Раджкумар Сантоши: Үнді кинорежиссерінің өмір жолы мен шығармашылығы

Кіріспе

Индиялық режиссер Раджкумар Сантоши – хинди тіліндегі фильмдердің режиссері, продюсері және сценарийшісі. Ол үш Ұлттық кино сыйлығы мен алты Filmfare сыйлығының иегері, ал режиссерлік дебютын Санни Деол, Минакши Шешадри және Амриш Пури қатысқан «Гайал» (1990) атты әрекет-драмасымен жасады. Фильм үлкен сынға ұшырап, коммерциялық табысқа ие болды, бұл Сантошиді хинди киносында белгілі есімге айналдырды. Осы фильм оған «Ең жақсы ойын-сауық беретін ең танымал фильм» номинациясы бойынша Ұлттық кино сыйлығын, сондай-ақ «Ең үздік режиссер» номинациясы бойынша алғашқы Filmfare сыйлығын әкелді. Ол сондай-ақ Минакши Шешадри, Деол және Пури қатысқан «Дамини» (1993) қылмыстық драмалық триллерін режиссерлік етті. Бұл фильм де үлкен сынға ұшырап, коммерциялық табысқа ие болды, Сантошиге «Ең үздік сценарий» және «Ең үздік режиссер» номинациясы бойынша екінші Filmfare сыйлығын сыйлады. Осы кезеңде Сантоши Әмір Хан мен Салман Ханды бірге түсірген «Андаз апна апна» (1994) комедиясын режиссерлік еткені үшін де мақтау алды, бұл фильм кассада сәтсіз болғанымен, культты мәртебеге ие болды. Одан кейін ол Боби Деол мен Твинкл Ханнаның кинодебютын көрсеткен «Барсаат» (1995) фильмін түсірді. Оның келесі әрекет-драмасы «Гатак: Летел» (1996) да коммерциялық табысқа ие болды. «Андаз апна апна» және «Гатак: Леталь» фильмдері оған Filmfare сыйлығының «Ең үздік режиссер» номинациясын әкелді. 2000 жылы ол «Пукар» әрекет триллерінің диалогтарын жазды, бұл оған Ұлттық бірлік тақырыбындағы ең үздік фильм үшін Наргис Дютт сыйлығын сыйлады. Одан кейін ол екі орташа коммерциялық табысқа ие болған фильм – «Бхагат Сингх туралы аңыз» (2002) және «Хакки» (2004) әрекет триллерін – түсірді, екеуі де Filmfare сыйлығының «Ең үздік режиссер» номинациясына ие болды. Оның ең көп табыс әкелген фильмі 2009 жылы Ранбир Капур мен Катрина Кайф қатысқан «Аджаб Прем Ки Газаб Кахани» романтикалық комедиясы болды, ол бүкіл әлем бойынша табыс тапты.

Жеке өмір

Ол продюсер-режиссер П. Л. Сантошидің және оның екінші әйелінің ұлы. Раджкумар Ченнаиде (бұрынғы Мадрас) дүниеге келді және қазір әйелі Манила мен балалары – Рам және Танишамен бірге тұрады.

Алғашқы еңбектері және белгілі режиссер (1982-1999)

