Құпия фильмдер тарихы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Фильм жанры

Құпия фильм – проблеманы немесе қылмысты шешу төңірегінде оқиғасы өрбитін фильм. Ол детективтің, жеке тергеушінің немесе әуесқой іздеушінің іздер, тергеу және шешімді дамыту арқылы мәселенің құпия жағдайларын анықтауға жасаған әрекеттеріне баса назар аударады. Құпия фильмдерге детективтік көркем әдебиет жанрындағы фильмдер де кіреді, бірақ олармен ғана шектелмейді. Шерлок Холмс сияқты кейіпкерлер 1900 жылдардың басында кинода пайда болды, содан кейін Бостон Блэки және Жалғыз қасқыр сияқты Шерлок Холмсқа ұқсас кейіпкерлер де пайда болды. 1930 жылдары ірі студиялар Ник және Нора Чарльз, Перри Мейсон, Нэнси Дрю және Чарли Чан сияқты детективтерді бейнелейтін бірнеше құпия фильмдер сериясын бастады. Алғашқы құпия фильмдер сериясы романға негізделген болса, 1940 жылдары олардың көптеген фильмдері комикстер мен радио сериалдарынан алынды. 1940 жылдары бұл сериалдар көбінесе «B» фильмдер ретінде шығарылды, ал 1950 жылдары құпия фильмдер сериясын дамыту тоқтап қалды. 2020 жылдарға қарай Кеннет Браннахтың «Ориент экспресстегі кісі өлтіру» (2017) және Риан Джонсонның «Жасырын пышақтар» (2019) сияқты танымал кинотеатрлық құпия фильмдер, сондай-ақ Адам Сэндлердің ойнаған «Қиындықтардың құпиясы» (2019) фильмдері көрсетілімге шықты және стриминг қызметтерінде де пайда болды.

Анықтама және сипаттамалары

Мистикалық фильмдер көбінесе қылмыс немесе жұмбаққа, әдетте кісі өлтіруге негізделген, оны полиция қызметкерлері, жеке детективтер немесе әуесқой тергеушілер шешуі тиіс. Көрерменге қылмыс жасауға себебі бар, бірақ іс жүзінде жасалмаған күдіктілер тізімі ұсынылады, және тергеуші тергеу барысында оларды жоюға тырысады. Кейде көрерменге басты кейіпкерге белгілі емес ақпарат беріледі. Басты кейіпкер әдетте шешілмеген қылмысты зерттейді, қылмыскерді жария етіп, жамандық салдарына тоқтатады. 20 ғасырдың басында детективтік фильмдер мен қорқыныш фильмдері жанрлары арасында үлкен ұқсастық болды, ал "жұмбақ" термині екі жанрды да білдіретін.

