Кіріспе
Марк Эдвард Смит (5 наурыз 1957 – 24 қаңтар 2018) – ағылшын әнші-әндер авторы. Ол Fall постпанк тобының вокалисі, лирик және жалғыз тұрақты мүшесі болды. Смит 1976 жылғы маусымда Манчестердегі Lesser Free Trade Hall-да Sex Pistols концертіне қатысқаннан кейін топты құрды және өмірінің соңына дейін оның жетекшісі болды. 42 жылдық өмір жолында Fall құрамына алпысқа жуық музыкант кірді, олармен бірге Смит 32 студиялық альбом және көптеген синглдер мен EP шығарды. [[Стив Хэнли (музыкант)]]
Mark Edward Smith (5 March 1957 – 24 January 2018) was an English singer songwriter. He was the lead singer, lyricist and only constant member of the post punk group the Fall. Smith formed the band after attending the June 1976 Sex Pistols gig at the Lesser Free Trade Hall in Manchester and was its leader until his death. During their 42 year existence, the Fall's line up included some sixty musicians, with whom Smith released 32 studio albums and numerous singles and EPs. [[Steve Hanley (musician)
Smith had a difficult and complex personality and was a long term alcoholic. He was known for his biting and targeted wit, evident in interviews, for which he was much in demand by music journalists throughout his career. He was suspicious of the trappings of fame and largely avoided socialising with people associated with the music scene, including other Fall members. The dark and sardonic aspect of his personality often appears in his lyrics; he especially derided music industry people. See for example Fall tracks "Music Scene" (1979), "Leave the Capitol" (1980), "Elves" (1984), and "Hey! Student" (1994) Smith's approach to music was unconventional and he did not have high regard for musicianship, stating that "rock & roll isn't even music really. It's a mistreating of instruments to get feelings over."
Смит күрделі мінезді және ұзақ жылдар бойы алкоголизммен күрескен адам болды. Ол өткір және салмақты әзілдерімен танымал болды, бұл сұхбаттарында айқын көрінетін, сондықтан музыка журналистері онымен әрдайым сұхбаттасуға ұмтылған. Ол даңқ-дәулеттің құрылыстарына күдікпен қарады және музыкалық ортамен байланысты адамдармен, тіпті басқа Fall мүшелерімен де қарым-қатынас жасаудан жаңылды. Оның қараңғы және сарказмға толы мінезі көбінесе өлеңдеріне сіңген; ол әсіресе музыка индустриясының өкілдерін сынаған. Мысалы, "Music Scene" (1979), "Leave the Capitol" (1980), "Elves" (1984) және "Hey! Student" (1994) сияқты туындыларында осыны байқауға болады. Смиттің музыкаға деген көзқарасы дәстүрден тыс болды және ол музыканттық шеберлікті жоғары бағаламады, "рок-н-ролл тіпті музыка емес. Бұл – сезімді жеткізу үшін аспаптарды жөнсіз пайдалану" деу арқылы оны жеткізе білді.
Mark Edward Smith (5 March 1957 – 24 January 2018) was an English singer songwriter. He was the lead singer, lyricist and only constant member of the post punk group the Fall. Smith formed the band after attending the June 1976 Sex Pistols gig at the Lesser Free Trade Hall in Manchester and was its leader until his death. During their 42 year existence, the Fall's line up included some sixty musicians, with whom Smith released 32 studio albums and numerous singles and EPs. [[Steve Hanley (musician)
Smith had a difficult and complex personality and was a long term alcoholic. He was known for his biting and targeted wit, evident in interviews, for which he was much in demand by music journalists throughout his career. He was suspicious of the trappings of fame and largely avoided socialising with people associated with the music scene, including other Fall members. The dark and sardonic aspect of his personality often appears in his lyrics; he especially derided music industry people. See for example Fall tracks "Music Scene" (1979), "Leave the Capitol" (1980), "Elves" (1984), and "Hey! Student" (1994) Smith's approach to music was unconventional and he did not have high regard for musicianship, stating that "rock & roll isn't even music really. It's a mistreating of instruments to get feelings over."