Сантоши 1982 жылы Говинд Нихаланидің «Виджета» (1982) және «Ардх Сатья» (1983) фильмдерінде режиссердің ассистенты ретінде кинокарьерасын бастады. Сантоши «Гайал» (1990) фильмімен режиссерлік дебют жасады. Фильмде жоғалған ағасын іздеген адамның және одан кейін болатын оқиғалар туралы айтылады. Бұл фильм сыншылардың және көрермендердің жоғары бағасын алды, сол жылғы ең табысты хинди фильмдерінің екіншісі болды. «Гайал» Сантошиге «Ең үздік режиссер», «Ең үздік сюжет» және «Халыққа ойын-сауық сыйлайтын үздік фильм» үшін Ұлттық кино сыйлығын әкелді. Сантоши одан кейін «Дамини» (1993) қылмыстық драмасын түсірді, онда сол кездегі әйелдердің қоғамдағы мәртебесі және оларға деген көзқарас сияқты батыл тақырыптар көтерілді. Фильмде Сешадри, Диол, Риши Капур және Амриш Пури басты рөлдерде ойнады. Фильм кеңінен мақұлдыққа ие болды, оның сюжеті, режиссурасы және тақырыптары жоғары бағаланды. Сонымен қатар, ол кассада үлкен табысқа жетіп, жылдың ең жоғары табыс тапқан хинди фильмдерінің бестігіне енді. «Дамини» Сантошиге қатарынан екінші «Фильмфэр» сыйлығын «Ең үздік режиссер» номинациясы бойынша сыйлады, осылайша ол алғашқы екі фильмі үшін марапат алған жалғыз режиссер атанды. Фильм қазір феминистік культ фильмі ретінде танылып, кинода әйелдердің бейнесін көрсетуде маңызды рөл атқарады. Бұл фильм әлеуметтік шектеулерді бұзып, зорлау тақырыбын сезімталдықпен көрсетуімен ерекшеленеді, сол кездегі Болливуд үшін бұл сирек кездесетін жағдай еді. Екі ауыр фильмнен кейін Сантоши жеңіл фильм түсіруді шешті. Ол «Андаз апна апна» (1994) комедиясын жазып, режиссерлік етті, онда Әмір Хан, Салман Хан, Равина Тандон, Каризма Капур, Пареш Равал (қос рөлде) және Шакти Капур басты рөлдерде ойнады. Фильм шыққан кезде сыншылардың арасында жармасылы пікірлер тудырды, бірақ кассада сәтсіздікке ұшырады. Сантоши «Ең үздік режиссер» номинациясына үшінші рет ұсылды. Алайда, жылдар өте келе ол культ классикалық комедия ретінде танылды, оның лексикасы күнделікті тілдің бір бөлігіне айналды. Содан кейін Сантоши «Барсаат» (1995) фильмін түсірді, онда Боби Деол мен Твинкл Ханна кинода дебют жасады. Фильм сыншылардан жармасылы пікірлер алды, бірақ кассада табысқа ие болды, сол жылғы ең табысты хинди фильмдерінің төртіншісі болды. Келесі жылы Сантоши «Гатак: Леталь» (1996) экшн-драмасын жазып, режиссерлік етті, бұл Диол және Шешадримен үшінші серіктестігі болды. Фильм сыншылардан оң пікірлер алды және кассада үлкен табысқа жетіп, жылдың төртінші ең табысты хинди фильмі болды. Сантоши «Ең үздік сценарий» үшін «Фильмфэр» сыйлығын алды, сонымен қатар «Ең үздік режиссер» номинациясына төртінші рет ұсылды. Оның келесі жобасы – Акира Куросаваның «Жеті самурай» (1954) эпикалық драмасынан шабыттанған «Қытай қақпасы» (1998) экшн-фильмі. Фильмде ауыл тұрғындары қарақшылармен күресу үшін тәжірибелі жауынгерлерді жалдайды. Фильм сыншылардан жармасылы жағымсыз пікірлер алды, оның сюжеті, сценарийі және режиссурасы сынға ұшырады, бірақ кассада орташа табысқа ие болды, сол жылғы ең табысты хинди фильмдерінің он біріншісі болды. Алайда, Сантоши «Ең үздік диалог» үшін «Фильмфэр» сыйлығын жеңіп алды.

