Кіріспе

Эрик Клэптон мен Джим Гордон жазған ән, 1970 жылғы ән.

"Лейла" әні Эрик Клэптон мен Джим Гордон жазған, бастапқыда олардың Derek and the Dominos тобымен жазылған, оның жалғыз студиялық альбомы "Лейла және басқа да әртүрлі махаббат әндері" (1970) альбомының он үшінші трегі. Әннің контрастты бөлімдерін Клэптон мен Гордон жеке-жеке құрастырған. Пианино бөлігі де сол кездегі Гордонның қатыны Рита Кулиджге авторлық құқығы берілген. Ән 7-шы ғасырдағы парсы әдебиетінде пайда болған махаббат оқиғасынан шабыттанды, кейін 12-шы ғасырлық парсы ақыны Низами Ганжавидің "Лейла мен Маджнунның хикаясы" кітабының негізін құрады, оның бір данасын Иан Даллас Клэптонға сыйлаған. Бұл кітап Клэптонға терең әсер етті, себебі ол әдемі қызға бейшара ғашық болған, ақылынан айырылған және оған үйлене алмаған жас жігіттің хикаясы еді. Ән Клэптонның досы және әріптес музыкант Джордж Харрисонның әйелі Пэтти Бойдқа деген құпия махаббатынан да шабыт алды. Харрисон мен Бойд ажырасқаннан кейін Клэптон мен Бойд ақыры үйленді. "Лейла" әні шыққаннан бері көптеген сыншылар мен тыңдармандар тарапынан жоғары бағаланды және барлық уақыттың ең ұлы рок әндерінің бірі деп есептеледі. Екі нұсқасы да сәттілікке жетті, біріншісі 1972 жылы, екіншісі 20 жылдан кейін Клэптонның акустикалық Unplugged орындауы ретінде. 2004 жылы "Лейла" Rolling Stones журналының "Барлық уақыттың 500 ең ұлы әні" тізімінде 27-орынды иеленді, ал акустикалық нұсқасы 1993 жылы "Ең үздік рок әні" номинациясында Грэмми сыйлығын жеңіп алды. 1998 жылы ән Грэмми атақ залына енгізілді.

Өмірбаян

1966 жылы «Битлз» тобының гитарисі Джордж Харрисон екі жыл бұрын «A Hard Day's Night» фильмін түсірілімінде танысқан модель Патти Бойдқа үйленді. 1960 жылдардың соңында Клэптон мен Харрисон жақын дос атанды. Клэптон Харрисонның «While My Guitar Gently Weeps» әніне авторлық құқығы көрсетілмеген (бірақ ашық мойындалған) гитаралық үлесін қосты. Дегенмен, Клэптон «Крем» және «Blind Faith» тобындағы еңбектері арасында Бойдқа ғашық болды. «Layla» деген ат Низами Гянджевидің Лейла мен Маджнун дастанынан шабыттанды, осы оқиғаны Клэптонға досы Иан Даллас айтқан, ол сол кезде Ислам дініне кіру процесінде болған. Әкесінің сүймеген адамға үйлендірген Ай ханшайымы туралы Низамидің әңгімесі Маджнунның ақылына зорлық келтірді және Клэптонға терең әсер етті. Бойд 1977 жылы Харрисоннан ажырасып, 1979 жылы Аризона штатының Тусон қаласында концерттік тур кезінде Клэптонға үйленді. Харрисон ажырасуға ашуланбады және Клэптонның тойына бұрынғы топтастары Ринго Старр мен Пол Маккартнимен бірге қатысты. Олардың қарым-қатынасы барысында Клэптон Бойдқа арнап тағы бір махаббат әнін – «Wonderful Tonight» (1977) жазды. Клэптон мен Бойд 1989 жылы ажырасты.

