1953 жылғы ғылым мен технологияның маңызды жаңалықтары
1953 in science
1953 жылғы ғылыми жаңалықтар: ДНК-ның құрылысы ашылды, полиовакцинасы жасалды! Крик, Уотсон, Франклин және Гослингтің зерттеулері биологиядағы маңызды жаңалықтар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1953 жылы ғылым және техника саласында маңызды оқиғалар көп болды, оның ішінде ДНҚ-ның қос спиральды құрылысының алғаш рет сипатталғаны, нейтриноның табылуы және алғашқы полиомиелитке қарсы вакцинаның қолданысқа енгізілуі.
The year 1953 involved numerous significant events in science and technology, including the first description of the DNA double helix, the discovery of neutrinos, and the release of the first polio vaccine.
Биология
25 сәуір – Ұлыбритания Медициналық зерттеулер кеңесінің Кембридж университетіндегі Кавендиш зертханасының биологиялық жүйелердің молекулалық құрылымын зерттеу бөлімшесіндегі Фрэнсис Крик пен Джеймс Д. Уотсон «Нуклеин қышқылдарының молекулалық құрылымы: дезоксирибозалық нуклеин қышқылының құрылымы» атты мақаласын британдық Nature журналында жариялады. Олардың еңбегі 20 ғасырдағы ең маңызды биологиялық жаңалықтардың бірі болып саналады, себебі ДНК-ның қос спиральінің құрылымы әдемі және функционалды логикаға ие. 1962 жылы олар 1953 жылғы Nature журналының сол санында ДНК-ның рентгендік кристаллографиялық нәтижелерін жариялаған Морис Уилкинспен бірге медицина саласындағы Нобель сыйлығын бөліседі. Сол уақытта жарық көрген үшінші мақала – Розалинд Франклин мен Реймонд Гослингтің «Натрий тимонуклеатының молекулалық конфигурациясы» туралы еңбегі.
April 25 – Francis Crick and James D. Watson of U. K. Medical Research Council's Unit for Research on the Molecular Structure of Biological Systems at the Cavendish Laboratory in the University of Cambridge publish "Molecular Structure of Nucleic Acids: A Structure for Deoxyribose Nucleic Acid" in the British journal Nature. Their work is often ranked as one of the most dramatic biological discoveries of the 20th century, because of the structural beauty and functional logic of the DNA double helix. In 1962, they will share the Nobel Prize in Medicine with Maurice Wilkins, who publishes X ray crystallography results for DNA in the same issue of Nature in 1953. The third related article published at the same time is by Rosalind Franklin and Raymond Gosling, on "Molecular Configuration in Sodium Thymonucleate".
Химия
15 мамыр – Стенли Миллер Миллер-Ури экспериментінің нәтижелерін Science журналында жариялайды. Бұл көптеген химиктерді таң қалдырады, себебі тірі организмдерде кездесетін органикалық молекулалар қарапайым бейорганикалық химиялық заттардан оңай түзілуі мүмкін екенін көрсетеді. Рудольф Паризер, Роберт Г. Парр және Джон Попл молекулалық орбитальдарды жуықтау үшін есептеулік кванттық химия теориясын жариялайды. Карл Зиглер және Джулио Натта Зиглер-Натта катализаторын ойлап тапты.
May 15 – Stanley Miller publishes results from the Miller–Urey experiment in the journal Science. These surprise many chemists, by showing that organic molecules present in living organisms can form easily from simple inorganic chemicals. Rudolph Pariser, Robert G. Parr and John Pople publish their computational quantum chemistry theory for approximating molecular orbitals. Ziegler–Natta catalyst invented by Karl Ziegler and Giulio Natta.
Компьютерлік ғылымдар
Қазан – UNIVAC 1103 ұшырылды. Манчестер университетіндегі Том Килберн MEG деп аталатын, қозғалатын үзінді нүктелі есептеулерді орындайтын құрылғыны аяқтады. Бұл машина алғашқы транзисторлық компьютер, Metro Vickers MV950-ге дамыды, нәтижесінде компьютерлерді жаппай өндіруге жол ашты. Алан Тьюринг Риманның зета-функциясының алғашқы 1104 нөлін сипаттайтын мақала жариялады, бұл сандар теориясының негізгі мәселесін шешу үшін компьютерлерді қалай қолдану туралы он бес жылдық еңбектің жемісі болды.
