Кіріспе
Кокина (/k//oʊ/'/k//iː//n//ə/) – шөгінді тау жынысы, ол толығымен немесе дерлік толығымен моллюскалардың, трилобиттердің, брахиоподтардың немесе басқа омыртқасыздардың тасымалданып, тоздырылып, механикалық түрде сұрыпталған сынықтарынан тұрады. "Кокина" атауы испан тілінен келген, онда ол "ұлудың қабығы" және "молюска" деген мағынаны білдіреді. Шөгінді кокина деп санау үшін, оны құрайтын бөлшектердің орташа мөлшері немесе одан да ірі болуы керек. Кокинаның қаттылығы нашардан орташаға дейін өзгеруі мүмкін. Толық консолидацияланбаған және нашар цементтелген кокиналар карбонатты шөгінді тау жыныстарының Данхам жіктелу жүйесінде астық тастар ретінде қарастырылады. Жақсы цементтелген кокиналар, Folk жіктелуі бойынша биоспарит (қазбалы әктас) деп жіктеледі. Кокиналар жоғары энергетикалық теңіз және көлдік ортада жиналады, онда ағыстар мен толқындар оларды құрайтын қабықтарды қарқынды түрде іріктеуге, тоздыруға, жаруға және сұрыптауға себеп болады. Осының нәтижесінде, олар әдетте жақсы дамыған қабаттар немесе қиылысқан қабаттар, тығыз жиылу және қабық сынықтарының дұрыс бағытталуын көрсетеді. Кокиналармен байланысты жоғары энергетикалық теңіз немесе көлдік ортаға жағажайлар, су астындағы жасыл жартастар, жылдам тасқын арналары және тосқауылдар кіреді.
George Shields who went by the pseudonym Coquina
Sedimentary rock that is composed mostly of fragments of shells
Coquina (/k//oʊ/'/k//iː//n//ə/) is a sedimentary rock that is composed either wholly or almost entirely of the transported, abraded, and mechanically sorted fragments of mollusks, trilobites, brachiopods, or other invertebrates. The term coquina comes from the Spanish word for "cockle" and "shellfish". For a sediment to be considered to be a coquina, the particles composing it should average or greater in size. Coquina can vary in hardness from poorly to moderately cemented. Incompletely consolidated and poorly cemented coquinas are considered grainstones in the Dunham classification system for carbonate sedimentary rocks. A well cemented coquina is classified as a biosparite (fossiliferous limestone) according to the Folk classification of sedimentary rocks. Coquinas accumulate in high energy marine and lacustrine environments where currents and waves result in the vigorous winnowing, abrasion, fracturing, and sorting of the shells that compose them. As a result, they typically exhibit well developed bedding or cross bedding, close packing, and good orientation of the shell fragments. The high energy marine or lacustrine environments associated with coquinas include beaches, shallow submarine raised banks, swift tidal channels, and barrier bars.
Құрамы мен таралуы
Кокина негізінен кальцит минералынан құралған, көбінесе қабықшалар немесе маржан түрінде болатын фосфаттар да қосылады. Девон кезеңінен бастап Плейстоцен дәуіріне дейінгі кокиналар бүкіл әлемде жиі кездеседі, кокинаның қалыптасуы үшін қажетті шөгінді жағдайлар көптеген теңіз беткейлерінде кең таралған.
Австралия
Акулалар шығанағы жолының оңтүстік-шығысында, Дэнхемге жақын жерде, Акулалар шығанағы коклының (Fragum erugatum) миллиардтаған кішкентай қабықтарынан тұратын, шамамен ұзын жағалау бойы созылып жатыр, олардың орташа ұзындығы 90 см-ден кем. Бұл қабық жиынтығы 2-ден астам қалыңдыққа жетеді, кейбір жерлерде ығысып, цементтелген, қатты әктас массаларын құрайды, бұрын олар жергілікті құрылыста қолданылған блоктарға қашалып, кесілген. Сент-Эндрю ағылшын шіркеуі, "Олд Перлер" мейрамханасы және Шарк-Бейдегі "Шарк-Бей" қонақ үйінің бір бөлігі кокина қабықтарынан жасалған блоктардан салынған. 1954 жылы салынған шіркеудің қабырғалары жеңіл металл қаңқасы мен қабық беті арасында кокина қабықтарымен толтырылған, ал "Ескі Перлер" 1974-1977 жылдары кокина қабықтарынан жасалған блоктармен нығайтылған қабырғаларымен салынған.
