Кіріспе

1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыста жапондықтар әуе шабуылымен және адмирал Сентаро Омори басқаратын Рабаулдан келген күшті теңіз күштерімен жауап берді. Олар 1942 жылғы тамызда Саво аралында жеткен жетістікті қайталауға тырысты, бұл Шығыс Соломон аралдарына одақтас әскерлерінің десанттарына жауап болды. Жапондық құрама асығыс түрде қолда бар кемелерден жиналды, олардың көпшілігі бұрын бірге жаттығуға немесе шайқасқа қатыспаған. Оморидің күші ауыр крейсерлер – «Жапон крейсері Миоко» және «Жапон крейсері Хагуро», жеңіл крейсерлер – «Жапон крейсері Агано» және «Жапон крейсері Сэндай», сондай-ақ эсминецтер – «Жапон эсминці Наганами», «Жапон эсминці Хацуказе», «Жапон эсминці Вакацуки», «Жапон эсминці Шигуре», «Жапон эсминці Самидаре» және «Жапон эсминці Ширацую» құрамында болды. Бұл екі ауыр крейсер және екі эскорт (сол және оң жақтағы) – жеңіл крейсер мен үш эсминецтен тұратын крейсерлік дивизияға (5-ші крейсерлік дивизия) біріктірілді. Сол жақ эскортты контр-адмирал Идзуин Мацудзи, ал оң жақ эскортты контр-адмирал Мориказу Осуги басқарды. Бастапқыда бұл күшке қарсы десант үшін жүктелген бес эсминец-көліктің құрамына кірген, бірақ бірнеше кешігуден кейін көліктер Рабаулға қайтару туралы шешім қабылданды. Бұл күш 7/8 қарашада Коромокина лагунасы маңына десант түсіруге тиіс болды. Жапондық күштерге қарсы Мерриллдің 39-шы жедел тобы (TF39) тұрды. TF39-ның ядросы 12-ші крейсерлік дивизия (CruDiv) – «Монпельер», «Кливленд», «Колумбия» және «Денвер» болды. Бұл төрт крейсер ресми түрде жеңіл крейсерлер саналды, бірақ олар жапондық ауыр крейсерлердің көлеміне жақын болды және он екі радарлық басқарылатын жылдам ату қаруымен жабдықталған. TF39-ға сондай-ақ екі эсминецтік дивизиядан (DesDiv) тұратын 23-ші эсминецтік эскадрильясы (DesRon) кірді: DesDiv 45 – «Чарльз Озбурн», «Дайсон», «Стэнли», «Клэкстон» және DesDiv 46 – «Спенс», «Тэтчер», «Конверс», «Фут». Меррилл күштің жалпы басқаруын жүзеге асырды, сондай-ақ тікелей CruDiv 12-ге басшылық етті, ал капитан Арли Берк DesDiv 45-ке, ал командир Бернард Остин DesDiv 46-ға басшылық етті. Мольтке мүйісіндегі АҚШ мина тастау кемелері де алынды. Осы уақытта АҚШ барлау ұшақтары Оморидің күшін анықтады, ал оған жауап ретінде Мерриллдің күші, бұған дейін Бугенвильдің солтүстігіндегі Бука маңындағы жапондық позицияларын бомбалаған, Велла Лавелладан солтүстікке қарай тосқауыл қою үшін 1/2 қарашаның түн ортасынан бұрын жолға шықты. Олар кейіннен Императрица Аугуста шығанағына кіруді бөгеу үшін орналасты. Жапондықтар солтүстік-батыстан жақындап, десант күштерін көліктерде және жағалауда бомбалауды жоспарлады. 2 қараша күні сағат 01:30-да «Хагуро» американдық әуе шабуылына ұшырады. Осыдан туған зақым бүкіл құраманың жылдамдығын едәуір төмендетуді қажет етті. Американдықтар 2 қараша күні сағат 02:27-де радарлық байланыс орнатты. Меррилл кейіннен күшін үш колоннаға бөлді, Берк эсминецтерін жапондық солтүстік фланга шабуылға жіберді, ал крейсерлер торпедалық қашықтықта қалу үшін бұрылды. Америкалық құраманың алдыңғы қатарында Берк DesDiv 45-тің төрт эсминцін торпедалық шабуылға жіберді және 02:46-да жапондықтарға қарсы залп ашты. Сол уақытта «Сэндай» басқарған дивизия сегіз торпеда атып жіберді. Әр шабуыл анықталып, екі топ та торпедалардан қашып кетті. Жапондық флот шатасудың салдарынан үш топқа бөлінді. Меррилл 46-шы эсминецтік дивизияға шабуыл жасауға бұйрық берді. Дайынсыз қалған «Фут» команданы дұрыс түсінбеді және басқа кемелерден бөлініп кетті. Капитанының бар күшін салғанға қарамастан, «Фут» шайқасқа қайта қосыла алмады және басқа достас кемелермен соқтығысу қаупі туды. Сағат 02:50 шамасында DesDiv 45-тің торпедалық шабуылы толық күтпеген жағдайға жетпегені анық болғанда, американдық крейсерлер от ашты, тез