Кіріспе
Citroën BX – 1982 жылдан 1994 жылға дейін француз өндірушісі Citroën компаниясы шығарған үлкен отбасылық автомобиль. 12 жылдық өндіріс тарихында барлығы 2,315,739 BX машинасы жасалған. Хэтчбек 1993 жылы Xantia моделінің пайда болуымен тоқтатылды, ал универсал тағы бір жыл өндірісте болды. BX жеңіл салмақты болу үшін жасалған, оның құрамында пластиктен жасалған көптеген, азаматтық саны шектеулі кузов бөлшектері болды.
Тарих
Citroën BX 1982 жылдың маусымында таныстырылды, бірақ оның коммерциялық өмірі сол жылдың күзінде ғана Эйфель мұнарасының астында басталды. BX 1970 жылы шығарылған табысты Citroën GS/GSA шағын отбасылық көлігін үлкен көлікпен алмастыру үшін жасалды (GSA 1986 жылға дейін сатылымда болды). Француздық жарнамалық кампанияда "J'aime, j'aime, j'aime" слоганы қолданылды, бұл автомобильді Джулиен Клерк арнайы жазған музыкамен бірге көрсетті. Британдық жарнамалық кампания "Көлік жүргізуді жақсы көреді, гаражға түсуді жек көреді" слоганын пайдаланды, бұл Citroën-нің BX техникалық қызмет көрсету шығындарын азайтуға, ал технологиялық тұрғыдан дамыған GS/GSA-ның орташадан жоғары техникалық қызмет көрсету шығындарын көрсетуге жасаған күшін көрсетеді; сонымен қатар, Citroën стилінде жолда жүруді қамтамасыз етті. Бұрышты хэтчбэк Bertone компаниясының Марчелло Гандини британдық 1977 жылғы Reliant FW11 концептісі және 1979 жылғы Volvo Tundra концептісі негізінде жасаған. Бұл Peugeot пен Citroën 1976 жылы біріккеннен кейін пайдаланған екінші автомобиль болды, алғашқысы 1978 жылы шыққан Citroën Visa еді. BX платформасын 1987 жылы пайда болған дәстүрлі 405 модельімен бөлісті, бірақ артқы серіппесі Peugeot 305 Break-тен алынған. Автомобильді бәсекелестерден ерекшелендіретін ерекшеліктердің бірі – дәстүрлі Citroën гидропневматикалық өздігінен тегістелетін серіппесі, пластикалық панельдердің (капот, багажник қақпағы, бамперлер) кеңінен қолданылуы және алдыңғы және артқы дискілі тежегіштері. BX 1983 жылдың тамызында Ұлыбритания нарығына оң рульдік нұсқада шығарылды, бастапқыда 1.4 және 1.6 бензиндік қозғалтқыштармен, бірақ 1986 жылға қарай оған көптеген қозғалтқыш нұсқалары және бес есікті универсал модельі қосылды. BX 1987 жылдан бастап төрт жыл бойы Ұлыбританияда ең көп сатылған дизельдік автомобиль болды және 1980 жылдардың екінші жартысында сол жерде ең танымал шетелдік автомобильдердің бірі болды. Алайда, 2016 жылдың ақпан айына дейін Ұлыбритания жолдарында бар болғаны 485 дана қалды. BX GS-ге қуат берген ауамен салқындатылған, қатарлы төрт қозғалтқышты тастап, оны жаңа PSA тобының XY, TU және XU сериялы 1360 см³, 1580 см³ және 1984 жылдан бастап 1905 см³ көлеміндегі бензиндік қозғалтқыштарымен алмастырды. 1124 см³ қозғалтқыш, бұл өлшемдегі автомобиль үшін өте сирек кездесетін, сондай-ақ автомобиль салығы қозғалтқыш көлеміне тікелей байланысты болған Ирландия, Италия, Португалия және Грекия сияқты елдерде де қол жетімді болды. 1.1 және 1.4 модельдері PSA X қозғалтқышын (көбінесе "Дувр" немесе "чемодан қозғалтқышы" деп аталады) пайдаланды, ол Peugeot/Renault бірлескен кәсіпорнының бұрынғы өнімі болды және Peugeot 104 және Renault 14-ке орнатылды. Ол арнайы осы мақсатта салынған Trémery-дегі жаңа қозғалтқыш зауытында өндірілді, кейіннен 1.9 литрлік үлкен нұсқада енгізілді және Peugeot және Citroën автомобильдерінде ұзақ қызмет етті. 1984 жылы күшті рульдік басқару жүйесі опция ретінде ұсынылды, бұл дизельдік модельдерде ерекше ыңғайлы болды. 1980 жылдардың соңында төрт дөңгелекті жетек жүйесі және турбодизельдік қозғалтқыштар енгізілді. BX-тің көпшілігі бес жылдамдықты қолмен басқарумен жабдықталған. 1984 жылдың шілдесінде 16 RS және TRS модельдеріне ZF компаниясының төрт жылдамдықты автоматты беріліс қосылды, ал 1986 жылдың ақпан айында 19 TRD модельіне де қосылды. 1988 жылдың шілдесінде автоматты беріліс 19 GTI және TRi/TZi Break модельдеріне де қол жетімді болды (кейбір нарықтарда нақты модельдер әртүрлі).
