Кіріспе
Биологиялық номенклатурада қолданылатын термин. Зоологиялық номенклатурада типтік түр (species typica) – тұқымның немесе субтұқымның атауымен тұрақты түрде таксономиялық байланысты саналатын түрдің атауы, яғни биологиялық типтік үлгіні (немесе үлгілерді) қамтитын түр. Жоғары тұқымдық топтар үшін де ұқсас ұғым қолданылады, ол типтік тұқым деп аталады. Ботаникалық номенклатурада бұл терминдер номенклатура кодексінде ресми мәртебеге ие емес, бірақ кейде зоологиялық номенклатурадан алынады. Ботаникада тұқым атауының типі – түр атауының типі болып табылатын үлгі (немесе сирек жағдайда – иллюстрация). Сол типті түрдің атауы да тұқым атауының типі ретінде қарастырылуы мүмкін. Тұқым және отбасы атаулары, олардың әртүрлі бөлімшелері, сондай-ақ тұқым атауларына негізделген кейбір жоғары дәрежелі атаулардың барлығында мұндай типтер болады. Бактериологияда әр тұқым үшін типтік түр белгіленеді. Қазіргі уақытта жарамды деп танылған немесе танылмаған зоологиядағы әрбір атаулы тұқым немесе субтұқым теориялық тұрғыдан типтік түрмен байланысты. Бірақ, практикада, бұрынғы басылымдарда типтік түрді көрсету міндетті болмаған кезде, типтелмеген атаулардың үлкен саны жинақталған.
In zoological nomenclature, a type species (species typica) is the species name with which the name of a genus or subgenus is considered to be permanently taxonomically associated, i. e., the species that contains the biological type specimen (or specimens). A similar concept is used for suprageneric groups and called a type genus. In botanical nomenclature, these terms have no formal standing under the code of nomenclature, but are sometimes borrowed from zoological nomenclature. In botany, the type of a genus name is a specimen (or, rarely, an illustration) which is also the type of a species name. The species name with that type can also be referred to as the type of the genus name. Names of genus and family ranks, the various subdivisions of those ranks, and some higher rank names based on genus names, have such types. In bacteriology, a type species is assigned for each genus. Whether or not currently recognized as valid, every named genus or subgenus in zoology is theoretically associated with a type species. In practice, however, there is a backlog of untypified names defined in older publications when it was not required to specify a type.
Зоологияда қолдану
Типтік түр – жануарларды жіктеу және номенклатурада (атауда) қолданылатын түсінік және практикалық жүйе. "Типтік түр" белгілі бір туыс атауы үшін эталондық түрді және оның "анықтамасын" білдіреді. Егер бірнеше түрді қамтитын таксонды бірнеше туысқа бөлу қажет болса, типтік түр бастапқы таксонның атауын автоматты түрде жаңа туыстардың біріне береді – типтік түрді қамтитын туысқа. "Типтік түр" термині зоологиялық номенклатурада Халықаралық зоологиялық номенклатура кодексінің 42.3-бабымен реттеледі, онда типтік түр – туыс немесе субтуыс атауының атын ұстап тұрған түр деп анықталады (туыстық топ атауы). Глоссарийде типтік түр былай анықталады:
Типтік түр формалды атауды (туыс атауын) туысқа тұрақты түрде бекітеді, осы туыстағы бір ғана түрге туыс атауын тұрақты байланыстырады (яғни, туыс атауын сақтау үшін туыс осы түрді қамтуы керек). Түр атауы өз кезегінде, теория бойынша, типтік үлгіге бекітіледі. Мысалы, құрлықтағы бұршақтар туысы Монаханың типтік түрі – Helix cartusiana, бұл түр алғаш рет сипатталған және Монаха туысына жатқызылған кезде Monacha cartusiana деп аталады. Қазіргі уақытта бұл туыс Hygromiidae тұқымдастығына жатады. Бұл тұқымдастықтың типтік туысы – Hygromia туысы. Зоологияда типтік түрлер ұғымын Пьер Андре Латрейл енгізді.
Цитаталау
Халықаралық зоологиялық номенклатура кодексі түрдің бастапқы атауын (биноменін) әрқашан көрсету қажет дейді. Ол 67.1-бапта мысал келтіреді. Astacus marinus кейін Homarus туысының типтік түрі ретінде белгіленді, осылайша оған Homarus marinus деген атау берілді. Дегенмен, Homarus туысының типтік түрі әрқашан бастапқы атын, яғни Astacus marinus-ты, Cancer grammarius-тің кіші синонимі болғанына қарамастан, пайдалануы керек. Алға, су өсімдіктері, саңырауқұлақтар және өсімдіктер үшін номенклатураның халықаралық кодексі осыған ұқсас нақты мәлімдеме жасамайды, бірақ мысалдар бастапқы атау қолданылатынын көрсетеді, сондықтан туыс атауының «типтік түріне» сол туысқа жататын атау қажет емес. Осылайша, 10-бапта, 3-мысалда, Elodes туыс атауының түрі Elodes aegyptica түрінің түрі ретінде емес, Hypericum aegypticum түрінің түрі ретінде келтірілген. (Қазіргі уақытта Elodes, Hypericum-нан бөлек түр деп есептелмейді.)
Although the International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants does not contain the same explicit statement, examples make it clear that the original name is used, so that the "type species" of a genus name need not have a name within that genus. Thus in Article 10, Ex. 3, the type of the genus name Elodes is quoted as the type of the species name Hypericum aegypticum, not as the type of the species name Elodes aegyptica. (Elodes is not now considered distinct from Hypericum.)