Кіріспе

2004 жылғы 23 қаңтарда Онтарионың прогрессивті консервативтік партиясының басшысы Эрни Ивс 2004 жылдың күзінен бұрын басшылық лауазымынан кету ниетін жариялады. Ивс 2002 жылы партия ішінде өткен басшы сайлауында партия басшысы болып сайланды және Онтарионың премьер-министрі болды. Ол партияны 2003 жылғы провинциялық сайлауда жеңіліске ұшыратты. Онтарио консервативтік партиясының Конституциясына сәйкес, Ивс партияның атқару комитетіне ресми өтініш бергенге дейін басшы сайлауын тағайындау мүмкін болмады. Ол бұл өтінішті маусым айына дейін бермеді, ал бірнеше күннен кейін, 13 маусымда партияның атқару комитеті 2004 жылғы 18 қыркүйекте басшы сайлауын жариялады. Басшылыққа түскен дауыс берудің екінші турында Джон Тори шамамен 54% дауыспен жеңіске жетті.

Кандидаттар

Джим Флаэрти Майк Харрис үкіметінде провинциялық қаржы министрі, ал Ивстің кәсіпкерлік, мүмкіндік және инновациялар министрі болды. 2002 жылғы көшбасшылық сайлауда ол Ивстен кейін екінші орынды алды. Флаэрти әлеуметтік консерватор болды, оның 2002 жылғы сайлау кампаниясы заң мен тәртіпке және неоконсервативті мәселелерге бағытталған. Фрэнк Клис Харрис үкіметінде бас үкіметтік ұйымдастырушы, ал Ивс үкіметінде туризм және көлік министрі болды. Оның кампаниясы Харрис-Ивс үкіметін сайланбаған кеңесшілерге сүйенгені үшін сынады және партияны қарапайым халыққа қайтаруға уәде берді. Сондай-ақ ол денсаулық сақтау реформасын, әсіресе, мүмкіндігі барлар үшін жеке медициналық қызметтерді енгізуді қолдады. Джон Тори 1971 жылдан 1985 жылға дейін Онтарионың премьер-министрі болған Билл Дэвистің бас хатшысы болды. Тори Rogers Cablesystems компаниясының бас директоры қызметін атқарды. 2003 жылғы Торонто қалалық сайлауында ол күшті кампания жүргізді. Оның кампаниясы саяси орталыққа көбірек бейімделді және консервативті көзқарастағы сайлаушыларды қызықтырды.

Үмітке қатыспаған ықтимал кандидаттар

Элизабет Витмер 1990 жылдан бері Уотерлоо, Онтарио провинциясының Парламент мүшесі (МПП) болып табылады. Ол Майк Харрис үкіметінде Денсаулық сақтау министрі, содан кейін Қоршаған орта министрі, ал Эрни Ивс үкіметінде Білім министрі және Вице-премьер болып қызмет етті. Витмер 2002 жылы Эрни Ивстің сайлануына үміткер болды. Ол 2004 жылғы жарысқа қатысуды қарастырған, бірақ Джон Ториді қолдауға шешім қабылдады. 1995 жылдан бері Непианнан МПП болып табылатын Джон Бэрдтың да мүмкін үміткер ретінде аты айтылды, бірақ ол Джим Флаэртиді қолдауды жөн көрді. 1985 жылдан бері Онтариодағы Берлингтоннан сайланған Тори партиясының депутаты, Харрис және Ивс үкіметтерінде Туризм, азаматтық және зейнеткерлер министрі болған Кэм Джексон да үміткер болу мүмкіндігін қарастырған, бірақ Джон Ториді қолдауға шешім қабылдады.

Талқылау

Үш үміткердің алғашқы дебаты 26 шілдеде Оттавада өтті. Екінші дебат 17 тамызда Садбериде болды. Соңғы дебат 30 тамызда Онтарионың Лондон қаласында өткізілді. Үшінші дебат өте шағын болса, алғашқы екеуі Флаэрти мен Тори арасындағы қақтығыстармен ерекшеленді, себебі Флаэрти өзінің қарсыласын нағыз консерватор емес деп айыптады, сондай-ақ ол халықтан алшақ және элиталық екенін мәлімдеді. 17 қыркүйекте Торонтода өткен съезде үміткерлердің соңғы сөздері айтылды. Флаэрти өзінің туған қаласы Уитбиде сөз сөйлеп, оны съезге тікелей эфирде таратуға бейімделді. Бұл "әрекетсіздік" және апатты Магна бюджетін еске түсіретін, сондай-ақ Торонтоға деген жағымсыз көзқарасты көрсететін сынға ұшырады. Флаэртидің бұл шешіміне сын айтушылар оның сөзінің мазмұнын басып тастады.