арада «Сэндайды» мүгедек қалдырды, оның рулі тұтқырланды. «Самидаре» торпедасын атқаннан кейін «Ширацуй» кемесімен соқтығысты. «Миоко» осы соққыдан едәуір зақым алды. Осы уақытта «Хагуроға» бірнеше крейсерлік снарядтар соқты, олардың тек біразы ғана жарылды. Америкалықтар нысаналарын визуалды бақылауға сүйенгендіктен, «Спенс» пен «Тэтчер» де соқтығысты, бірақ шайқасты жалғастыра алды. «Футқа» торпеда соқты, кеменің артқы жағын қиратты, нәтижесінде 19 адам қаза тауып, 17 адам жарақат алды. 03:20 мен 03:25 аралығында «Денвер» 8 дюймдік үш снарядқа түсті, олар жарылмады. Сонымен қатар, жапондық эсминецтер тобымен жақындасқанда «Спенске» жарылмаған снаряд су сызығында соқты. Шайқас барысында американдық эсминецтер бір-бірімен байланыс орнатуда қиындықтарға тап болды және бірнеше рет достас кемелерге оқ атудан қашып қалды, бұл радар және идентификациялық жүйелермен жабдықталған тіпті түнгі шайқастардың да қаншалықты қиын екенін көрсетті. Шайқастың кейінірек сараптамасы DesDiv 46-ның жапондық кемелердің орталық тобына торпеда тастау мүмкіндігін нақты идентификацияланбағандықтан пайдаланбағанын көрсетті. DesDiv 46 содан кейін солтүстікке бұрылып, «Сэндайға» отын шоғырландырды. 03:37-ге қарай Омори, ауыр крейсерді батырғанын сеніп, күндіз АҚШ әуе тасымалына түсуден қауіптеніп, шегінуге бұйрық берді. Мерриллдің крейсерлері батысқа шегініп бара жатқан жапондық күштерді бомбалау үшін жақындады, «Хацуказеге» атысты, бірақ ешқандай тиімді соққы бермеді. Сағат 04:00 шамасында DesDiv 45 және 46 шегініп бара жатқан жапондық кемелермен шатасқан қақтығысқа түсті, «Сэндайды» батырып, солтүстік топтың қалған кемелерін кері шегіндірді. 04:13-ке дейін «Спенс» отын құбырындағы судың салдарынан жылдамдығын жоғалтты және құрамадан шығып қалды. Американдық кемелер жаумен болған көптеген соққылар туралы хабарлады. DesDiv 45 қателікпен ақсаған «Спенске» оқ атты, ешқандай зиян келтірмеді. CruDiv 12 және «Спенс» 05:10-да жапондық кемеге шабуыл жасады. Крейсерлер «Спенс» пен жапондық кеме арасындағы айырмашылықты анықтай алмағандықтан, отын тоқтатып қойды. 05:19-ға қарай DesDiv 45 «Спенске» көмекке келді, ол осы уақытқа дейін атыс оқ-дәрісін тауысып қалған. Ауыр зақымдалған «Хацуказе» жапондық кемесі жарылып батты. Таң отымен қуғын тоқтатылды және барлық кемелер, олардың көпшілігі отын мен оқ-дәрісіз, Мерриллдің кемелерінің әуе шабуылына ұшырауы мүмкін екенін ескере отырып, бақытсыз «Футпен» кездесуге бұйрық берді. Бұл дұрыс болды, өйткені Рабаулдан шыққан 100-ден астам ұшақтан тұратын ауыр жапондық әуе шабуылы таңның басында «Футтің» маңында жиналған АҚШ кемелеріне бағытталды. Бұл АҚШ және Жаңа Зеландиядан келген жағалаудағы ұшақтардың көмегімен күресілді, шабуылдаушы ұшақтарға ауыр шығын келтірілді. Жапондық кемелер «Монпельерге» екі соққы берді, нәтижесінде тоғыз адам жарақат алды. «Фут» кейіннен жөндеуге Тулагиге буксирленді.

Салдары

Бұл шайқас АҚШ теңіз күштері үшін толық жеңіспен аяқталды, автор Лео Мариотт оны «Соломон аралдары науқанының соңғы маңызды теңіз шайқасы» деп сипаттады. Олар жапондықтарды Торрокина мүйісі маңындағы осал көлік кемелері мен десанттық қайықтардан ығыстырып, қарсыластарына айтарлықтай зиян келтірді. 19 адам қаза болып, 26 адам жараланды, үш кеме зақымданды, ал сәтсіз операцияның нәтижесінде Омори өкіметтен шеттетілді. 1943 жылдың қалған бөлігінде АҚШ теңіз жаяу әскерлері мен жапондықтар периметр маңында бірнеше шағын құрлықтағы шайқастарды жүргізді, бұл 1944 жылдың наурыз айында жапондықтардың кең ауқымды қарсы шабуылына әкеп соқты. Бұл қарсы шабуыл ауыр жапондық шығындармен тойтарылды. 1944 жылдың ақпан айының басына қарай АҚШ Бугенвильде 400-ден астам ұшақтан тұратын күш жинады; айдың соңына дейін Рабаул маңындағы жапондық әуе қорғанысы жеңіліске ұшырады.