ІІ кезең (1986)
1986 жылы ІІ кезеңдегі BX моделі таныстырылды. Интерьері мен приборлар панелі бастапқы нұсқасына қарағанда көбірек дәстүрлі көріну үшін қайта жасалды, онда Citroën-нің ерекше "спутник" типті басқару тұтқалары және "ванна шкаласы" жылдамдық көрсеткіші қолданылған еді. Олар жарық пен сүргіштерге арналған дәстүрлі тұтқалармен және аналогтық аспаптармен ауыстырылды. Алдыңғы GT (және Sport) модельдерінде бұрыннан "қалыпты" жылдамдық көрсеткіші мен тахометрі болған. Сыртқы түрі де сәл жаңартылды: жаңа, дөңгелек пішіндес бамперлер, кеңейтілген доңғалақ арқалары (кеңірек доңғалақтарды орнату үшін), жаңа және жақсартылған көздер мен алдыңғы бағыт көрсеткіштері үлкен, мөлдір шамдармен алмастырылды, олар фаралармен бір деңгейде орналасты. Ескі Douvrin қозғалтқышы 1.4 литрлік модельдерде жаңа TU сериялы қозғалтқышпен ауыстырылды, бірақ ол 1992 жылға дейін BX11 кішкентай моделіне орнатыла берді. 1988 жылы BX Turbo Diesel таныстырылды, ол автокөлік прессасы тарапынан жоғары бағаланды. BX дизельдік көлігі бұрыннан жақсы сатылып келген, бірақ Turbo моделі дизельдік нарыққа жаңа деңгейдегі жаңарту мен өнімділікті әкелді, соның арқасында дизельдік автомобильдердің баяу және шулы болатыны туралы кең таралған пікірге нүкте қойылды. Diesel Car журналы BX туралы былай деді: "Біз қазіргі таңда Ұлыбританияда сатылатын басқа ешқандай автомобильді еске түсіре алмаймыз, ол BX Turbo-ның өнімділігі, жайлылығы және экономикасының үйлесіміне жақын болса".
II кезеңдегі бет-әлпетті қалпына келтіру (1989)
1989 жылы BX модельдеріне тағы да шағын өзгерістер енгізілді, техникалық сипаттамалары жақсартылды, соның ішінде түтікті артқы фаралар, жаңа доңғалақ қаптары және интерьер маталары қосылды. Көптеген жылдың сүйрегіші (towcar) наградаларын жеңіп алған BX, сүйрегіш ретінде танымал болды (оның үлкен әпкесі CX сияқты), әсіресе дизельдік үлгілері, олардың қуаты мен экономикасы, өздігінен тегістелетін серіппемен үйлескендіктен. BX-тің басты мәселесі – бәсекелестермен салыстырғанда сапасының тұрақсыздығы болды. 1983 жылы өндірілген төрттен бір бөлігін тасымалдау алдында түзету қажет болды. Кейінгі үлгілер сапасы жақсарды, бірақ репутациясына нұқсан келді. 1991 жылдың басында BX кішірек ZX моделімен ішінара алмастырылды, бірақ оның толыққанды жаңаруы 1993 жылдың басында сатылымға шыққан, сәл үлкен Xantia болды. Осы кезде BX хэтчбек тоқтатылды, ал универсал модельдер келесі жылға дейін сатылымда болды, содан кейін Xantia универсалының жаңа нұсқасы ұсынылды.