Жазу және жазу

Крем тобының таралуынан кейін Клэптон бірнеше топпен жұмыс істеді, соның ішінде Blind Faith және ерлі-зайыптылар дуэті Delaney & Bonnie. 1970 жылдың көктемінде оған Delaney & Bonnie's қосалқы тобының кейбір мүшелері, соның ішінде бас гитары Карл Радл, барабаншы Джим Гордон және клавишашы Бобби Уитлок тобынан кетіп бара жатқаны туралы айтылды. Мүмкіндікті пайдаланып, Клэптон Уитлок, Радл және Гордонмен бірге жаңа топ құрды. Өздерін Дерек және Доминос деп атаған топ, Клэптонның айтуынша, "Біздің сүйектеріміз" болды, ал Харрисонның "Битлз" тобынан кейінгі алғашқы сололық альбомы "All Things Must Pass" альбомына қолдау көрсетті. Лейла альбомын жазған кезде Дуэйн Оллман қонақ ретінде Клэптонның жаңа құрамына қосылды. Клэптон мен Оллман, бір-бірін жақсы көретін жанкүйерлер, Том Доуд 1970 жылы 26 тамыздағы Allman Brothers концертіне таныстырды. Екі жігіт бір-біріне жақын болып, көп ұзамай жақсы дос болып кетті. Доуд олардың гитарада ойнау химиясы туралы былай деді: "Бұл жерде телепатияның бір түрі болуы керек, өйткені мен ешқашан өздігінен шабыттанғанның осы жылдамдықпен және деңгейде болғанын көрген емеспін. Бірі ойнап, екіншісі бірден жауап береді. Бірде-бір рет олардың біреуі: "Оны қайталап ойната аласыз ба?" деп сұраған жоқ. Бұл қолғапқа екі қол іліп алғандай болды. Олар бір-бірімен ойнағанда, бір-біріне қатты ұнайтын". Доуд әр түрлі жұмыстармен танымал болды және Клэптонмен "Cream" күндері жұмыс істеді (Клэптон оны бір кезде "идеалдық жазғыш адам" деп атады); оның альбомдағы жұмысы тағы бір жетістік болды. Өзінің биографиялық фильмі "Том Доуд және музыка тілі" үшін ол "Лейланың" түпнұсқалық таспаларын ремикстеп, "Менің принциптерім бар, олар қандай да бір түрде" деп айтты. Әр ойыншы Fender Champ күшейткішінің бір және екі кірісінің бірін қолданды. Көп ұзамай Клэптон студияға оралды, онда ол Джим Гордонның жеке құрастырған фортепианолық әуенін ойнағанын естіді. Клэптон бұл шығармадан қатты әсер алып, Гордонды оны әннің бір бөлігі ретінде пайдалануға көндірді. "Time" 1973 жылы Букер Т. мен Присцилла Джонстың "Chronicles" альбомына енді. Уитлоктың оқиғасын Кулидж өзінің 2016 жылғы өмірбаянында қайталады. Бұл пікір Грэм Нэштің 2014 жылғы "Жабайы ертегілер" автобиографиясында да қайталанады. "Лейланың" екінші бөлімі ("Пиано шығысы") бірінші бөлімнен бір аптадан кейін жазылды, Гордон өзінің фортепиано бөлігін ойнады, Клэптон акустикалық гитара мен слайд гитарада ойнады, ал Оллман электрлі және бөтелке слайд гитарада ойнады. Доуд екі қозғалысты біріктіргеннен кейін, бастапқыда C мажорда ойналған, коданың таспа жылдамдығы араластыру кезінде сәл арттырылды. Нәтижесінде шығатын дыбыс C және C үсті арасында болады. Әннің соңында фортепиано интерлюдиясы акустикалық гитарамен толықтырылады, сонымен қатар аутро солоға ілеспе болып табылады. Сол күйді Оллманның слайд-гитарында да ойнайды. Гордон импровизацияламайды немесе фортепиано бөлігінен ауытқымайды; Клэптон мен Оллман әуенді импровизациялайды. Әннің соңында Оллман өзінің гитарасында "құс шақырады" деген жоғары дыбысты әнін ойнайды. "Лейла" - қиын ән, өйткені оны тікелей эфирде орындау қиын. Музыканттармен жақсы жұмыс істеу керек, бірақ бұны квартетпен орындау қиын, өйткені кейбір партияларды ойнатып, бір-біріне қарама-қарсы саптарды орындау керек, бұл мүмкін емес. Егер сіздерде үлкен топ болса, мен оны турнеге шығарамын, онда "Лейла" сияқты әнді орындау оңай болады. Мен соған өте мақтанмын. Мен оны тыңдағанды жақсы көремін. Бұл мен емес сияқты. Бұл маған қатты ұнайтын біреуді тыңдайтындай сезім. Дерек және Доминолар маған қатты ұнайтын топ еді және мен бұл топта болмағандаймын. Бұл менің жанкүйерім. Кейде менің музыкам да осындай болады. Жақсы музыка болу мақсатына жеткенде, мен онымен байланыста болмаймын. Ол басқа біреу сияқты. Сол кезде әндерді орындау оңай. Пэтти Бойд кейінірек былай деп ойлады: "Менің ойымша, ол сол кезде таңғаларлықтай шикі еді. Ол сондай керемет музыкант, ол өзінің эмоцияларын музыкаға аудитория оны инстинктивті сезінетіндей етіп қоя алады. Ол сенің бойыңнан өтеді".

