Кіріспе
Белгіленген аумақты басып алуды немесе одан өтуді болдырмайтын қару құрылғысы. Аумақтың қолданылуын шектеу қаруы – бұл қарсылас күштердің құрлық, теңіз немесе әуе кеңістігін басып алуына немесе одан өтуіне кедергі келтіруге арналған қорғаныс құралы. Нақты қолданылатын әдіс толығымен өтуді болдырмауы мүмкін, бірақ қарсыласты күшті шектеуге, баяулатуға немесе қауіпке тікелей ұшыратуға жеткілікті. Кейбір аумақтың қолданылуын шектеу қарулары, соғыс аяқталғаннан кейін де ұзақ уақыт бойы аумаққа кіретін бейбіт азаматтарға қауіп тудыруы мүмкін, сондықтан олар көбінесе дау тудырады. Аумақтың қолданылуын шектеу қаруы, кіруді/аумақты шектеу (A2/AD) стратегиясының бір бөлігі болуы мүмкін.
An area denial weapon is a defensive device used to prevent an adversary from occupying or traversing an area of land, sea or air. The specific method may not be totally effective in preventing passage, but is sufficient to severely restrict, slow down, or endanger the opponent. Some area denial weapons pose risks to civilians entering the area even long after combat has ended, and consequently are often controversial. An area denial weapon can be part of an anti access/area denial (A2/AD) strategy.
Кавалерияға қарсы
Орта ғасырдағы соғыста, атты әскердің белгілі бір аймақта шабуылдауына кедергі келтіру үшін, ұзын орлардың түбіне берік тірегіштер жерге қадалады, олардың өткір ұштары диагональ бойынша жоғары қаратылып орналастырылатын. Егер тірегіштер байқалса да, аттылар аттан түсіп, атты әскер ретіндегі артықшылықтарынан айырылып, оңай нысанаға айналатын. Осындай ұзын орлардың дұрыс орналасуын, тірегіштердің мөлшерін, пішінін және орналасуын бақылау – соғыс өнерінің бір бөлігі болды. Атты әскерді жылдам таратуға және жасыруға қолайлы баламалы құрал – мысалы, көне дәуірде қолданылған тікенектермен жабдықталған кішкентай шарлар болды. Әртүрлі нұсқалар қолданылды, мысалы, Юлий Цезарь сипаттағандай, металл ілмектері бар тақталар. Бұл құралдың заманауи нұсқасы – қаздар. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде танкке қарсы шара ретінде пассивті бекіністер, мысалы, "ажыдаһар тістері" және "чех кірпіштері" сияқты кедергілер пайдаланылды.
Жаяу әскерге қарсы
Қарапайым қатарлар немесе өткір таяқтар (қазіргі кезде панджи таяқтары деп те аталады) және кішкентай кальтроптар ежелгі заманнан бері жаяу әскерге қарсы соғыста қолданылып келген. Дегенмен, көне заманда оларды жаппай өндірудің қиын болғандықтан, олар көбінесе шектеулі аумақтарды немесе қиынға жататын жерлерді қорғау үшін, әсіресе қамал қоршауы кезінде, бұзылған жерлерді жабуға көмектесу үшін ғана қолданылды. Өндірістің жеңілдеуіне қарамастан, орта ғасырдың соңынан бастап бұл әдістер ақырындап қолданыстан шығып кетті.
Жарылғыш заттар
Ең көп таралған аймақты бақылаудан шығару қарулары – қолмен орнатылған немесе артиллериямен таратылған түрлі типтегі жер миналары. Кейбір заманауи үлгілер автоматты мылтықтармен немесе артиллериялық оқ-дәрілермен тәжірибе жүргізеді, олар қашықтан сезіктендіру арқылы жауды анықтағаннан кейін ғана атылады. Жеткілікті мөлшерде орналасқан бобы тұзақтары немесе қолдан жасалған жарылғыш құрылғылар да аймақты бақылаудан шығару қарулары ретінде қарастырылады, бірақ оларды залалсыздандыру әлдеқайда оңай және көбінесе ұзақ мерзімді қауіп тудырмайды. Тактикалық деңгейде артиллериялық оқшашу арқылы уақытша аймақты бақылаудан шығаруға қол жеткізуге болады. Қарулы қақтығыс кезінде жер миналарына қарсы күресудің бірнеше тәсілі бар. Оларға қарсы бронетранспортты құралдарды пайдалану соның бірі. Жер миналарын қолмен немесе флаелмен жабдықталған танктер сияқты арнайы техниканы қолдану арқылы залалсыздандыруға болады. Миналық далаларды залалсыздандыру үшін жарылғыш заттарды да қолдануға болады, мысалы, артиллериялық оқшашу арқылы немесе Бангалор торпедалары, Antipersonnel Obstacle Breaching System және Python Minefield Breaching System сияқты арнайы зарядтармен. Оттава шартына 156 мемлекет қатысушы, олар антиперсоналды миналарды пайдалануға, жинақтауға, өндіруге немесе беруге келісім берген.