Santoshi started his career in 1982 as an assistant director on Govind Nihalani on the coming of age film Vijeta (1982) and the crime drama Ardh Satya (1983). Santoshi made his directorial debut with the action drama Ghayal (1990), starring Sunny Deol and Meenakshi Seshadri in lead roles. The film tells the story of a person in search of his missing brother and the events that follow. It emerged as a critical and commercial success, ranking as the second highest grossing Hindi film of the year. Ghayal earned Santoshi his first Filmfare Award for Best Director, the Filmfare Award for Best Story, and the National Film Award for Best Popular Film Providing Wholesome Entertainment. Santoshi followed it up with was the crime drama thriller Damini (1993), which dealt with themes considered bold at the time, such as the status of women in our society and the perspective of people towards women. The film starred Seshadri in the lead role, alongside Deol, Rishi Kapoor and Amrish Puri. It opened to universal critical acclaim, with widespread praise for its storyline, execution and themes; moreover, It also emerged as a major commercial success at the box office, ranking as the fifth highest grossing Hindi film of the year. Damini earned Santoshi his second consecutive Filmfare Award for Best Director, thus becoming the only director to have won the award for his first two films. The film is now considered a cult feminist film and important for portraying women empowerment in cinema. The pathbreaking film was praised for breaking social taboos and handling the subject of rape with sensitivity; a rarity in Bollywood at the time. After making two back to back serious films, Santoshi decided to make a light film. He then wrote and directed the comedy Andaz Apna Apna (1994), starring an ensemble cast of Aamir Khan, Salman Khan, Raveena Tandon, Karisma Kapoor, Paresh Rawal (in a dual role) and Shakti Kapoor in lead roles. The film received mixed to positive reviews from critics upon release, but emerged as a commercial failure at the box office. It earned Santoshi his third nomination for the Filmfare Award for Best Director. However over the years, it is considered a cult classic comedy, with its lexicon having become a part of everyday and ordinary language. Santoshi then went on to make the action romance Barsaat (1995), which marked the debut of actors Bobby Deol and Twinkle Khanna. The film received mixed reviews from critics upon release, but emerged as a commercial success at the box office, ranking as the fourth highest grossing Hindi film of the year. The following year, Santoshi wrote and directed the action drama Ghatak: Lethal (1996), marking his third collaboration with Deol and Sheshadri. The film received positive reviews from critics upon release, and emerged as a major commercial success at the box office, ranking as the fourth highest grossing Hindi film of the year. It earned Santoshi the Filmfare Award for Best Screenplay, in addition to his fourth nomination for the Filmfare Award for Best Director. His next venture was the action film China Gate (1998), inspired from Akira Kurosawa's epic drama Seven Samurai (1954). It follows the story of a village that hire a group of veterans to combat bandits who terrorise them. The film received mixed to negative reviews from critics upon release, with criticism for its story, screenplay and execution, and emerged as an average commercial success at the box office, ranking as the tenth highest grossing Hindi film of the year. However, it won Santoshi the Filmfare Award for Best Dialogue.

Карьераның ауытқуы (2000-қазіргі уақыт)

