні бар. A Posteriori-нің DVD нұсқасы 2006 жылдың 16 желтоқсанында шығарылды, онда көп арналы ремастерингпен синхронды калейдоскоптық бейнелер болды. A Posteriori "Үздік Нью-эйдж альбомы" номинациясы бойынша "Грэмми" сыйлығына ие болды, бұл 1996 жылғы Le Roi Est Mort, Vive Le Roi! номинациясынан кейінгі екінші оқиға. 2007 жылдың наурыз айының соңында A Posteriori ремикс альбомы Private Lounge iTunes Music Store-да жарық көрді. Бұл жинақта Boca Junior, Tocadisco және басқа да әртістердің альбомнан ремикстелген он екі жаңа трекі бар. Бұл тректердің кейбіреулері альбомның бастапқы A Posteriori iTunes нұсқасында және бұрын аталған DVD-де қол жетімді болды. 2008 жылдың 19 қыркүйегінде Enigma-ның жетінші альбомы Seven Lives Many Faces бүкіл әлемде шықты. "Seven Lives" әнінің жетекші синглы – қазіргі заманғы және классикалық элементтердің үйлесімі. The Platinum Collection, үш дискілік жинақ, 2009 жылдың 27 қарашасында Германияда, ал 2010 жылдың 9 ақпанында бүкіл әлемде жарық көрді. Бірінші дискіде Enigma хиттері бар. Екінші дискіде ремикстер жинақталған. Үшінші дискіде бұрын аяқталмаған және жарық көрмеген музыкалық эксперименттерден, "жоғалған тректерден" тұрады.
2010 жылдар қазіргі уақыт
2010 жылдың 5 қазанында MCMXC a. D. алғашқы альбомының 20 жылдығын мерекелеу үшін "Enigma's Social Song" жобасы басталды. Enigma жанкүйерлерінен жаңа Enigma әні үшін вокалдарды ұсыну сұралды. Кейіннен, жұртшылықтан дауыс беру сұралды, нәтижесінде латыш әншісі Фокс Лима (нағыз аты Алис Кетнере) ұсынған "Fei mea" жеңіске ие болып, хорға енді. Алдыңғы үштікке бәсекелес болған бразилиялық Марк Джошуа, Испаниядан келген J. Spring және литвалық Rasa Serra әннің соңғы нұсқасындағы бридж, бэк-вокал және куплет сияқты маңызды вокалдық бөлімдерді орындады. Жанкүйерлер де әннің құрылысының келесі кезеңдеріне ықпал етіп, жетекші аспап, жалпы көңіл-күй және тректің стилі сияқты элементтерге дауыс берді. "MMX (The Social Song)" атты синглдің түпкілікті миксі 2010 жылдың 15 желтоқсанында жарық көрді. Бұл интернет арқылы жанкүйерлер үшін және жанкүйерлермен бірлесіп жасалған алғашқы ән болды. 2019 және 2020 жылдары Enigma-ның үш бұрынғы вокалисі – Андру Дональдс, Ангел X және Фокс Лима – Original Enigma Voices деген атпен әлемдік турға шықты. Бұл Enigma музыкасының алғаш рет тікелей орындалуы.
Жазу технологиялары
Кретю алғашқы бес Enigma альбомын Испанияның Ибица аралында орналасқан A.R.T. студиясында жазды. 1988 жылдан 2001 жылға дейін Крету Санта-Эулярия-де-Риуда тұрды, ал 2001 жылдан 2008 жылға дейін Сант-Антони маңындағы виллада тұрды, онда студия Гунтер Вагнер мен Бернд Штебердің жобалауымен қайта жаңартылып, салыныс жасалды. A Posteriori және Seven Lives Many Faces альбомдары Alchemist деп аталған, барлық мүмкіндіктері біріктірілген мобильді цифрлық студияда жазылды. 2010 жылы Alchemist студиясы жаңадан жасалып, Merlin деп аталды. "MMX The Social Song" осы үлгіде жазылған алғашқы Enigma шығарылымы болды.
Сынама алу және сот ісін жүргізу
1991 жылы Кретю Мюнхенде орналасқан Capella Antiqua хоры және оның Polydor Germany лейблі "Sadeness (Part I)" және "Mea Culpa (Part II)" шығармаларында қолданылған үлгілерді өзгерту арқылы "жеке тұлға құқығын" бұзды деген айыппен сотқа берілді. Үлгілер Capella Antiqua-ның 1976 жылғы Paschale Mysterium LP-сінен алынған; музыкалық шығармалар авторлық құқықтан бос болғанымен, Capella Antiqua-ның оларды жазуы авторлық құқықпен қорғалған. Еуропалық заң шығармаларға авторлық құқықтан өзге, рухани құқықтарды (droit moral) да мойындайды. 1998 жылы Кретю тайвандық музыканттар Дифанг пен Игай Дуана (сонымен қатар Куо Иньнэн және Куо Хсиучжу деп те белгілі) тарапынан "Return to Innocence" әнін рұхсатсыз пайдаланғаны және авторлығын көрсетпегені үшін сотқа шақырылды. Соттан тыс келісімге келгені нәтижесінде белгілі бір сомада ақша төленді, сондай-ақ әннің барлық келесі нұсқаларында (авторлық төлемдерді қоса) Куолардың есімі көрсетілді. Кретю жазу авторлық құқықтан бос екеніне сендірілгенін және Куолардың авторлық құқығын қасақана бұзбағанын мәлімдеді.
Музыкалық стиль
Энигма көбінесе worldbeat және New age стильіндегі әндер жасайды. Бұл музыкалық жоба өте тәжірибелік, көбінесе амбиенс, поп немесе рок сияқты басқа жанрлардың элементтерін үйлестіреді. Enigma-ның тұңғыш альбомы MCMXC a. D., грегориан әндері мен діни мән-жайларды атмосфералық синтезаторлармен, гипнотикалық музыкалық жиынтықпен және би кешіне ұқсас ритммен, сонымен қатар этникалық және тайпалық ән айтумен, поп элементтері мен амбиенспен біріктіреді. Альбом MCMXC a.D. сияқты атмосфералық және рухани, бірақ одан да жақсы жетілдірілген ритмдермен толықтырылған.
Мұра
Enigma-ның MCMXC a. D. альбомымен халықаралық сәттілігі, ұқсас стильдер мен маркетингтік тәсілдерді қолданатын бірнеше музыкалық жобалардың құрылуына негіз болды, әсіресе, өздерін «жоба» деп атаулары және радио мен тыңдаушылардың олардың музыкасын «жаңа дәуір» санатына жатқызу үшін қолданатын «энигматикалық музыка» деген белгі. Кретю прогрессивті рок тобы Yes-тің өзіне әсер еткенін айтты. Майкл Кретумен Enigma-ның алғашқы альбомында жұмыс істегеннен кейін, неміс продюсері Франк Петерсон Грегориан жобасына көшті, ол көбінесе заманауи поп және рок әндерін григориан стиліндегі әнмен және симфониялық аспаптармен орындайды. Сол сияқты, француз музыкалық жобасы Era григориан әндерін поп-рок аранжировкаларымен үйлестіріп, көлемі жағынан жиі Enigma-мен салыстырылады. Enigma-мен салыстырылатын тағы бірнеше электрондық жобалар – француз Deep Forest, канадалық Delerium дуеті, даниялық Achillea (Enigma-ның сопродюсері және қонақ гитарисі Йенс Гад құрған) және неміс Schiller жобасы.