Спорт
1985 жылдан 1987 жылға дейін Citroën компаниясы BX Sport моделін өндірді. Осы кезеңде 7500 BX Sport машинасы жасалды; алғашқы серияда 2500 дана, содан кейін сатудың сәттілігіне байланысты тағы 5000 дана шығарылды. 5800 айналымда жұмыс істейтін және екі екі түтік карбюратормен жабдықталған BX Sport сол кезде өндірілген ең қуатты BX болып есептелді. Жану камерасының пішінін өзгерту және клапандарды үлкендету сияқты қозғалтқышқа енгізілген өзгерістерді танымал француз тюнері Дэниелсон жасады.
4 ТК
Citroën 1986 жылы BX моделімен B тобының раллилеріне қатыса бастады. Арнайы жасалған раллилік BX, BX 4TC деп аталды және стандартты BX-тен мүлдем өзгеше болды. Қозғалтқышы (Chrysler Europe-тың Simca Type 180 қозғалтқышының турбокомпрессормен жабдықталған нұсқасы) стандартты BX-тен айырмашылығы бойлық бағытта орнатылғандықтан, алдыңғы бөлігі өте ұзын болды. FIA-ның 1.4 еселік коэффициентін қолданғаннан кейін үш литрлік шекке сәйкес болу үшін қозғалтқыш көлемі 2,155 куб.см-ден 2,141.5 куб.см-ге дейін кемітілді. BX раллилік нұсқасы бірегей гидропневматикалық серіппесімен және Citroën SM-нен алынған бес жылдамдықты механикалық қоробкасымен жабдықталған. Арғы осі артқы жетектегі Peugeot 505 моделінен алынған, көміртекті жетек білігімен бірге. B тобының регламентіне сәйкес, 4TC-нің 200 данасы көшелік нұсқада да жасалуы тиіс болды, олар N9TE қозғалтқышының 5,250 айналымдық нұсқасымен жабдықталған. Бастапқы 200 дананың аз бөлігі ғана сақталғандықтан, 4TC қазір өте ізделіске ие. Бірнеше жеке командалар француз ралли-кросс чемпионаттарында BX 4TC Evolution моделін сынауды жалғастырғанмен, Citroën оларға тоқтауға талап етті және 1989 жылы BX 4TC-нің жарыс тарихы аяқталды. Сондай-ақ, Peugeot 205 GTi 1.6 XU5JA қозғалтқышымен жабдықталған арнайы экспорттық BX16 GTi моделі де болды. Ең жоғарғы жылдамдығы .
16 Вт
1987 жылғы мамыр айында GTi-нің 16 клапанды нұсқасы ұсынылды. Бұл 16 клапанды қозғалтқышпен жабдықталған, сериялы өндірілген алғашқы француз машинасы болды. Peugeot 205 Turbo 16 Group B раллилік машинасының негізінде жасалған DOHC екі шығырлы цилиндр бас, BX GTi және Peugeot 205 GTi-ге орнатылған 1905 см³ XU9 8v қорытпалы қозғалтқыш блогына орнатылды. Нәтижесінде XU9J4 пайда болды; табиғи түрде атмосфералық 1.9 литрлік қозғалтқыш (сондай-ақ, 1-фазадағы Peugeot 405 Mi16-ға орнатылған), және айналу моменті. Нақтырақ айтқанда, ол 84 а.к./литрлік қуаттылықты қамтамасыз етті, бұл тұрақты газ тарату уақыты және табиғи түрде атмосфералық қозғалтқыш үшін сол кезде өте әсерлі көрсеткіш болатын. Бұл BX-ті 7.6 секундта (0-60 миль/сағ (97 км/сағ) 7.4 секундта) және содан кейін 19.9 секундта "ұшыруға" көмектесті, содан кейін максималды жылдамдыққа жетті. Антиблокировкалық тежегіштер стандартты жабдық ретінде орнатылған. Оның бүйірлік юбкалары оны барлық басқа BX модельдерінен оңай ажыратуға мүмкіндік берді. 1990 жылы 16V-тың жаңартылуы машинаға жаңа өмір сыйлады. Жаңартылған машина жаңа шыны талшықты бамперлермен, антрацит түсті дөңгелектермен, қарартылған артқы фаралармен және жаңа дизайнмен артқы спойлермен жабдықталды. Бұл сыртқы өзгерістер машинаны басқа BX-терден одан да ерекшелендірді. Сондай-ақ, машинаның өнімділігіне бірнеше ұсақ өзгерістер енгізілді, ең байқалатыны – қаттырақ серіппелер және қалыңдатылған стабилизатор, бұл басқаруды жақсартты. BX 16V жарыс жолында "ішкі" бәсекелес Peugeot 405 Mi16-дан жылдам екені шведтік Teknikens Värld журналындағы сынақта анықталды. Сондай-ақ Швецияда, жас жүргізуші Магнус Густафссон А тобында жабдықталған BX 16V-мен раллиде сәтті өнер көрсетті. Қозғалтқыш қуаты және Густафссон 1993 жылғы шведтік халықаралық раллиде A7 санатында екінші орын алды.