October – UNIVAC 1103 launched. Tom Kilburn at the University of Manchester completes a device called MEG, which performs floating point calculations. This machine evolves into the first transistorized computer, the Metro Vickers MV950, ultimately leading to the mass production of computers. Alan Turing publishes an article describing the first 1,104 zeroes of the Riemann zeta function, the culmination of fifteen years of work on how to use computers to tackle a fundamental problem in number theory.
Жер ғылымдары
Морис Юинг және Брюс Хизен Атлантикалық мұхитының орталық қабырғасы бойымен өтетін терең каньонды жасайды, бұл плиталар тектоникасы теориясына маңызды үлес болады.
Maurice Ewing and Bruce Heezen discover the deep canyon running along the center of the Mid Atlantic Ridge, an important contribution to the theory of plate tectonics.
Математика
Клаус Рот арифметикалық комбинаторикадағы маңызды белес саналатын теорема жариялады.
Klaus Roth publishes a theorem regarded as a milestone in arithmetic combinatorics.
Медицина және гуманитарлық ғылымдар
13 ақпан – Данияда сәтті жыныс өзгерту операциясынан кейін алғашқы кеңінен танылған американдық транссексуал Кристин Йоргенсен Нью-Йоркке оралды. 26 наурыз – Джонас Солк полиомиелитке қарсы вакцинасын жариялады. 6 мамыр – Джон Гиббон Филадельфиядағы Томас Джефферсон университетінің ауруханасында жүрек-өкпе айналма сорғысын ("жүрек-өкпе машинасы") пайдаланып алғашқы ашық жүрек операциясын жасады, ол 18 жасар Сесилия Баволектің қарыншалар аралық пердесінің ақауын жойды. 11 шілде – Эндрю Уотт Кей өзінің күшейтілген гистаминдік сынағын жариялады. 18 тамыз – Адамдардың жыныстық мінез-құлқы туралы даулы Кинси есебінің екіншісі, "Адамның жыныстық мінез-құлқы. Әйел" АҚШ-та жарияланды. 1 қыркүйек – Американдық нейрохирург Уильям Бичер Сковилл Генри Молайсонға ("H. M.") ауыр эпилепсиясын бақылау мақсатында эксперименталды сегменттік резекция жасады, оның барысында оның екі жақтан да медиальді уақытша бөліктерінің көп бөлігі, соның ішінде гиппокамп, амигдала және энторинальды қабықша (гиппокампқа негізгі сенсорлық ақпарат түсетін жер) алынып тасталды, бұл оны есте сақтау қалыптасуы мен когнитивтік нейропсихологияны зерттеу үшін үздіксіз объектіге айналдырды. 4 қыркүйек – REM ұйқысы Чикаго университетінің зерттеушілері Юджин Асеринский мен Натаниел Клейтман тарапынан алғаш рет жарияланды. Америкалық ғалым Уинстон Прайс қарапайым суық тиюдің ең көп таралған себебі – алғашқы риновирусты бөліп шығарды. Цинциннати психиатры Макс Лурри мен Гарри Салзер антидепрессант терминін енгізді. Б. Ф. Скиннер "Ғылым және адам мінез-құлқы" атты кітап жариялады, бұл зертханалық жануарлардың мінез-құлқының нәтижелерін адам психологиясына қолдануға жасалған даулы әрекет.
February 13 – Christine Jorgensen, the first widely known American transsexual, returns to New York after successful sexual reassignment surgery in Denmark. March 26 – Jonas Salk announces his polio vaccine. May 6 – The first successful open heart surgery on a human utilizing a cardiopulmonary bypass pump ("heart lung machine") is performed by John Gibbon at Thomas Jefferson University Hospital in Philadelphia when he repairs an atrial septal defect in 18 year old Cecilia Bavolek. July 11 – Andrew Watt Kay publishes his augmented histamine test. August 18 – The second of the controversial Kinsey Reports on human sexuality, Sexual Behavior in the Human Female, is published in the United States. September 1 – American neurosurgeon William Beecher Scoville performs an experimental segmental resection on Henry Molaison ("H. M.") at Hartford Hospital (Connecticut) in an attempt to control his severe epilepsy, involving removal of most of H. M.'s medial temporal lobes on both hemispheres including the hippocampi, amygdalae and entorhinal cortex (the major sensory input to the hippocampi), and rendering him a continuing subject for the study of memory formation and cognitive neuropsychology. September 4 – The discovery of REM sleep is first published by researchers Eugene Aserinsky and Nathaniel Kleitman of the University of Chicago. American scientist Winston Price isolates the first rhinovirus, the most prevalent cause of the common cold. Cincinnati psychiatrist Max Lurie and Harry Salzer coin the term antidepressant. B. F. Skinner publishes the book Science and Human Behavior, a controversial attempt to apply the results of behavioral studies of laboratory animals to human psychology.