Бастапқы альбомнан тыс

Лейла және басқа да әр түрлі махаббат әндері сатылмай басталды, өйткені Дерек және Домино альбомдары Ұлыбританиядағы музыка жарнамаларына ешқашан жетпеді, мүмкін, Клэптонның аты тек артқы мұқабасында болғандықтан. Сонымен қатар, әннің ұзындығы радиода ойнауға кедергі болды. Нәтижесінде әннің қысқартылған нұсқасы, 1-бөлімнің 2:43 сағатынан тұратын, 1971 жылы наурыз айында Atco Records компаниясы АҚШ-та сингл ретінде шығарды. Версия Billboard Hot 100 синглдер жарнамасында 51-орынды иеленді. "Layla" 1972 жылы жинақталған The History of Eric Clapton and Duane Allman's An Anthology жинағында қайта шығарылып, содан кейін 7:10 толық нұсқасын (соның ішінде "Piano Exit" екінші бөлімін құраған) сингл ретінде шығарған кезде ол Ұлыбританияда жетінші орынға, ал АҚШ-та 10-орынға жетті. Жақсы сатылыммен Billboard журналы 1972 жылы рок-синглді ең көп сатылған 60-шы ән ретінде бағалай алды. 1982 жылы "Layla" әнін Ұлыбританияда сингл ретінде қайта шығарды және төртінші орынға жетті. Бұл жолы жеті минуттық сингл хит-парадтарға шықты, оның ішінде соңғы үштен екісі тек аспаптық. Содан бері сын пікірлер өте оң болды. Дейв Марш The Rolling Stone Illustrated History of Rock and Roll журналында былай деп жазды: "Репертуардағы рок әншілері мен жазушылары өздерінің жан дүниесіне терең үңілген сәттер аз, сондықтан оларды тыңдау мен үшін кісі өлтіру немесе өзін-өзі өлтірудің куәсі болумен бірдей. Марш "Лайла" әнін "The Heart of Rock & Soul: The 1001 Greatest Singles Ever Made" жинағында 156-шы орынға қосты. 1980 жылдың мамыр айында "Лайла" әнін Лондон симфониялық оркестрі орындады, бірақ әннің сөздері жоқ, ол EMI Studio One, Abbey Road, Лондон қаласында жазылды. Осыған ұқсас нұсқаны Корольдік филармониялық оркестр орындаған. 1983 жылы 20 қыркүйекте Лондонның Корольдік Альберт залында өткен ARMS Charity Concert for Multiple Sclerosis атты қайырымдылық концертте Эрик Клэптон, Джефф Бек және Джимми Пейдж "Лейла" әнін орындады. Клэптон, Бек және Пейдж 1963 жылдан 1968 жылға дейін Yardbirds-тің біріне-бірі ілесіп келген бас гитаристері болды. 2003 жылы Allman Brothers Band әнді концертте ойнай бастады. Уоррен Хейнс вокалды, Грегг Оллман фортепианоны, ал Дерек Тракс кода кезінде Дуэйн Оллманның гитаралық бөліктерін ойнады. Бұл қойылымдар Оллманға ғана емес, сонымен қатар өткен жылы қайтыс болған продюсер Том Даудқа арналған құрмет ретінде қаралды. Эрик Клэптон үшінші нұсқасын жазды. "Лейла" "Play the Blues: Live from Jazz at Lincoln Center" альбомының жетінші трекінде пайда болады. Бұл нұсқада Уинтон Марсалис (вокал, труба), Эрик Клэптон (вокал, гитара), Виктор Гойнс (кларнет), Маркус Принтуп (труба), Крис Креншоу (тромбон, вокал), Дон Ваппи (банжо), Крис Стейнтон (кеңсе аспаптар), Дэн Ниммер (пиано), Карлос Хенрикез (бас) және Али Джексон (барабан).