Бразилия
Жақында Бразилияның солтүстік-шығыс жағалауында мұнайға толы формациялар табылды, олардың құрамында кокина резервуарлары бар. Кокиналар әдетте кеуектілігі мен өткізгіштігі жағынан әртүрлі, бірақ басқа лакустрин карбонаттар сияқты, олар сирек кездесетін резервуарлар болып табылады. Корбет және авторлар (2015) резервуарлар туралы талқылауда 1975 жылы Бадежу кен орнының (Кампос бассейні) табылуы Лагоа Фейя кокиналарындағы алғашқы көмірсутектердің табылуы болғанын, ал 1978 жылы Пампо және Лингуадо кен орындары табылды делінген. Морро-ду-Шавес формациясының кокиналары теңіздік емес екіжарым қабықтылар мен шоқжарымдардан құралған. Терең, оттегіге толы суларда өмір сүрген екіжарым қабықтылардың қабықтары, дауылдар мен жағалау ағындары арқылы өзендер мен жағажайларда шөгінді ретінде сақталған. Сержипе-Алагоас бассейнінің кокиналарының палинологиялық жазбалары талданды және шөгінділер кеш баремьян кезеңімен даталанды; нәтижелер теңіздік және/немесе тұзды ортаны көрсетеді. Дэниел Томпсон (2013) Морро-ду-Шавес формациясының кокиналары құрғақ ортаға тән теңіздік жұмсақ денелілердің кең ауқымын қамтиды деп мәлімдейді, бұл ерте креда кезеңінде теңіздің мерзімді кіруін көрсетеді. The Sedimentary Record журналында жарияланған Сенира Каттаның мақаласына сәйкес, 2006 жылы Petrobras және серіктестерінің Лула кен орнын ашқандығы Сантос және Кампос бассейндеріндегі баремьян/аптиян тұз астындағы ойында мұнай барлаудың жолын ашты, соның салдарынан терең кокина резервуарлары маңызды нысаналарға айналды. Оның айтуынша, зерттеу аймақтарындағы тұз астындағы екі негізгі резервуар: "кеш жарылыс кокиналары, кеш баремьяннан ерте аптиянға дейін шөгіндірген лакустрин фациестер және Оңтүстік Америка мен Африка арасындағы ірі булану алабының қалыптасуына дейін аптиян кезеңінде шөгіндірген жас жарылыс/саг микробтық әктастар". Сантос бассейнінің сыртқы биіктігінде, көршілес Кампосқа ұқсас кокинаның көптеген қабаттары бар. Сантос бассейнінің тұзға дейінгі стратиграфиясы континенттік қабықтың шөгу кезеңіндегі баремьян және аптиян кезеңдерінде ірі пелеципод (екіжарым қабықты) кокинадан тұратын көлдік шөгінділерді көрсетеді.