Ерте өмір
Смит жұмысшы отбасында, Ирен (қызметтес аты Браунхилл) және Джек Смиттен Браутон, Салфордта төрт бауырдың үлкені болып дүниеге келді. Оның үш әпкесі болды: Сюзанна (кейін 1980 жылғы The Fall тобының Grotesque (After the Gramme) альбомының мұқабасын салған), Каролина және Барбара. Саймон Фордтың сөзінше, Смит 14 жасқа дейін музыкаға қызығушылық танытпаған, сонда әкесі "үйге граммофон әкелген". Ол алғашқы сатып алған сингл Black Sabbath тобының Paranoid әні болды, ал алғашқы концерті Манчестердегі Free Trade Hall-дағы Groundhogs тобының өнері болды. Ол Седгли Парк бастауыш мектебінде оқыды, содан кейін 16 жасында Stand Grammar School for Boys мектебінен кетіп қалды. Сол жылы ол үйден шығып, болашақ Fall тобының клавишшісі, Уна Бэйнспен бірге тұрды, кейіннен Blue Orchids тобында болды. Оның алғашқы жұмысы ет фабрикасында болды, содан кейін Салфорд доктерінде кеме жөнелтуші кеңсесіне ауысты.
Қаза
The Fall Альберт Камюдың романының атымен аталып, бастапқыда Смит пен оның достары Мартин Брама, Уна Бэйнс және Тони Фрильден құралған. Осы кезде Смит 19 жасында колледжді тастағандықтан жұмыссыз болды. Одан кейін ол Салфорд доктеріндегі жүк жөнелткіші қызметінен бас тартып, тобына толыққанды назар аударды. Олардың алғашқы құрамы панк-рок қозғалысының алғашқы мүшелерінен жасақталған. Олардың музыкасы көптеген стильдік өзгерістерге ұшырады, көбінесе топ құрамындағы өзгерістермен бірге. The Fall тобының 40 жылдық мансабын топ мүшелігіне сүйене отырып, бес негізгі кезеңге бөлуге болады. Оларға 1970-ші жылдардың соңындағы алғашқы құрам, Райли/Сканлон/Хэнлидің классикалық кезеңі, 1984-89 жылдардағы Брикс жылдары, 1990-шы жылдардың басындағы жаңару және Нью-Йоркте сахнада болған төбелес кезінен кейінгі оқиғалар кіреді, одан кейін Хэнли жұмыстан кетіп, Смит тұтқындалды (төменде қараңыз). Ол "Perverted by Language" альбомына гитарашы және вокалист ретінде қосылып, сол кезеңдегі The Fall тректерінің ең жақсыларының бірін жазды және топтың дыбысына көбірек танымал, попқа бағытталған элементтерді енгізгені үшін кеңінен мақталады. Ол 1989 жылы олар ажырасқанға дейін топпен бірге болды. Смит осыдан кейін екі рет қайта үйленді. Оның екінші некесі The Fall фан-клубында жұмыс істеген Сафрон Приормен 1995 жылы ажырасып, ол 2016 жылдың сәуір айында топтан кетті. Смит пен Пулу 2016 жылы ажырасып, Смит қайтыс болған кезде оның серіктесі оның менеджері Памела Вандер болды. Марк Райли Австралиядағы тур кезінде Deep Purple-дің "Smoke on the Water" әніне билегені үшін жұмыстан босатылды, бірақ олар бұрын да көп рет дауласқан. Смит музыканттарды жиі ауыстыратынын, олар жалкоғай немесе немқұрайлы болмас үшін айтты. 2004 жылы әсерлі британдық диджей және The Fall жақтасы Джон Пил қайтыс болғаннан кейін, Смит BBC Newsnight бағдарламасында сұңғыла және түсініксіз көрінді, кейін ол бұл сахналық қорқудың сирек кездесетін жағдайы екенін айтты. The Fall 1980-ші жылдардың ортасында шағын хит-синглдардан басқа кең танылмаса да, олар мансабының бойында адал жанкүйерлерге ие болды. Стив Хэнли көптеген адамдармен өз буынының ең талантты бас-гитаристтерінің бірі деп есептеледі, ол Питер Хук, Энди Рурк немесе Гэри Монфилдке тең.