Жазу

1992 жылы Клэптон MTV Unplugged сериясында ойнауға шақырылды. 1992 жылы 16 қаңтарда Брей студиясында Беркширде концерт фильммен бірге акустикалық альбом жазды. Өндіруші топ пен Клэптонның қызметкерлері жазбаларды ұнатса да, Клэптон альбомды да, концерт фильмін де шығарғысы келмеді. Ақырында Клэптон альбомды шектеулі түрде шығаруға келісті. Unplugged сатылып біткен кезде Клэптон Warner Bros. және Reprise Records компанияларына альбомның шектеулі шығарылымын жоюға рұқсат берді. Альбом үшін Клэптон "Lonely Stranger" сияқты жаңа материалды және "Nobody Knows You When You're Down and Out" сияқты ескі әндерді жазды. Акустикалық гитарада ойнайтын және ән салатын Клэптонға акустикалық ритм-гитарада ойнаған Энди Фэрвезер Лоу, акустикалық бас гитарада және фоновый вокалда Натан Ист, перкуссияда Рей Купер, барабандарда Стив Ферроне, фоновый вокалда Кэти Киссон мен Тесса Найлс, сонымен қатар фортепианода Чак Ливелл қолдау көрсетті. Пианист Чак Ливелл "Лайланың" акустикалық нұсқасын жаздыру өзіне табиғи сезілгенін және топқа әннің ішінде ойнауға мүмкіндік берілгенін және тек түпнұсқадағыдай қайталау кезінде емес, ұнағанын еске алды. "Бұл әнді өз ойымызша түсіндіруге мүмкіндік берді және ол жақсы жұмыс істеді және менің ойымша, қайта туылды", - деді Ливелл. Клэптон "Лейланың" акустикалық нұсқасын 1939 жылы Пенсильвания штатының Назаретте (No. 42/73234) деген шешімге қол қойды. Клэптон бұл гитарды өзінің қолданған ең жақсы аспаптарының бірі деп атады және оның дыбысын "өте керемет" деп атады. Christie's аукцион үйі "гитара соңғы музыка тарихындағы ең тұрақты суреттердің бірі болды" деп атап өтті. Кристидің музыкалық бөлімнің сарапшысы Керри Кин бұл аспапты "эрик Клэптонның қолында қазіргі акустикалық гитарада ойнаудың қайта орынылуына жауапты" деп атады. Кийн гитарада ойнағанда "көрнекті" дыбыс бар екенін атап өтті, өйткені акустикалық гитараның "күлкілі теңгерімді тоны [ол] бір уақытта қатты және тәтті, ал бассы керемет". Ежелгі аспаптың бағасы 60 - 80 мың долларға бағаланатыны болжанған, бірақ ақырында 791 500 долларға сатылды.

Қаулы

Ритм-акустикалық гитарашы Энди Фэрвезер Лоу Клэптонның Лондонның Челси қаласындағы пәтеріне шақырылып, 1992 жылдың қаңтар айында Unplugged альбомына жазылған әндерді дайындады. Процесс барысында Клэптон "Лейланың" тағы бір нұсқасын жасау жақсы идея болатынын айтты. Фэрвезер Лоу келісті, өйткені ол өзі де Дерек пен Доминоның үлкен жанкүйері ретінде бірін шығарғысы келді. Клэптон рок әнұраны үшін ең жақсы аранжировка - бұл шрифт, өйткені ол әрқашан әннің темпін өзгертіп, бір нәрсені басқа бұрыштан қарағанды ұнататын. MTV желісі Клэптоннан әннің акустикалық нұсқасы туралы сұрағанда, ол: Лейла мені таңғалдырды. Мен оны осы жылдар бойы дәл осылай жасадым және оны қайта құру туралы ешқашан ойламадым. Көптеген суретшілер солай істейді. Мысалы, Боб Дилан әр ойнаған сайын бәрін өзгертеді мен бұл оны басқа жолға алып шығудың тағы бір тамаша мүмкіндігі деп ойладым, оны араластыруға және бастау үшін, оны акустикалық етіп, барлық рифтерді жоққа шығарды. Олар акустикалық гитарада әлсіз естілетін, сондықтан қандай да бір жолмен джаздық болып көрінді. Әрине, мен оны толық октавамен әндеймін. Бұл жақсы атмосфераға ие". Ән D минорлық күйде жазылған, Клэптон оны әншілік ауқымының жоғарғы жағына дейін жеткізгенін еске алды. Клэптон жылдамдығын төмендеткенде, Фэрвизер Лоу Клэптонға әуенді бір октава төменге түсіруді ұсынды. Клэптон нәтижеге риза болды, өйткені ол оған "жақсы" және "жаззи" сияқты естілді.