Сантоши жаңа мыңжылдықты Анил Капур мен Мадхури Дикшит басты рөлдерде ойнаған «Пукар» (2000) әрекет-триллерінің сценарийін жазу және режиссерлік етумен бастады. Фильмде белгілі террористтің үнді армиясының майорының тастап кеткен жарына құпия әскери кодты алуға көмектесуге итермелегені туралы айтылады. Фильм шыққан кезде сыншылардың аралас пікірлерін алды, бірақ кассада орташа табыс тапты. Ол Сантошиге ұлттық бірлік туралы ең жақсы көркем фильм үшін Наргис Датт сыйлығын әкелді. Одан кейін «Ладжа» (2001) әлеуметтік драмасын түсірді, онда төрт үнді әйелінің тағдыры баяндалады. Фильмде гендерлік теңсіздік және қоғамдағы әйелдердің мәртебесі көтеріледі. Рекха, Маниша Койрала, Дикшит, Махима Чаудхари, Анил Капур, Ажай Девгн және Джеки Шроф басты рөлдерде ойнады. «Ладжа» фильмнің премьерасы сыншылардың аралас пікірлерін тудырды, Сантошидің әңгімесі мен сценарийі сынға ұшырады. Бұл фильм үнді кассасында коммерциялық сәтсіздікке ұшырады, бірақ шетел нарықтарында сәтті болды. Оның келесі жобасы – Девгн ойнаған бостандық күрескері Бхагат Сингх туралы «Бхагат Сингх туралы аңыз» (2002) биофильмі. Фильм шыққан кезде оң пікірлерге ие болды, режиссурасы, сюжеті мен сценарийі мақталып, жоғары бағаланды. Ол Бхагатқа арналған тағы бір фильммен бірге көрсетілді – «23 наурыз 1931: Шахид», онда Боби Деол революционер рөлінде ойнады. Премьера алдындағы шуға қарамастан, фильм кассада коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. Фильмнің сәтсіздігі «23 наурыз 1931: Шахид» фильмімен бір күні шыққандығына байланысты болды, «екі Бхагат бір-бірінің табысын жеп қойды» делінді. Дегенмен, Сантоши хинди тіліндегі ең жақсы фильм үшін Ұлттық кино сыйлығын жеңіп алды. «Бхагат Сингх туралы аңыз» Сантошидің ең жақсы туындыларының бірі саналады. 2016 жылы фильм Hindustan Times журналының «Болливудтың ең жақсы 5 биофильмі» тізіміне енді. Сантоши «Хакки» (2004) криминалды триллердің сценарийін жазып, режиссерлік етті. Фильмде террористік шабуылға байланысты құпияны ашуға тырысқан полиция қызметкерлерінің тобы туралы айтылады. Фильм шыққан кезде сыншылардың жоғары бағасын алды, Variety журналының Дерек Элли: «Күшті актерлік құрам және Раджкумар Сантошидің теңдессіз режиссурасы бұл фильмді Болливудтың негізгі триллерлерінің орташадан жоғары үлгісіне айналдырады» деп жазды. Фильм сол жылдың ең табысты хинди фильмдерінің бесіншісіне еніп, кассада табыс тапты. «Хаккидің» табысы Сантошиді Болливудтың ең ізделіссіз режиссерлерінің бірі ретінде бекітті және оған «Ең жақсы режиссер» номинациясы бойынша Filmfare сыйлығына тағы бір үміткерлік әкелді. Оның келесі жобасы – Баччан, Кумар және Бхумика Чавла басты рөлдерде ойнаған «Family – Ties of Blood» (2006) әрекет-отбасылық драмасы болды. Фильм сыншылардың жағымсыз пікірлерін алды және кассада коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. Одан кейін «Халла Бол» (2008) әлеуметтік драмасын жазып, режиссерлік етті. Фильм 1989 жылы көшедегі қойылымда (Халла Бол) өнер көрсетіп жатқанда саяси қарсыластары өлтірген белсенді Сафдар Хашмидің өміріне негізделген. Фильм 75 күн ішінде 65-тен астам жерде түсірілді. Фильм оның екінші рет коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. Сантошидің мансаптық перспективалары оның «Ажаб Прем Ки Газаб Кахани» (2009) романтикалық комедиясын жазғаннан кейін жақсарды, онда Ранбир Капур мен Катрина Кайф басты рөлдерде ойнады. Фильм сыншылардың оң пікірлерін алды, режиссурасы, сюжеті, сценарийі және диалогтары ерекше мақталды. Фильм бүкіл әлем бойынша 103.21 миллион рупий (12.4 миллион АҚШ доллары) жинап, жылдың ең табысты хинди фильмдерінің үшіншісіне енді және қазіргі уақытта Сантошидің мансабындағы ең табысты фильм болып табылады. 4 жылдық үзілістен кейін Сантоши «Фата Постер Никла Герой» (2013) комедиялық фильмімен қайта оралды. Фильм сыншылардың аралас пікірлерін алды және кассада коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. 10 жылдық үзілістен кейін Сантоши үш түрлі жобамен оралды – тарихи «Ганди Годсе – Ек Юдх», әлеуметтік комедиялық драма «Алай мазья рашила» және романтикалық комедия «Бад Бой». Үш фильм де шыққаннан кейін аралас-жағымсыз пікірлерге ие болды және кассада коммерциялық сәтсіздікке ұшырады.