Жеке жұмыс және бірлесіп жұмыс істеу
Fall тобымен бірге Смит екі жеке сөз әнінен тұратын альбомдар шығарды: The Post Nearly Man (1998) және Pander! Panda! Panzer! (2002). Екеуінде де Fall тобының мәтіндері электрондық дыбыс коллаждары мен Fall әндерінен алынған үлгілерге қосылып оқылады, сондай-ақ The Fall тобының мүшелері де қатысты. Смит Edwyn Collins, Elastica, Gorillaz, Long Fin Killie, Mouse on Mars, Coldcut және Ghostigital сияқты әртістермен қонақ вокалисті ретінде жұмыс істеді. Оның 1994 жылы Inspiral Carpets тобының "I Want You" әніне салған үлесі Ұлыбританиядағы ең үздік 20 ән тізіміне енді, Джон Пилдің ықпалды Festive Fifty тізімінде бірінші орын алды және Смиттің Ұлыбританияның Top of the Pops телешоуында алғаш рет пайда болуына себеп болды. Ол Mouse on Mars тобымен бірлесіп Von Südenfed жобасымен айналысты, олардың алғашқы альбомы Tromatic Reflexxions 2007 жылдың мамырында шықты. 1986 жылы ол Папа Иоанн Павел І-нің қысқа мерзімді билігіне арналған "Эй, Лучани" атты пьеса жазды. Смит Майкл Винтерботтомның "24 Hour Party People" (2002) фильмінде эпизодтық рөлде ойнады, ал оның жас кезіндегі кейіпкерін Сэм Райли сомдады. Бұл эпизод фильмнің соңғы нұсқасына кірмегенімен, DVD-де өшірілген көрініс ретінде қолжетімді. Смит 2007 жылдың мамырында BBC Three арнасындағы "Идеал" комедиялық сериалында пайда болды, онда ол дөрекі сөйлейтін, темекі шегетін Иса рөлін ойнады. Fall тобының "Hip Priest" (1982) әнінен алынған бұлыңғыр, дыбысы басылған үлгі 1991 жылғы "The Silence of the Lambs" фильмінде пайда болды.
Өлім
Смит 2018 жылғы 24 қаңтарда 60 жасында өкпе және бүйрек қатерлі ісігінен соң ұзақ аурудан кейін қайтыс болды. 2017 жылы оның денсаулығы нашарлап, осы себепті оның өнер көрсетулері мүгедектер арбасында өтті. Өмірінің көп бөлігін темекі шегумен өткізген Смит тамақ және тыныс алу органдарымен ұзақ уақыт бойы проблемаларға тап болды. Дегенмен, оның еңбекқорлығы мен өнімділігі төмендеген жоқ, және ол ауруына қарамастан, жылына шамамен бір альбом шығаруды жалғастырды.
Лирикалық және вокалдық стилі
Смит Манкуния акцентімен ән шырқады және шифрлы стильде жазды. Оның кітаптар мен газеттерден сөздер мен тіркестерді қиып алып жасаған әндерінің есімдері де сондай тенденцияны көрсетеді, мысалы, "To Nkroachment: Yarbles" (1985). Оның вокалдық стилі де ерекше болды, ал сөйлеуі фразаларды "ах" дыбысымен аяқтауға бейімділігімен белгілі. Көбінесе 1990 жылдардың ортасынан бастап өлеңдерін дөңгелектеп немесе әндей келе айтатын. Оның ән дауысы, әсіресе тікелей эфирде орындағанда, "жайылған" деп сипатталды, және ол көбінесе өлеңдер арасында импровизацияланған сөздерді қосатын. Ол көптеген жазба дәптерлерінің біріне еркін стильде проза жазып, кейін Fall музыканттарының орындауында осы музыкаға қосатын. Ол өте көп жазатын, көбінесе тығыз, үздіксіз прозамен жазатын, кейін оны ән мәтініне дейін өңдейтін жазушы еді. Оның көптеген вокалдық тректері үйінде диктофонға немесе кассетаға ән салғанда жазылған, әсіресе 1985 жылғы "This Nation's Saving Grace" альбомындағы "Paintwork" бөлімдері, сондай-ақ Смит сол кезде көріп отырған деректі фильмнен Алан Купердің негізгі тізбектегі жұлдыздарды талқылауы. Кейін ол студияда осы дыбыс эффектін бейімдеді; мысалы, "Bad News Girl" (1988) әніне кіріспе. Оның проза жазу шеберлігі әнге дәстүрлі өлең-құбылау форматын тастап, ұзақ, үздіксіз баяндауды қолдайтын әндерінде көрінеді. Мысалдар: "Spectre Vs Rector" (1979), "The North Will Rise Again" (1980), "Winter (Hostel Maxi)" және "Winter 2" (1982), "Wings" (1983). Осы стильде жазылған Fall әндері кейде кейіпкерлердің немесе оқиғаның дамуына мән бермейді, оның орнына орын мен атмосфераны қалыптастырады. 