Флорида
Флоридадағы кокина кендері көбінесе жарты аралының шығыс жағалауында орналасқан. Бұл кокина Анастасия аралының құрметіне Анастасия формациясы деп аталды, осы аралда испандықтар Сан-Маркос Кастильосын салу үшін тас қазып алған – бұл Сент-Огюстин қаласын қорғауға арналған бекініс. Анастасия формациясы Сент-Джонс округіндегі Сент-Огюстиннен солтүстікке қарай Палм-Бич округінің оңтүстігіне дейін созылады. Бұл формация мен оған байланысты құм Атлант жағалауының тізбегінің бөлігін құрайды, бұл Плейстоцен дәуіріндегі аралдар тізбегі, ол Дюваль округінен Дейд округіне дейін жалғасады. Штатта басқа кокина кендері де бар, бірақ олар шектеулі аудандарда ғана кездеседі. Анастасия формациясы шығыс жағалауындағы бірнеше жерлерде табиғи түрде көрінеді, оның ішінде Вашингтон Оукс Гарденс мемлекеттік паркі, Гилберт Барс панасы, Мартин округіндегі Хатчинсон аралы және Мартин округіндегі Табиғатты қорғау қорына тиесілі Блоуинг Рокс қорығы бар. Кокина әлі де кейде қазылып, 400 жылдан бері Флоридада құрылыс материалы ретінде қолданылып келеді, және Сент-Огюстиндегі Кастильоның қабырғаларын құрайды. Бұл тас, әсіресе ауыр артиллерия қолданылған кезеңде салынған бекіністерді салуға өте қолайлы материал болды. Кокинаның жұмсақтығының арқасында, зеңбірек доптары қабырғаларды жарып немесе тесіп өтпей, олардың ішіне батып кететін. Испандықтар салған алғашқы Сент-Огюстин маяғы да кокинадан салынған. Кокина 1598 жылдан бері Сент-Огюстиндегі дақыл сақтау үшін ғимарат салуға қолданылып келеді. Бұл Флориданың Атлант жағалауында 1930 жылдарға дейін жалғасқан құрылыс дәстүрінің бастауы болды. Сент-Огюстин маңында Кастильо-де-Сан-Маркос, Форт-Матанзас, ескі қала қақпалары, собор, испан және британдық кезеңдегі тұрғын үйлер, жер шекаралары мен мазарлар Анастасия аралынан қазылған кокинадан салынған. Оңтүстікке қарай, Жаңа Смирнада 1770 жылдарда Эндрю Тернбулл колониясында үлкен қойма мен кемежай кокинадан салынған. 1816 жыл шамасында Джон Аддисон Томока өзеніндегі өз плантациясында кокинадан ас үй салды. Бұл материал 1820 және 1830 жылдары қант плантацияларындағы қант фабрикаларының құрылысында да қолданылды. Мысалы, Булоу, Данлатон және Жаңа Смирна қант фабрикаларын атауға болады. Бұл ерте құрылыстарда кезекті кокина әк пластырымен қорғалған. Сент-Огюстинде қайта жаңартылған бірнеше үйлерді қоспағанда, бұл құрылыстардың кокинадан жасалған қабырғалары бүгінде ауа-райының әсеріне ұшырап, бірте-бірте бұзылуда.
Мексика
Мексиканың солтүстік-шығысындағы Сан-Фернандо өзенінің жоғарғы ағысындағы қазбалы құмдар мен құмды саздардың үстінде, қайнозой дәуіріне жататын коквина әктасының қабаты жатыр. Коквина кендері Баха-Калифорния түбегінде де кездеседі, оның ішінде су астындағы "рифтер" де бар. Баха-Калифорнияның солтүстік-шығыс жағалауындағы Пунта-Бораскоса, Сан-Фелипе және Колорадитос аймақтарында коквина деп аталатын "рифтер" кездеседі. Бұл ошақтар уран-торий әдісімен зерттелгенде, Плейстоцен дәуіріне, шамамен 130 000 жыл бұрынғы кезеңге жатсады. Пуэрто-Пеньасконың шығысында, жартылай үзіліссіз коквина шығындары шалшық аймақта немесе таяз су астында, жағажай құмдарының астында жартылай көмілген күйде табылды. Калифорния шығанағының жоғарғы бөлігінің екі жағалауында да басқа Плейстоцендік шығындылар кездеседі. Батыс Баха-Калифорнияның Вискаино түбегінде "Тивела стулторум" ковинасы Писмо қабығының қабықшаларында көптеп кездеседі. Қабықшаларды U сериясы және аминқышқылдары әдістерімен талдау аяқталғанша, бұл теңіздік трангрессия шамамен 200 000 жыл бұрынғы кезеңге жатқызылды. Сан-Иполито және Асунсьон шығанақтарындағы шығындылар бірнеше метр қалыңдықтағы, бос құмды жағажай тастары, қазіргі орташа теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Ежелгі майялар қазіргі Чиапас штатының (Мексиканың оңтүстігі) таулы аймағындағы Тонина қаласын жергілікті тастардан, оның ішінде едендерге, қабырғаларға және баспалдақтарға арналған кірпіштер мен тақталар жасау үшін қолданылған үлкен коквина тастарынан салған.