Тарих

Артур Конан Дойлдың шығармалары киноның алғашқы кезеңінде, әсіресе Шерлок Холмс сияқты, «Шерлок Холмс Баффлден» (1900) фильмінде экранда жиі көрініс тапқан. Гари Дон Родс 1910 жылдары жарық көрген детектив фильмдерінің көп бөлігі Шерлок Холмсқа қарыз екенін айтса, 1911 жылғы «Көшпелі сурет әлемі» сияқты заманауи сыншылар «Доктор Дойлдің аяқталған стиліндегі» Шерлок Холмс бейімдемесінің болмауына өкінді. 1915 жылы сол басылым «Қызық болса да, қылмыстық құпия тез арада стандартты сюжеттердің біріне айналып барады» деп мәлімдеді. Үнсіз кино дәуірінде көптеген құпия және детектив фильмдері жасалды, оның ішінде Шерлок Холмс, Бостон Блэки және Жалғыз қасқыр туралы фильмдер де бар. Құпия және детектив фильмдері үнсіз кино дәуіріндегі ең танымал жанрлардың бірі болды. Бұл американдық, британдық, неміс және даттық Шерлок Холмс бейімдемелері мен Ник Картер, Нат Пинкертон және Мисс Нэвиден сияқты еуропалық сериалдарды қамтыды. Дыбысты киноның пайда болуымен, 1929 жылы Фило Вэнс түсірген «Канари өлтіру ісі» фильмімен құпия фильмдер сериясы өз орнын тапты. 1947 жылға дейін фильмдер сериясы жалғасты. 1931 жылы басталып, 1949 жылы 44 фильммен аяқталған Чарли Чан сияқты басқа сериалдар да соңынан ерді. 1930 жылдары Голливудтың ірі киностудияларының көпшілігі құпия сериалдар шығарды: MGM-де Ник және Нора Чарльз, Джоэл және Гарда Слоан, Warner Bros-та Перри Мейсон, Торчи Блейн, Брас Банкрофт және Нэнси Дрю. Universal-да Билл Крейн, Fox-та Чарли Чан мен Мистер Мото болды. 1930 жылдардағы американдық құпия фильмдер сериясы негізінен құпия әдебиетке сүйенді. 1930 жылдардағы әр кейіпкер әдебиеттен алынған, мысалы, Чарли Чан, Ник және Нора Чарльз, Тэтчер Колт, Перри Мейсон және Мистер Вонг. 1930 жылдары Нэнси Дрю, Торчи Блейн және Хильдегард Уизерстен бастап әртүрлі жастағы көптеген әйел детективтер болды, ал 1940 жылдары ондайлар болмады. 1930 жылдары түсірілген фильмдер кейде A бюджеттік фильмдер болды, мысалы «Қара түйе» (1931), «Арезен Люпин» (1932) және «Жысқақ адам» (1934). 1940 жылдары кино детективтері радио және комикстер сияқты бірнеше көздерден келді, ал басқалары түпнұсқа сценарийлерге ие болды. MGM, Warner Brothers және Paramount 1942 жылы құпия фильмдер шығаруды тоқтатты, бұл фильмдерді RKO, Columbia, Universal және басқа кіші студиялар түсірді. Бұл автор Рон Бэкердің 1940 жылдардағы құпия фильмдерін «көбінесе B өндірісі» деп сипаттаған, актерлері «өзінің ең жақсы кезеңінен өткен» фильмдерге әкелді. Бұлардың ішінде Честер Моррис Бостон Блэки рөлінде, Уорнер Бакстер Криминалист дәрігер, Уоррен Уильям Жалғыз қасқыр және Базил Ратбоун Шерлок Холмс рөлінде болды. Бұл кішігірім бюджеттік фильмдер Джон Хьюстонның «Мальталық соколы» (1941) сияқты үлкен фильмдерге жол ашты, ал «Құқық, менің сүйіктім» (1944) Филип Марлоуды киноға енгізді. Марлоу «Ұлы ұйқыда» (1946) қайтадан пайда болады, ал Мартин Рубиннің басқа да фильмдерінің авторы Лаура (1944) сияқты көрнекті детектив құпиясы деп саналады. Бұл детектив фильмдері экпрессионизмнің әсерімен түнгі атмосферасы мен стилімен триллер және триллерге қатысты жанрларға сүйенді. Олар көбінесе 1940 жылдардың ортасында пайда болған және 1946 жылы француз сыншыларының тұжырымдамасымен бірге пайда болған фильм нойрмен жапсырады. Бұл стильді американдық кинорежиссерлер, сыншылар немесе көрермендер 1970 жылға дейін танымаған. Мистикалық фильмдер сериясы 1950 жылдары жоғалып кетті. 1960 жылдары «Мисс Марпл» фильмдерін қоспағанда, әйел басты рөлді ойнаған фильмдерді табу сирек кездесетін. Бран Никол дәстүрлі «көрсеткіш-жазба құпиясы» 1960 және 70 жылдардағы «Алфавит өлтірулері» (1965), «Ориент экспрессіндегі кісі өлтіру» (1974) және «Нилдегі өлім» (1978) сияқты фильмдер арқылы «жақсы қызмет еткенін» анықтады. Бұдан кейінгі онжылдықтарда «Алтын ғасырдың сәнді бейімделулерінің бастапқы үйі» ретінде теледидарға арналған құпиялық бейімделулер қалдырылды. Эрик Сэндберг (Қылмыстық фантастика зерттеулері) фильмді ағынды тарату қызметтерінде негізінен скандинавиялық ноир мен полиция процедураларының қайталануы басым болды, бірақ 2019 жылы Netflix-тің ең танымал фильмдерінің бірі болған Адам Сэндлер мен Дженнифер Энистонның қатысуымен жасалған пародиялық «Қылмыстық құпия» сияқты классикалық құпия фантастикаға шабыт берген шығармалар болды. Сэндберг 2020 жылдары ғана, атап айтқанда Кеннет Брананың 2017 жылы «Ориент экспресстегі кісі өлтіруі» жанры бүкіл әлемде 350 миллион доллардан астам табысқа ие болып, «Нилдегі өлім» (2022) жалғасына әкелгенін атап өтті. Rian Johnson...