Палеонтология
20 қараша – Лондонның Табиғи тарих мұражайының басшылары Пилтдаун адамының бас сүйегінің (1912 жылы ерте адам деп есептелген) жалған екенін жариялайды.
20 November – Authorities at the Natural History Museum in London announce that the skull of Piltdown Man (allegedly an early human discovered in 1912) is a hoax.
Физика
Фредерик Рейнс және Клайд Кован алғашқы нейтриноны анықтау эксперименттерін жүргізеді, алғашқы нейтрино детекторын (кадмий су нысанасы) құрастырады және нейтрино көзі ретінде Вашингтон штатындағы Ханфорд ядролық нысанын пайдаланады. Бұл жұмыс алғаш рет 1951–52 жылдары Энрико Ферми және басқалармен талқыланды, нәтижесінде 1995 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығы табылды. Энрико Ферми, Джон Паста, Станислав Улам және Мэри Цингу сызықтық емес мүшесі бар дірілдегі жолдың компьютерлік модельдеуін жүргізеді, бұл Ферми–Паста–Улам–Цингу эксперименті деп аталды. Чарльз Киттель АҚШ-та өте ықпалды "Қатты дене физикасына кіріспе" оқулығын жариялайды.
Frederick Reines and Clyde Cowan perform the first neutrino detection experiments, constructing the first neutrino detector (a cadmium water target) and using the Hanford Site nuclear facility in Washington state as the neutrino source. This work, first discussed with Enrico Fermi and others in 1951–2, leads to the 1995 Nobel Prize in Physics. Enrico Fermi, John Pasta, Stanislaw Ulam, and Mary Tsingou conduct computer simulations of a vibrating string that included a non linear term in what became known as the Fermi–Pasta–Ulam–Tsingou experiment. Charles Kittel publishes his influential textbook Introduction to Solid State Physics in the United States.
Технология
16 қыркүйек – «Көмерек» эпикалық фильмі АҚШ-та CinemaScope форматында түсірілген алғашқы кең экранды анаморфты фильм ретінде шықты. 17 желтоқсан – АҚШ үшін NTSC түсті теледидар стандарты бекітілді. Англиялық Дж.С. Бэмфорд артқы қазығы бар жүк көтергішті (экскаватор-погрузчик) ұсынады. Жеткізу қозғалтқыштары зертханасы SSM A 17 Corporal I зымыранын жасауды аяқтады. Бұл азот қышқылын тотықтырғыш ретінде пайдаланатын сұйық отынмен жұмыс істейтін алғашқы американдық құрлықтан-құрлыққа баллистикалық зымыраны.
September 16 – Epic film The Robe is released in the United States as the first widescreen anamorphic format movie, filmed in CinemaScope. December 17 – The NTSC color television standard is agreed for the United States. J. C. Bamford of England introduce the backhoe loader. The Jet Propulsion Laboratory completes development of the SSM A 17 Corporal I rocket. This is the first American surface to surface ballistic missile, powered by a liquid fuelled motor utilizing nitric acid as the oxidizer.
Оқиғалар
13 қаңтар – «Дәрігерлердің қастандығы»: Мемлекеттік «Правда» газеті КСРО-ның көптеген жетекші дәрігерлері елдің жоғары саяси және әскери басшыларын улауға қатысқан ірі қастандыққа қатысты деген мақала жариялады. 16 ақпан – Пәкістан Ғылым академиясы құрылды. 9 қазан – Ғылым туралы жарияланымдар сериясының бөлігі ретінде Папа Пий XII ғалымдарға физикалық материяны зерттеумен шектелуге және материалдық емес жан немесе Жоғары Күш туралы идеяны жоққа шығаруға бармауға нұсқау беретін «Техник» деген құжатты жариялады. «Техник» 9 қазанда Папаның сөзі ретінде оқылды. Рудольф Карнап «Ғылым философиясы бойынша оқулар» жинағында «Расталу мүмкін еместігі және мағынасы» деген мақала жариялады, ол ғылымға қатысты логикалық позитивизмнің философиялық ұстанымынан алшақтайды (әсіресе физика сияқты математикалық ғылымдарда). Карнап оның орнына ғылымдағы прогресс әлемді түсінуге көмектесетін көптеген шағын нәтижелердің біртіндеп жиналуына байланысты деген пікірді күшейтеді, бұл Людвиг Витгенштейннің кейінгі философиясымен және биологиялық ғылымдармен үйлеседі.