Қозғалтқыштар
Citroën BX бензинді (газолинді) қозғалтқыштар Үлгі Қозғалтқыш отбасы/түрі Қозғалтқыш сыйымдылығы (см³) Макс. Қуат Макс. Ток Отын беру Катализатор 0–100 км/сағ (0–62 миль/сағ) Ең жоғары жылдамдық ЖылдарBX 11PSA Renault XW3 1124 6250 айн/мин 2750 айн/мин 1 камералы карбюраторЖоқ17.3 с150 км/сағ (93 миль/сағ)1986–1988BX 11PSA TU1/K 5800 айн/мин 3200 айн/мин 1 камералы карбюраторЖоқ16.3 с154 км/сағ (96 миль/сағ)1988–1991BX 14PSA Renault XY7 1360 5500 айн/мин 2500 айн/мин 1 камералы карбюраторЖоқ14.1 с162 км/сағ (101 миль/сағ)1982–1986BX 14PSA Renault XY7 5000 айн/мин 2500 айн/мин 1 камералы карбюраторИә18.5 с154 км/сағ (96 миль/сағ)1986–1989BX 14PSA Renault XY6B 5750 айн/мин 3000 айн/мин 2 камералы карбюраторЖоқ13.5 с163 км/сағ (101 миль/сағ)1982–1989BX 14PSA TU3 A/K 5600 айн/мин 3400 айн/мин КарбюраторЖоқ14.9 с167 км/сағ (104 миль/сағ)1989–1992BX 14PSA TU3 6200 айн/мин 4000 айн/мин Үткіл сығу (Fuel injection)Иә13.3 с170 км/сағ (106 миль/сағ)1989–1994BX 15PSA XU5 1C1580 5600 айн/мин 2800 айн/мин 1 камералы карбюраторЖоқ12.6 с170 км/сағ (106 миль/сағ)1986–1992BX 15PSA XU5 1C(?)1580 5600 айн/мин 3400 айн/мин КарбюраторИә14.1 с165 км/сағ (103 миль/сағ)1988–1990BX 16PSA XU5 2C1580 6000 айн/мин 3500 айн/мин 2 камералы карбюраторЖоқ11.5 с176 км/сағ (109 миль/сағ)1982–1983BX 16PSA XU5 2C1580 6000 айн/мин 3500 айн/мин Жоқ11.3 с176 км/сағ (109 миль/сағ)1983–1984BX 16PSA XU5 2C1580 6000 айн/мин 3250 айн/мин Жоқ11.3 с176 км/сағ (109 миль/сағ)1984–1992BX 16PSA XU51580 5600 айн/мин 3500 айн/мин КарбюраторИә14.9 с167 км/сағ (104 миль/сағ)1986–1988BX 16 TGI PSA XU5 M3/Z1580 6000 айн/мин 3000 айн/мин Үткіл сығу (Fuel injection)Иә12.6 с174 км/сағ (108 миль/сағ)1989–1994BX 16PSA XU5 J (180A)1580 6250 айн/мин 4000 айн/мин Bosch Jetronic Үткіл сығу (Fuel injection)Жоқ11.0 с185 км/сағ (115 миль/сағ)1986–1990BX 16PSA XU5 JA (B6D)1580 6250 айн/мин 3000 айн/мин Bosch Jetronic Үткіл сығу (Fuel injection)Жоқ10.2 с194 км/сағ (121 миль/сағ)1988–1992BX 19PSA XU9 S1905 5600 айн/мин 3000 айн/мин 2 камералы карбюраторЖоқ10.0 с185 км/сағ (115 миль/сағ)1984–1989BX 19PSA XU9 J1/Z1905 6000 айн/мин 3000 айн/мин Үткіл сығу (Fuel injection)Иә14.1 с180 км/сағ (112 миль/сағ)1986–1989BX 19PSA XU9 2C1905 6000 айн/мин 3500 айн/мин 2 камералы карбюраторЖоқ10.7 с187 км/сағ (116 миль/сағ)1989–1992BX 19PSA XU9M1905 6000 айн/мин 3000 айн/мин Үткіл сығу (Fuel injection)Иә10.9 с189 км/сағ (117 миль/сағ)1989–1993BX 19PSA XU9 J2 (D6D) 1905 5500 айн/мин 2750 айн/мин Үткіл сығу (Fuel injection)Жоқ9.1 с192 км/сағ (119 миль/сағ)1990–1994BX 19PSA XU9 J2 (D6A)1905 6000 айн/мин 3000 айн/мин