Кіріспе
Химиялық байланыс алты байланысушы электронды қамтиды; бір сигма және екі пи байланысы. Химияда үштік байланыс – коваленттік жай байланыстағы қалыпты екі электронның орнына, екі атом арасындағы алты байланысушы электронды қамтитын химиялық байланыс. Үштік байланыстар эквивалентті жай немесе қос байланыстардан күштірек, байланыс реті үшке тең. Ең көп кездесетін үштік байланыс азот N2 молекуласында; екінші ең көп кездесетін байланыс – екі көміртек атомы арасында, алкиндерде кездеседі. Үштік байланысты қамтитын басқа да функционалдық топтар – цианидтер және изоцианидтер. Дифосфор және көміртек оксиді сияқты кейбір екі атомды молекулалар да үштік байланысқа ие. Скелеттік формулаларда үштік байланыс екі байланысқан атомның арасында үш параллель сызық (≡) түрінде бейнеленеді. Ацетилен, H−C≡C−H; цианоген, N≡C−C≡N; көміртек оксиді, C≡O. Үштік байланысы бар химиялық қосылыстар.
A triple bond in chemistry is a chemical bond between two atoms involving six bonding electrons instead of the usual two in a covalent single bond. Triple bonds are stronger than the equivalent single bonds or double bonds, with a bond order of three. The most common triple bond is in a nitrogen N2 molecule; the second most common is that between two carbon atoms, which can be found in alkynes. Other functional groups containing a triple bond are cyanides and isocyanides. Some diatomic molecules, such as diphosphorus and carbon monoxide, are also triple bonded. In skeletal formulae the triple bond is drawn as three parallel lines (≡) between the two connected atoms. acetylene, H−C≡C−H cyanogen, N≡C−C≡N carbon monoxide, C≡O+Chemical compounds with triple bond(s)
Бiрiктiру
Үштік байланысты орбиталық гибридтеу тұрғысынан түсіндіруге болады. Ацетилен мысалында, әрбір көміртек атомы екі sp орбиталы мен екі p орбиталына ие. Екі sp орбиталь сызықтық, 180° байланыс бұрыштарымен және картезиан координаттар жүйесінде x осьін қамтиды. p орбиталдары y және z осьтеріндегі sp орбиталдарына перпендикуляр орналасқан. Атомдар жақындасқанда, sp орбиталдары бір-бірімен жабысып, sp-sp сигма байланысын құрайды. Сонымен қатар, pz орбиталдары жақындасып, pz-pz пи байланысын жасайды. Сол сияқты, екінші py орбиталдары py-py пи байланысын құрайды. Нәтижесінде, бір сигма байланысы және екі пи байланысы пайда болады. Иілген байланыс моделінде үштік байланыс үш sp3 лобтарының қабаттасуы арқылы, пи байланысын қарастыру қажеттілігінсіз де қалыптасуы мүмкін.
Оттегіден ауыр элементтер арасындағы үштік байланыстар
Көптеген элементтер оттегіден басқа да үш еселік байланыстар құруға қабілді. Мұндай байланыстар кейбір өтпелі металдарда кең таралған. Hexa(tert-butoxy)ditungsten(III) және Hexa(tert-butoxy)dimolybdenum(III) – металл-металл байланысының қашықтығы шамамен 233 пм болатын белгілі мысалдар. Hexa(tert-butoxy)ditungsten(III) алкиндермен реакцияларына ерекше назар аударылған, нәтижесінде RCW≡W(OBut)₃ формуласына ие металл-көміртекті үш есе байланысқан қосылыстар пайда болады.
Сонымен қатар, фосфор жоғары реактивті дифосфор диатомдық молекуласы түрінде де болуы мүмкін, оның байланыс энергиясы динитрогеннен шамамен екі есе төмен.