The works of Arthur Conan Doyle were often adapted to the screen in early cinema, specifically with Sherlock Holmes such as Sherlock Holmes Baffled (1900). Gary Don Rhodes wrote that the large volume of detective films released in the 1910s either owed to Sherlock Holmes but that contemporary reviews such as that of Moving Picture World in 1911 bemoaned the lack of a proper Sherlock Holmes adaptation in "Doctor Doyle's finished style." By 1915, the same trade paper stated that "strange as it may seem, the story of crime mystery is fast degenerating into one of stock properties." There were several mystery and detective films produced during the silent film era, including numerous films involving Sherlock Holmes, Boston Blackie and The Lone Wolf. Mystery and detective films were among the most popular genres of the silent film era. This ranged to American, British, German and Danish adaptations of Sherlock Holmes and European series like Nick Carter, Nat Pinkerton and Miss Nobody. With the beginning of sound film, mystery film series came into their own with Philo Vance in the 1929 film The Canary Murder Case. A series of films continued in until 1947. Other series followed such as Charlie Chan which began in 1931 and ended in 1949 with 44 films produced. In the 1930s, most of the major Hollywood film studios produced mystery series, with MGM having Nick and Nora Charles and Joel and Garda Sloane, Warner Bros. having Perry Mason, Torchy Blane, Brass Bancroft and Nancy Drew. Universal had Bill Crane while Fox had Charlie Chan and Mr. Moto. American mystery film series of the 1930s predominantly relied on mystery literature for inspiration. About every character from the 1930s drew from literature, such as Charlie Chan, Nick and Nora Charles, Thatcher Colt, Perry Mason, and Mr. Wong. The 1930s featured many female detectives of various ages from Nancy Drew, Torchy Blane and Hildegarde Withers while the 1940s had none. Productions in the 1930s were occasionally A budget pictures such as The Black Camel (1931), Aresene Lupin (1932) and The Thin Man (1934). By the 1940s, film detectives came from multiple sources such as radio and comic strips and many others had original scripts. MGM, Warner Brothers, and Paramount had generally halted their production of mystery films by 1942 leaving production to these films being made by RKO, Columbia, Universal and other more minor studios. This led to what author Ron Backer described as 1940s mystery films as being "almost always B productions" with actors who were "past their prime". These included Chester Morris as Boston Blackie, Warner Baxter as the Crime Doctor, Warren William as the Lone Wolf and Basil Rathbone as Sherlock Holmes. These smaller budget films led to more major productions such as John Huston's The Maltese Falcon (1941) while Murder, My Sweet (1944) introduced the character Philip Marlowe to film. Marlowe would appear again in The Big Sleep (1946) while other films author Martin Rubin deemed as notable detective mysteries included Laura (1944). These detective films drew upon thriller and thriller related genres with their nocturnal atmosphere and style influenced by expressionism. They often overlapped with film noir, which arose in the mid 1940s and was coined by French critics in 1946. The style was not acknowledge by American filmmakers, critics or audiences while these films were being developed until the 1970s. Mystery films series disappeared by the 1950s. With the exception of Miss Marple films in the 1960s, it was rare to find films with a female lead that had any sequels. Bran Nicol found that the more traditional "clue puzzle mystery" was "well served" by 1960s and 70s film adaptations like The Alphabet Murders (1965), Murder on the Orient Express (1974), and Death on the Nile (1978), the decades following it left mystery adaptations to be made for television as the "default home of sumptuous Golden Age adaptations"

Eric Sandberg (Crime Fiction Studies) stated that while film streaming services were predominantly dominated by iterations of Nordic noir and police procedurals, there have been works inspired the classical mystery fiction, such as the parodic Murder Mystery starring Adam Sandler and Jennifer Aniston which was one of Netflix's most popular films of 2019. Sandberg noted that only by the 2020s, specifically with Kenneth Branagh's 2017 The Murder on the Orient Express had the genre been financially successful again with more than $350 million grossed worldwide, leading to a sequel Death on the Nile (2022). Other variations of included Rian Johnson's Knives Out which was not an adaptation of a golden age work, but was Johnson's first foray into the "puzzle mystery" style, and was the second highest grossing film in America in 2019.