1980 жылдардың соңында Смит бұл форматтан бас тартты. Кейбір ерте әндер оның қабылдаған кейіпкерлерінің біріне арналған, бірақ әрқашан үшінші тұлғадан баяндалған. Мысалдар: "The N. W. R. A" (1980), "Totale's Turns" концерттік альбомы, "2nd Dark Age" ("Fiery Jack" синглінің B жағы), "Dragnet" альбомының авторлық құқығы, сондай-ақ "Fiery Jack" (1980), "Hip Priest" (1982), "The Man Whose Head Expanded" (1983) және "Riddler" (1986) әндерінің кейіпкерлері. Бірінші тұлғадан баяндайтын сирек әндерге "Frenz", "Carry Bag Man" және 1988 жылғы "The Frenz Experiment" альбомынан "The Steak Place", сондай-ақ "Bill Is Dead" (1990), "Living Too Late" (1986) және "Edinburgh Man" (1991) кіреді. Ол өзінің әндерінің мағынасын немесе олардың шығуын түсіндіру туралы сұрауларға жауап бермеді. Журналист әннің кейіпкерлерінде өзінің қаншалықты көрінісін табуға болатыны туралы сұрағанда, ол: "Білмеймін, сіз дөңгелек көзілдірігіңіз бен былғары күртеңізбен отырсыз. Оның неге сіздің ойыңызша созылмасы екенін маған айтыңыз, әр пиво ішетін адам үшін оны жайлы мақала жазатын он мың журналист бар" деді. Оның әндерінің үзінділері көбінесе Fall альбомдары мен синглдерінің мұқабаларында қолмен жазылған түйін түрінде, ол жасаған коллаждармен бірге пайда болды. 1983 жылы Sounds журналына берген сұхбатында Смит көркем туындылар альбомның мазмұнын көрсетуін ұнататынын және оның графикалық таңдаулары музыкаға деген көзқарасын қалай көрсететінін түсіндірді. Ол арзан және қате жазылған плакаттарға, жергілікті газеттердің әуесқой дизайнына және "керексіз жерде тырнақшалары бар" баспа ақша белгілеріне қызығушылық танытты. Оларды Смит "жалғыз Fall көшірмешілері" деп атады. Сынаушы Саймон Рейнольдс оның өлеңдерін "өнеркәсіптік лас пен керемет және таңғажайып нәрселерді біріктіретін Солтүстік Англияның сиқырлы реализмі" деп сипаттады. Ол өзінің тәсілін "примитивті музыканы ақылды өлеңдермен біріктіруге" тырысқанын айтты. Тақырыптық тұрғыдан алғанда, оның жиі тығыз қабатталған сөздері көбінесе қалалық гротесктерді, көңілсіз пейзаждарды, "ессіз тарихты" сипаттауға және аймақтық жаргонмен сіңдірілген. Сұхбаттарында Смит Колин Уилсонды, Артур Махенді, Уиндхэм Льюисті, Томас Хардиді, М. Р. Джеймсті, Алгернон Блэквудты, Кларк Эштон Смитті және Филип К. Дикті, сондай-ақ Эдгар Аллан По, Эзра Паундты, Реймонд Чандлерді және Х. П. Лавкрафтты ықпал еткендер ретінде атады.
Тұлға
Смит қиын мінезді және көбінесе реакциялық болды, сондай-ақ солтүстік ағылшын көзқарасын ұстанды. Брикс оның "екі иығында да түйін бар" екенін айтты. Ол оңтүстікке келгендерді жиі аяқтандырып, Лондонға баруға ынтақтанбайтын. Лондонды қатты жек көретін. Ол адам және жазушы ретінде де қайшылыққа толы, соның арқасында ерекшелігі бар. Мансабында ол музыканттармен, жазба продюсерлерімен, дыбыс инженерлерімен, жазба компанияларының басшыларымен және Тони Уилсон, Питер Хук, Шон Райдер және Моррисси сияқты Манчестер сахнасының бұрынғы өкілдерімен келіспейтін. Оларды тұрақсыздықпен "Стивен" деп атады. Смит жұмысшы табының және зиялылыққа қарсы көзқарасын ұстанды, бірақ әдебиетке қызығушылық танытты. Журналист Эндрю Харрисонның айтуынша, оның аудиториясының көп бөлігі шахтерлер мен пошташылар болса да, көптеген студенттер мен Guardian газетінің оқырмандары да болды. Кейінгі өнер көрсетулерінде ол көбінесе көңілі толып сахнадан кететін немесе музыканттардың аспаптарына қасақана кедергі келтіретін. Бұл мінез-құлқы 1998 жылы Нью-Йорктегі Браунисте өткен концертте, өмірінің қиын кезеңінде, көп ішіп, топтың көңіл-күйі төмендеген кезде ең жоғары нүктесіне жетті. Концерт кезінде Смит сахнада басқа музыканттармен ұрысқаннан