Қабылдау

AllMusic сыншысы Стивен Томас Эрлевин "Layla" Unplugged альбомының хиті болып көрінді деп айтты; ол оны "Derek & the Dominos нұсқасы арқылы баяу жүгіру, ауырсынудың қайғылы айқайлауын жайлы шайқауға айналдыру және бүкіл альбом осындай сүйкімді жүріспен өтеді, уақытты пайдаланып, ескі блюз стандарттарына айналып кетуді ұнатады" деп сипаттады. Журналист Стив Хохман акустикалық нұсқаны "баяу, бірақ азғырмалы қайта құру" деп атады. Музыкалық VH1 телеарнасының пікірінше, Unplugged нұсқасы Клэптонның акустикалық гитаралық шеберлігін көрсетті, бұл әсіресе "Лейланың" қайта өңделуі кезінде айқын болды, ол "Клэптонның нәзік жағын интенсивтілігін жоғалтпай баса көрсетті". Entertainment Weekly журналының журналистері оны Unplugged альбомының мега хиті ретінде таңдады. Әншіге Leavell-дің фортепианосы қатты ұнады, ол "жаз дыбысының түтінді әнін қосып, күтуді талқандады және күйге эмоционалды түрде әсер етеді" деді.

Сыншылдық қабылдау және мұра

1970 жылы Jamrock Entertainment "Лайла" әнін жылдың ең жақсы әндері ретінде атады. 1972 жылы "Лайла" әнінің орындалуы ең көп болған әндердің бірі болды және ол "рок стандарты" деп саналды. 1982 жылы қайта шығарылғанда ән қайтадан мақталды. Ол "өмірдегі ең үздік" тізімінде көптеп кездеседі. Әнді Рок-н-Ролл атақ-даңқ залы "Рок-н-Роллға әсер еткен 500 әннің" бірі ретінде таңдады, ал Rolling Stone журналы "Барлық заманның ең керемет 500 әнінің" тізімінде әнді 27-орында орналастырды. Американың жазба индустриясы қауымдастығы 2001 жылы 7 наурызда "Лейла" әнін ғасыр әндері тізіміне 118-ші орынға орналастырды. Музыкалық сыншы Дейв Марш бұл әнді өзінің "Жылдың ең жақсы синглдері 1972" жинағында екінші орынға қойды. 1992 жылы Unplugged альбомы үшін қайта өңделгеннен кейін "Лайла" 1993 жылы "Ең үздік рок ән" үшін Гремми сыйлығын жеңіп, әлемнің әр жерінде радиода, дүкендерде және теледидарда үздіксіз көрсетілді. 1992 жылы "Лайла" жылдың ең көп орындалған әні болды және 1994 жылдың жазында екі миллионнан астам рет 1992 жылғы "Лайланың" радио және теледидардағы көріністері үшін BMI Broadcasting Award сыйлығын жеңіп алды. 2011 жылы "Лайла" теледидар мен радиода немесе басқа жазбаларда және тікелей концерттерде алты миллионнан астам хабарландыруға қол жеткізді. "Лейла" 1978 жылғы Lufthansa тонаудың салдарын суреттейтін сахнада Goodfellas-та қолданылған. Режиссер Мартин Скорсезе сахналық және камералық қозғалыстармен синхрондастыру үшін әнді сахнада ойнатып, әнді арнайы ойлап тапқан. Ән сондай-ақ фильмнің соңғы кредиттері кезінде, Сид Вишестің "My Way" әнін қаптағаннан кейін ойналады. Американдық дискі шығарушы DJ Khaled 2021 жылғы "I Did It" әнінде америкалық рэперлер Post Malone, Megan Thee Stallion, Lil Baby және DaBaby-мен бірге Derek and the Dominos-тың "Layla" әнінің аранжировкасын үлгіледі.