Солтүстік Каролина
Кокина Солтүстік Каролинаның оңтүстік-шығысында өте шектеулі таралымына ие. Ең жақсы белгілі жері – Солтүстік Каролинаның оңтүстік жағалауындағы Форт-Фишер маңында, Нью-Ханувер округінде орналасқан. Бұл Солтүстік Каролинаның жағалау жазығындағы табиғи түрде кездесетін сирек ашық жартастардың бірі. «Каролина геологиясында» бұл жазық «жағалау, лагуна, жағалау және өзен шөгінділерімен жатқан, тереңдігі аз теңіз астындағы жазық» деп сипатталған. Бұл шөгінділер жүздеген мың жылдар бойы теңіз деңгейінің көптеген рет көтерілуі мен төмендеуі кезінде қалыптасқан. Солтүстік Каролинаның Tidewater аймағының жағалаулары жел мен толқындардың әсеріне, шөгінділердің жиналуына, толқын қозғалысына және теңіз деңгейінің өзгеруіне жауап ретінде үнемі өзгеріп отырады. Ішкі жағалау жазығы тұрақтырақ саналатын болса да, жағалау жазығы Плиоценнің соңы мен Плейстоценнің басындағы теңіз деңгейінің ауытқуларына байланысты бірнеше рет теңіздің шайып кетуіне ұшыраған. Тарихи жазбалар мен қазірге дейін сақталған ғимараттар, іргетастар, жертөлелер және тіреу қабырғалары кокинаның Солтүстік Каролинада кем дегенде 1760 жылдан бастап қазыла бастағанын көрсетеді, бұл туралы куәлік – Нью-Берн маңындағы Клер-Спрингс плантациясының колониялық кезеңдегі сәулеттік қираған қалдықтары. Седжли аббаттығы – 18 ғасырдағы плантациялық үй. Бір кезде Ортон өзенінен тікелей қарсы жағындағы кең жер учаскесінде орналасқан бұл үйді жергілікті тарихшы және жазушы Джеймс Спрант «Кейп-Фейрдің ең сәнді отарлық резиденциясы» деп сипаттаған. Спрант Седжли аббаттығын өлшемдері мен сыртқы түрі бойынша Вилмингтонде әлі де тұрған екі қабатты, жертөлесі бар губернатор Дадлидің үйімен салыстырды. Көптеген оңтүстік плантациялары сияқты, Седжли аббаттығы да Азамат соғысынан кейін тасталып кетті. Бос тұрған үй 1870 жылдары бұзылып, кокинаның қираған қалдықтары өртеліп, егістікке тыңайтқыш ретінде таратылды. 1978 жылы бұрынғы плантация орнында жүргізілген археологиялық зерттеулер кезінде қатты кокинаға қазылған сегіз фут тереңдіктегі жертөле табылған.
Басқа қолданыстар
Бұрын кокина Батыс Австралияның Денхам қаласында ғимараттар салу үшін қолданылған, бірақ қазір бұл ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұралық нысанында карьерлерді қазуға рұқсат етілмейді. Жаңа қазылған кезде кокина өте жұмсақ болады. Осы жұмсақтығының арқасында оны карьерден алып, қалыпқа келтіру өте оңай. Дегенмен, тас бастапқыда құрылысқа қолдануға тым жұмсақ. Құрылыс материалы ретінде пайдалану үшін тас шамамен бірден үш жылға дейін кеуіп қалады, соның нәтижесінде тас қатайып, пайдалануға жарамды, бірақ салыстырмалы түрде жұмсақ күйге енеді. Кокина төсеу материалы ретінде де қолданылған. Ол көбінесе нашар байланысқан және қабықша немесе коралл сынықтарына оңай бөлінеді, оларды қиыршық тас немесе қаттырақ тау жыныстарымен алмастыруға болады. 1930 жылдары Солтүстік Каролинадағы Форт-Фишерде тас жолдар салу үшін кокинаның ірі көлемде өндірілуі басталды. Көбінесе ерекше пішінді үлкен кокина кесектері ландшафтты безендіру үшін қолданылады. Кокина құрамында фосфат болғандықтан, оны кейде тыңайтқыш ретінде алу үшін қазып шығарады.