Мәселелер

Флаэртидің науқаны қолданыстағы көшбасшы Эрни Ивсті "Ақыл-ойы дұрыс революциясынан" бас тартқаны үшін қатты сынға алды және Майк Харрис саясатына оралуды жақтады. Әлеуметтік консерватор саналған Флаэрти партияны әлеуметтік мәселелерде оңшыл бағытқа бұруға ниетті болды, бірақ науқан барысында мұндай мәселелерді көтеріспеді. Джон Торидің науқаны Билл Дэвис басшылығымен партияның жетістіктеріне сілтеме жасады және Онтарио халқы бөліну мен қарама-қайшылықтан шаршады, партияның табысқа жетуі үшін орташа бағыт қажет екенін айтты. Бұрынғы Торонто мэрінің үміткері Тори қалалық мәселелердің маңыздылығын атап өтті және Онтарионың ең ірі қаласының тұрғындарына үндеді, себебі 2003 жылғы провинциялық сайлауда осы қала консерваторларды қолдамаған. Ол сондай-ақ, бәсекелестері жақтаған Онтарионың Арақақылықты бақылау кеңесі сияқты мемлекеттік корпорацияларды жекешелендіруге қарсы болды. Клис партияның Харрис пен Ивс жылдары сайланбаған кеңесшілердің ықпалында болғанын, партия мүшелерін ғана емес, сонымен қатар қанағаттанбаған депутаттарды да шеттетуге ұшырағанын айтып, бастамашыл кандидат ретінде қатысты. Клис "Ақыл-ойы дұрыс революциясының" қорғаушысы ретінде бақ сынады, бірақ Флаэртиден айырмашылығы, ол әлеуметтік консерватор ретінде танылмады. Ол медициналық сақтандыру ішінде "екі деңгейлі" жүйе мен жекешелендіруді қолдаған жалғыз үміткер болды.

Процесс

Онтарионың прогрессивті консерваторлары Канаданың консервативтік партиясы басшылығын сайлауда қолданатын жүйеге ұқсас жүйе қолданады. Әрбір облыстық сайлау округінің 100-ге дейін сайлау дауысы бар, олар партия мүшелерінің округ ішінде берген дауыстарына пропорционалды түрде бөлінеді. Бұл толығымен "бір мүше – бір дауыс" жүйесі емес, себебі әрбір округтің салмағы шамалы тең болады. (Дауыс беруге құқылы партия мүшелерінің саны 100-ден аз округтерге әрбір дауыс беруші мүшеге бір сайлау дауысы беріледі; 100 немесе одан көп дауыс беруші партия мүшелері бар округтерге 100 сайлау дауысы беріледі.) Бұл жүйе провинция бойынша қолдау тауып, көптеген округтерде жеңіске жететін кандидаттарды ынталандыруға арналған. Бұл партияның жалпы сайлауда жеңіске жетуі үшін қажетті жағдайды қайталайды, бірақ Вестминстер жүйесіндегі сайлаудың "бірінші келген жеңеді" принципінен айырмашылығы бар. Партия сайлаушылар өз таңдауларын ретімен жазатын басымдық дауыс бюллетенін пайдаланады. Егер ешбір кандидат сайлау дауысының көпшілігін алмаса, үшінші орындағы кандидат іріктелмейді, ал оның дауыстары екінші таңдау бойынша қайта бөлінеді. Мүшелер тек 18 қыркүйекте жеке келіп дауыс бере алатын, немесе 13 қыркүйектегі алдын ала дауыс беруде, немесе сенімхат бойынша қатыса алатын. Поштамен, телефон арқылы және интернет арқылы дауыс беруге рұқсат жоқ. 2004 жылдың 7 тамызында сағат 18:00-ге дейін партияның жақсы тұрған мүшелері ғана дауыс беруге құқылы болды. Партия мәліметінше, 61 104 дауыс беруге құқылы адам болған, олардың 25 323-і ғана дауыс беріп, 41,4% құрады. Партия президенті Блэр МакКреди кандидаттардың шығындары 1 миллион доллармен шектелетінін хабарлады, бұл соңғы басшылық сайысында рұқсат етілген 1,5 миллион доллардан кем. Басшылық сайлауды бейтарап Басшылық сайлау комитеті жүргізді, оның төрағасы МакКреди, тең төрағасы – МПП Джулия Мунро болды. Бас сайлау комиссары Том Барлоу еді. Төрт бас сайлау комиссарының орынбасары: Джанет Карвардин, Барбара Ковисон, Мурна Далтон және Аллан Уильямс.

Нәтиже

Дауыс беру сағат 9-дан 14-ке дейін өтті. Бірінші раундтың нәтижелері кешкі сағат 8-ден кейін жарияланды. Екінші раундтың нәтижелері кешкі сағат 23:30-дан кейін жарияланды.