January 13 – "Doctors' plot": The state newspaper Pravda publishes an article alleging that many of the Soviet Union's top doctors are part of a major plot to poison the country's senior political and military leaders. February 16 – The Pakistan Academy of Sciences is established. October 9 – As part of an extended series of publications on science, Pope Pius XII publishes "The Technician", which instructs scientists to restrict themselves to the study of physical matter and do nothing to undermine the idea of a non material soul or a Superior Being. "The Technician" is delivered as a papal address on October 9. Rudolf Carnap publishes an article called "Testability and Meaning" in Readings in the Philosophy of Science, which moves away from the philosophical position of logical positivism with respect to science (particularly the heavily mathematical sciences, such as physics). Carnap instead emphasizes the idea that progress in science depends on the gradual accumulation of many small results that support human understanding of the world, a view more in line with Ludwig Wittgenstein's later philosophy and the biological sciences.
Туылғандар
2 қаңтар – Винсент Раканиелло, американдық вирусолог. 17 қаңтар – Ингеборг Хохмайр (туған есімі Десойер), австриялық инженер-электрик. 21 қаңтар – Пол Аллен, американдық кәсіпкер, Microsoft компаниясының негізін қалаушы (2018 ж. қайтыс болды). 25 қаңтар – Марк Уолпорт, ағылшын медицина ғалымы және Ұлыбритания Үкіметінің бас ғылыми кеңесшісі. 14 мамыр – Мартин Пейдж, ағылшын ботанигі. 15 мамыр – Афина Дональд (туған есімі Гриффит), ағылшын эксперименталды физигі. 17 мамыр – Мария Петру, англо-грек жасанды интеллект зерттеушісі (2012 ж. қайтыс болды). 18 мамыр – Дэвид Дойч, Израильде туған кванттық физик. 16 тамыз – Дэвид Шпигельхальтер, ағылшын статистикалық. Пат Натталл, британдық вирусолог және акаролог.
January 2 – Vincent Racaniello, American virologist. January 17 – Ingeborg Hochmair (née Desoyer), Austrian electrical engineer. January 21 – Paul Allen, American entrepreneur, co founder of Microsoft (d. 2018). January 25 – Mark Walport, English medical scientist and Government Chief Scientific Adviser (United Kingdom). May 14 – Martin Page, English botanist. May 15 – Athene Donald (née Griffith), English experimental physicist. May 17 – Maria Petrou, Anglo Greek artificial intelligence researcher (d. 2012). May 18 – David Deutsch, Israeli born quantum physicist. August 16 – David Spiegelhalter, English statistician. Pat Nuttall, British virologist and acarologist.
Өлімдер
16 қаңтар – Соломон Картер Фуллер, афроамерикандық психиатр (туған жылы 1872). 25 ақпан – Сергей Виноградский, орыс микробиологы (туған жылы 1856). 17 сәуір – Свен Густаф Вингквист, швед инженері, өнертапқышы және өнеркәсіпші (туған жылы 1876). 22 сәуір – Ян Чохральский, поляк-герман ғалымы, кристаллдарды өсіруге арналған Чохральский процесін ашқан (туған жылы 1885). 15 тамыз – Людвиг Прандтль, неміс физигі (туған жылы 1875). 28 қыркүйек – Эдвин Хаббл, американдық астроном (туған жылы 1889). 30 қыркүйек – Льюис Фрай Ричардсон, ағылшын математикалық физигі (туған жылы 1881). 30 қазан – Элис Иствуд, канадалық-американдық ботаник (туған жылы 1859). 13 қараша – Герберт Ивс, американдық оптикалық инженер (туған жылы 1882).
January 16 – Solomon Carter Fuller, African American psychiatrist (b. 1872). February 25 – Sergei Winogradsky, Russian microbiologist (b. 1856). April 17 – Sven Gustaf Wingqvist, Swedish engineer, inventor and industrialist (b. 1876). April 22 – Jan Czochralski, Polish–German discoverer of the Czochralski process for growing crystals (b. 1885). August 15 – Ludwig Prandtl, German physicist (b. 1875). September 28 – Edwin Hubble, American astronomer (b. 1889). September 30 – Lewis Fry Richardson, English mathematical physicist (b. 1881). October 30 – Alice Eastwood, Canadian American botanist (b. 1859). November 13 – Herbert E. Ives, American optical engineer (b. 1882).