кейін, алкогольге тәуелділігіне және ашуды бақылауға емделуіне бұйрық берілді. Біршама жақсы мінез-құлық танытқаннан кейін полиция айыптары алынып тасталды. Ол футболға құмар жанкүйер және Манчестер Ситидің өмір бойғы жанкүйері болды, тіпті BBC-дің Final Score бағдарламасына қатысып, футбол нәтижелерін оқыды. Ол Джордж Бест сияқты ерекше тұлғаларды қадір тұтты, онымен кездесіп, ішімдік ішті және егер Бест аптасына 40 000 адамды жинаса, ол "қалағанын істей алатынын" байқады. Бастапқыда Лейборист партиясын қолдаған Смит Фолкленд соғысы кезінде партиядан шығып, Тони Блэр дәуірінде Лейбористтерге көңілі толыққанша қалды. 1997 жылғы сайлауда Блэрге қарсы Консервативтік партияға дауыс берді. 1980-ші жылдардың ортасында Smash Hits журналына берген сұхбатында премьер-министр болған жағдайда қандай саясатты қабылдайтыны туралы сұраққа ол: "Мен темекі бағасын екі есеге төмендетіп, пайдалы тағамдарға салықты екі есеге көтеремін, содан кейін Францияға соғыс жариялаймын" деді. 2012 жылғы сұхбатында Смит осы сұраққа әзілмен жауап берген кезде Ұлыбритания патшайымын билікке тағайындайтынын айтты. Смит сонымен қатар Ұлыбританияның Еуропалық Одақтан шығуына қолдау білдірді. Музыканттар одағының ұзақ жылдар бойы мүшесі болғанымен, ол олардың саяси көзқарасын сынап, "олар тек Корбинге дауыс беріп, Еуропалық Одақта қалуды айтады" деді.
Мұра
Смит өзінің мұрасына қатысты, әсіресе, оның әндерінің мәтіндерінде жиі сынаған модаға бағытталған музыка индустриясы тұрғысынан, бейтарап та, қысылған да сезімде болды. Ол біршама ашуланып, "әр суретші сенімділікке ұмтылады. Бірнеше жыл бұрын барлық уақыттағы жүз ең үздік суретші туралы сауалнаманы оқыдым. The Fall Моцарт пен Пуччинидің арасында болды. Мен осыған қатты қуандым. Бірақ, ертесі күні газеттен алып қарасам, тісі жоқ, бәрін ұрып-соғатын адам болып шығардым" деді. Осыған қарамастан, ол мансабы бойында зор ықпалға ие болды және сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, себебі ол топтың қазіргі трендтерді пайдалануына жол бермеді, бұл топтың өнерiн ескіртер еді. Ол Madchester сахнасын, сондай-ақ 2000-шы жылдардағы пост-панк қайта жандануында оны және The Fall-ді ықпал көзі ретінде көрсеткен топтарды, жеке өзі Talking Heads-қа көбірек қарызды деп санады. Сол сияқты, ол өткенге көз жүгіртпеді; жазба жасағанда The Fall стильдік тұрғыдан қайталанбауға талап етті, ал тікелей эфирде ескі әндер орындаудан бас тартты. Бұл тәсіл топ мүшелерін жиі ауыстыру стратегиясында да көрінеді. Ұзақ жылдар бойы оның жанкүйері болған Джон Пил: "The Fall – барлық басқа топтар өзін осы топпен салыстыруға тиіс" деді.
Көптеген альтернативті рок әртістері Смитті өз әндерінде еске алды. The Jazz Butcher 1983 жылы "Southern Mark Smith" әнін шығарды. Барбара Мэннингтің "Mark E. Smith & Brix" әні 1989 жылы шыққан Lately I Keep Scissors альбомында бар. Неміс рок-тобы Tocotronic оны 1996 жылғы Wir kommen um uns zu beschweren (Шағымдану үшін келдік) альбомында "Ich habe geträumt, ich wäre Pizza essen mit Mark E. Smith" ("Мен Марк Е. Смитпен пицца жеуге бардым деп армандадым") әнінде атады. Elastica 2000 жылы "How He Wrote Elastica Man" шығарды, бұл 1980 жылғы The Fall әні "How I Wrote 'Elastic Man'" әніне сілтеме. 2014 жылы Fat White Family "I Am Mark E Smith" атты EP шығарды, бұл 1985 жылғы The Fall әні "I am Damo Suzuki" әніне сілтеме. Sonic Youth The Fall әндерінің үш әнін, сондай-ақ The Kinks-тің "Victoria" әнін каверледі, оны 1990 жылы 4 Tunna Brix EP ретінде жариялады. Америкалық топтар At the Drive In және The Mars Volta әншісі Седрик Бикслер Завала Смитті "маған лирикалық және бұзықшыл ретінде зор ықпал еткен тұлғалардың бірі" деп сипаттады.