Үткіл сығу (Fuel injection)Иә10.9 с189 км/сағ (117 миль/сағ)1990–1994BX Sport PSA XU9 4C1905 5800 айн/мин 4200 айн/мин 2 x 2 камералы карбюраторЖоқ8.9 с195 км/сағ (121 миль/сағ)1985–1986BX 19 GTiPSA XU9 J21905 5500 айн/мин 4500 айн/мин Bosch Jetronic Үткіл сығу (Fuel injection)Жоқ8.5 с198 км/сағ (123 миль/сағ)1986–1990BX 19 GTi/TZiPSA XU9 JAZ1905 5500 айн/мин 2750 айн/мин Bosch Motronic Үткіл сығу (Fuel injection)Жоқ8.9 с198 км/сағ (123 миль/сағ)1990–1994BX 19PSA XU9 JAZ1905 6000 айн/мин 3000 айн/мин Bosch Motronic Үткіл сығу (Fuel injection)Иә10.9 с196 км/сағ (122 миль/сағ)1990–1993BX 19PSA XU9 J4 / D6C (MI16) 1905 6500 айн/мин 5000 айн/мин Bosch Motronic Үткіл сығу (Fuel injection)Жоқ8.6 с220 км/сағ (137 миль/сағ)1987–1992BX 19PSA XU9 J4/Z / DFW (MI16)1905 6400 айн/мин 5000 айн/мин Bosch Motronic Үткіл сығу (Fuel injection)Иә9.6 с215 км/сағ (134 миль/сағ)1988–1993BX 4TC(Group B rally special)2141turbocharged 5250 айн/мин 2750 айн/минBosch K Jetronic Үткіл сығу (Fuel injection)Жоқ7.5 с220 км/сағ (137 миль/сағ)1985Citroën BX Diesel қозғалтқыштар Үлгі Қозғалтқыш отбасы/түрі Қозғалтқыш сыйымдылығы (см³) Макс. Қуат Макс. Ток Отын беру Катализатор 0–100 км/сағ (0–62 миль/сағ) Ең жоғары жылдамдық ЖылBX 17 DPSA XUD7/K1769 4600 айн/мин 2000 айн/мин Шиғырлы камераЖоқ17.2 с155 км/сағ (96 миль/сағ)1985–1992BX 17 D TurboPSA XUD7 TE1769 4300 айн/мин 2000 айн/мин Шиғырлы камераЖоқ10.8 с180 км/сағ (112 миль/сағ)1988–1992BX 17 D TurboPSA XUD7 TE1769 4300 айн/мин 2100 айн/мин Шиғырлы камераИә11.0 с180 км/сағ (112 миль/сағ)1992–1994BX 19 DPSA XUD91905 4600 айн/мин 2000 айн/мин Шиғырлы камераЖоқ15.5 с157 км/сағ (98 миль/сағ)1983–1987BX 19 DPSA XUD9 A1905 4600 айн/мин 2000 айн/мин Шиғырлы камераЖоқ16.3 с165 км/сағ (103 миль/сағ)1987–1992
BX Van
BX-тің кеңейтілген шыны талшықтан жасалған шатыры және артқы орындығы жоқ нұсқасы Финляндияда BX Van деп аталды. Сол кезде фургонға жолаушылар көлігіне қарағанда кішірек тіркеу салығы төленгендіктен, адамдар BX-ті фургон ретінде тіркеуге тырысты. Финляндияда стандартты BX универсалын фургон ретінде тіркеу мүмкін болмады, себебі фин заңдары бойынша фургонның жүк бөлімі кемінде 130 сантиметр биіктікте және 2,5 куб метр көлемде болуы керек еді, ал ұзындығы артқы қақпақтан рульдің төменгі жағына дейін есептелді. Шатырдың биіктігін арттыру үшін бастапқы болат шатыр кесіліп, оның орнына шыны талшықтан жасалған үлкен қорап орнатылды. BX Van өте танымал болды және одан 2000-нан астам сатылды. Ирландияда басқа бір фургон нұсқасы сатылды. Ол универсалдың пішініне тікелей негізделген, бірақ артқы есіктері мен терезелері алынып тасталған.