CBRNE агенттері
Әртүрлі CBRNE (химиялық, биологиялық, радиологиялық, ядролық және жарылғыш) қаруын аймақты бақылаусыз қалдыру үшін қолдануға болады, егер агент ұзақ сақталу қасиетіне ие болса. Ядролық қарудың қалдықтары осындай мақсатта пайдаланылуы мүмкін. Бұл формада ешқашан қолданылмаса да, Корея соғысы кезінде Дуглас Макартур мұндай қолдануды ұсынған, ол Қытай және Солтүстік Корея күштерінің қозғалысын шектеу үшін радиоактивті қалдықтарды көлік жолдарында таратуды ұсынған. Антракс споралары жерді ұзақ мерзімге ластауы мүмкін, осылайша аймақты бақылаусыз қалдырудың бір түрін қамтамасыз етеді. Дегенмен, қысқа мерзімді (тактикалық) әсерлері төмен болуы мүмкін, ал қарсыласқа психологиялық әсері одан әлдеқайда маңыздырақ болуы ықтимал. Агент Оранж сияқты жапырақтарын түсіретін заттарды кеңінен қолдану кедергі келтіру шарасы ретінде қолданылуы мүмкін, себебі олар аймақты кез келген өсімдік жамылғысынан босатады. Нәтижесінде шөл сияқты жерде жау көрінбей қалу мүмкін емес, және әсіресе әуеден шабуыл болған жағдайда қорғану мүмкіндігі де аз. Көптеген химиялық қарулар да зардап шеккен аймақтағы барлық адамдарға уытты әсер етеді. Алайда, бұл әдетте тактикалық маңызға ие емес, себебі жанама әсердің нәтижелері жеткілікті түрде жылдам немесе күшті дамымайды, бірақ тағы да, химиялық қолдану туралы хабардар жауға психологиялық әсері айтарлықтай болуы мүмкін. Дегенмен, кейбір химиялық агенттер, мысалы, VX нервтік газы, дизайн бойынша ыдырамайды. Күкірт иіс суы (көкөрт газы) Бірінші дүниежүзілік соғыста батыс майданында неміс және одақтас әскерлері тарапынан тиімді аймақты бақылаусыз қалдыру қаруы ретінде кеңінен қолданылды, әдетте HD/Gelbkreuz артиллериялық оқ-дәрілерімен кең аумақты ластау арқылы. Күкірт иіс суы өте тұрақты, ұшпайтын, залалсыздандыру қиын және тіпті төмен дозаларда да қабілетін жоғалтатын жарақаттар келтіруде өте тиімді болғандықтан, бұл тактика өте нәтижелі болып шықты.
Нысаналы
Жер миналарының кейбір мәселелерін шешу үшін қару-жарақ өндірушілер енді адам басқаруды қажет ететін, аймақты жабуға арналған қаруларды сынап жатыр. Мұндай жүйелер әдетте жарылғыш заттардың, алдын ала бағытталған артиллериялық оқтардың немесе қашықтан сезіну құралдарымен (дыбыс, діріл, көру/жылу) жабдықталған «ақылды» қарулардың комбинациясынан тұрады. Ұзақ мерзімді қауіп тудырмай, және IFF (өзіндік тану) мүмкіндігінің қандай да бір деңгейіне (автоматты немесе адам шешімімен) ие болу арқылы, бұл жүйелер Оттава шартына сәйкес келуді көздейді, мысалы, Metal Storm ADWS (Аймақты жабу қару жүйесі).
Кемшіліктері
Аумақты жабу қарулары досты, жауды немесе бейбіт азаматтарды ажыратпайтындықтан, олар кіруге тырысатын барлық адам үшін зардап шеккен аймақты қауіпті етеді. Аумақты жабу қаруларының (белсенді сезімталдық арқылы) ажырата алатын тұжырымдамалары жиі ұсынылған, бірақ жоғары күрделілігі (және құны) мен қате тану қаупіне байланысты олар әлі кеңінен қолданылатын деңгейге жеткен жоқ. Жарылғыш негіздегі аумақты жабу қарулары (миналар) уақыт өте келе оларды жарылғызатын немесе салыстырмалы түрде қауіпсіз ететін, ыдырайтын детонаторлармен жабдықталуы мүмкін. Мұндай жағдайларда да, жарылмаған оқ-дәрілер әлі де елеулі қауіп тудырады.