Santoshi began the new millennium with writing and directing the action thriller Pukar (2000) starring Anil Kapoor and Madhuri Dixit in lead roles. The film tells the story of a notorious terrorist who manipulates an Indian army major's jilted lover into helping him obtain a classified military code. The film received mixed to positive reviews from critics upon release, but emerged as an average grosser at the box office. It won Santoshi the Nargis Dutt Award for Best Feature Film on National Integration. He followed it up with the social drama Lajja (2001), which told the story of four Indian women belonging to different strata of society. The film dealt with issues like gender inequality and the status of women in our society. The film starred an ensemble cast of Rekha, Manisha Koirala, Dixit, Mahima Chaudhary, Anil Kapoor, Ajay Devgn and Jackie Shroff in lead roles. Lajja opened to mixed reviews from critics upon release, with criticism for Santoshi's story and screenplay. It emerged as a commercial failure at the Indian box office, but was successful in overseas markets. His next venture was The Legend of Bhagat Singh (2002), a biopic on the freedom fighter Bhagat Singh, portrayed by Devgn. The film opened to mixed to positive reviews upon release, with praise for its direction, story and screenplay. It released alongside another film based on Bhagat, 23 March 1931: Shaheed, which featured Bobby Deol as the revolutionary. Despite hype prior to release, the film emerged as a commercial failure at the box office. The film's failure was attributed to its release on the same day as 23rd March 1931: Shaheed, with "the two Bhagats eating into each other's business". It, however, won Santoshi the National Film Award for Best Feature Film in Hindi. Since its release, The Legend of Bhagat Singh has been considered one of Santoshi's best works. In 2016, the film was included in Hindustan Times's list of "Bollywood's Top 5 Biopics". Santoshi wrote and directed the ensemble neo noir crime thriller Khakee (2004), starring Amitabh Bachchan, Akshay Kumar, Devgn, Aishwarya Rai and Tusshar Kapoor in lead roles. The film told the story of a group of cops who get embroiled in a mystery surrounding a terrorist attack. It opened to high critical acclaim upon release, with Derek Elley of Variety writing: "Powerhouse casting, and equally powerhouse direction by Rajkumar Santoshi, makes this an above average example of mainstream Bollywood thrillers." The film emerged as a major commercial success at the box office, ranking as the fifth highest grossing Hindi film of the year. Khakee's success reiterated Santoshi as one of Bollywood's most sought after directors, and earned him his fifth nomination for the Filmfare Award for Best Director. His next venture was the action thriller family drama Family – Ties of Blood (2006) starring Bachchan, Kumar and Bhumika Chawla in lead roles. The film opened to negative reviews from critics upon release, and emerged as a commercial disaster at the box office. He next wrote and directed the social action drama Halla Bol (2008) starring Devgn, Vidya Balan and Pankaj Kapur in lead roles. The film was based on the life of activist Safdar Hashmi, who was killed by political rivals while performing in a street play (by the name of Halla Bol) in 1989. It was shot in 75 days in over 65 locations. The film emerged as his second consecutive commercial disaster at the box office. Santoshi's career prospects improved when he wrote and directed the romantic comedy Ajab Prem Ki Ghazab Kahani (2009) starring Ranbir Kapoor and Katrina Kaif in lead roles. The film opened to positive reviews from critics upon release, with particular praise for its direction, story, screenplay, dialogues. It emerged as a major commercial success at the box office, grossing ₹103.21 crore (US$12.4 million) worldwide, ranking as the third highest grossing Hindi film of the year, and is currently the highest grossing film of Santoshi's career. After a 4 year hiatus, Santoshi made a comeback with the action comedy Phata Poster Nikhla Hero (2013) starring Shahid Kapoor and Ileana D'Cruz in lead roles. The film received mixed reviews from critics upon release and emerged as a commercial failure at the box office. After a 10 year hiatus, Santoshi made a comeback with three diverse ventures – the historical Gandhi Godse – Ek Yudh, the social comedy drama Aalay Mazya Rashila and the romantic comedy Bad Boy. All the three films opened to mixed to negative reviews upon release, and emerged as commercial disasters at the box office.