Кіріспе

Хью Эверетт III (11 қараша 1930 – 19 шілде 1982) – американ ғалымы. 1957 жылы докторлық диссертациясында кванттық механиканың көптеген әлемдер интерпретациясын (MWI) ұсынды. Диссертациясын қорғауға дейін, жұмыстан босату қаупі туғандықтан, Эверетт Пентагонның ғылыми-зерттеу жұмысына орналасты және бітіргеннен кейін теориялық физика саласындағы зерттеулерін жалғастырмады. Кейін ол операциялық зерттеулер үшін жалпыланған Лагранж көбейтушілерін қолданды және оны қорғаныс аналитигі және консультант ретінде коммерциялық мақсатта пайдаланды. 1982 жылы 51 жасында қайтыс болды. Ол музыкант Марк Оливер Эверетттің әкесі. Эверетттің өмірінің соңына дейін көп назар алмағанмен, 1970-ші жылдары кванттық декогеренттің ашылуы MWI-ға сенімділік арттырды және соңғы онжылдықтарда бұл теория Копенгаген интерпретациясы, пилоттық толқын теориялары және дәйекті тарихтармен қатар кванттық механиканың басты түсіндірулерінің біріне айналды.

Ерте өмір және білім

Хью Эверетт III 1930 жылы Вашингтон қаласында дүниеге келді және сол жерде өсті. Оның ата-анасы оның кішкентай кезінде ажырасып кетті. Алғашқыда анасы (Кэтрин Люсиль Эверетт, туған тегі Кеннеди) тәрбиелесе, жеті жасынан бастап әкесі (Хью Эверетт, кіші) мен әкесінің әйелі (Сара Эверетт, туған тегі Трифт) тәрбиеледі. Эверетт Вашингтон қаласындағы Сент-Джонс колледжінің орта мектебіне жартылай стипендиямен қабылданды. Содан кейін, жақын жердегі Америка католик университетінде химиялық инженерия мамандығы бойынша бакалаврді оқыды. Сол жерде ол «Асқан ғылыми фантастика» журналында Дианетика туралы оқыды. Ол ешқашан Саентологияға (Дианетиканың кейінгі түрі) қызығушылық танытпаса да, өмірі бойы дәстүрлі медицинаға күмәнмен қарады. Принстон университетіндегі үшінші курсында Эверетт бірінші курста танысқан үш досымен – Хейл Троттер, Харви Арнольд және Чарльз Мизнермен бірлесіп пәтер жалдады. Арнольд кейін Эверетті былай сипаттады: «Ол өте кең спектрлі білімді адам еді. Химиялық инженериядан математикаға, физикаға ауысып, уақытының көп бөлігін ғылыми фантастикалық кітаптарды оқып өткізуі – бұл таланттың белгісі». Кейін бұл жұмыс «Жалпы толқындық функция теориясы» деп аталады. Уилер 1956 жылдың мамыр айында Эверетттің жұмысының кем дегенде бір бөлігіне оң пікір алу мақсатымен Копенгагенге сапар шекті, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. 1956 жылдың маусымында Эверетт Пентагонның Қару жүйелерін бағалау тобында (WSEG) қорғаныс жұмыстарын бастады. WSEG-де жұмыс істей бастағаннан бір жыл ішінде PhD диссертациясын қорғау – міндетті талап еді, сондықтан 1957 жылдың сәуірінде ол диссертациясын қорғау үшін Принстонға қысқа мерзімге оралды. Ауызша емтихан 23 сәуірде өтті. Бас емтихан комиссиясы – Уилер, Баргман, Х. Уайлд және Дикке: «Үміткер өте жақсы емтихан тапсырды. Ол өте қиын мәселені талқылап, өз қорытындыларын нақты, айқын және логикалық тұрғыдан қорғады. Ол математикалық қабілетін, логикалық талдауға бейімділігін және өзін жақсы жеткізе білу қабілетін көрсетті». Эверетт пен Уилердің көптеген әлемдер тұжырымын қалай ұсынуға болады деген келісімі бойынша жазылған, оның диссертациясының соңғы нұсқасына ұқсас қысқа мақала «Modern Physics Review» журналында Уилердің оң пікірімен бірге жарияланды. Эверетт мақаланың соңғы нұсқасына риза болмады. 1959 жылдың наурыз және сәуір айларында Уилердің шақыруымен Эверетт Копенгагенге сапар шегіп, «кванттық механиканың Копенгагендік интерпретациясының әкесі» Нильс Бормен кездесті. Сапар толық сәтсіздікке ұшырады; Бор «Эверетттің тәсілін толығымен қабылдамады және Копенгагендік тәсілді қорғады». Олардың ұстанымдары арасындағы идеологиялық алшақтық тым кең болғандықтан, ешқандай келісімге келе алмады; Бордың ізбасары Леон Розенфельд Эверетті «түсініксіз ақымақ» деп атап, ол «кванттық механикадағы ең қарапайым нәрселерді де түсінбейді» деді. Кейін Эверетт бұл оқиғаны «бастапқыдан тозаққа лайықты» деп сипаттады. 1964 жылдың тамызында Эверетт және бірнеше WSEG әріптестері әртүрлі азаматтық мәселелерді шешу үшін әскери модельдеуді қолдану мақсатымен Lambda Corp. құрды. 1970 жылдардың басында қорғаныс бюджеті қысқартылып, ақшаның көп бөлігі Вьетнам соғысындағы операциялық міндеттерге жұмсалды, нәтижесінде Ламбда ақырында General Research Corp. компаниясына енді. 1973 жылы Эверетт пен Дональд Рейслер (Lambda әріптесі және физик) фирманы тастап, Вирджиния штатының Арлингтонында DBS Corporation құрды. Фирма қорғаныс зерттеулерін жүргізгенмен (АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемелерге техникалық қызмет көрсетуін оңтайландыру және қару-жарақ қолдану бойынша жұмыстарды қоса алғанда), ол негізінен «үкіметтің оң іс-қимыл бағдарламаларының әлеуметтік-экономикалық салдарына талдау жасаумен» айналысты. Бір кезде компанияны Эверетт әзірлеген алгоритмдерге сүйене отырып, American Management Systems бизнес-консалтингтік фирмасы ішінара қолдады. Сонымен қатар, ол AMS-те әкімшілік емес вице-президенттік қызметін атқарды және фирманың негізін қалаушыларымен жиі кеңесетін болды. Эверетт компьютерлік бағдарламалауға ерте кезеңде бейімделген және DBS-де TRS 80-ге сүйенді, ол өмірінің соңына дейін сол жерде жұмыс істеді.

Кейінгі танылу

1970 жылы Брайс ДеУитт Physics Today журналына Эверетттің салыстырмалы күйлер теориясы туралы мақала жазды, оны ол "көптеген әлемдер" деп атады, бұл физиктерден көптеген хаттарға себеп болды. "Көптеген әлемдер" терминін Брайс ДеУитт таңдаған, бірақ Дэвид Дойч, 1977 жылы Эвереттпен кешкі ас ішкен кезде, Эверетттің бұл терминге қуанғанын және оны қорғағанын айтады. "Салыстырмалы күй" терминін Уилер қолданған, ал Эверетттің бастапқы таңдауы "корреляциялық интерпретация" болған; ол презентацияны ұнатты, көп жылдан бері алғаш рет кванттық жұмысы туралы көпшілік алдында айтты. Бірақ ол өзінің теориясын кеңінен таныстыруға көп көмектеспеді, ол: "1956 жылы мен бұл мәселеден бас тарттым" деді.

Өлім және мұра

51 жасында Эверетт үйінде жүрек талмасынан кенеттен қайтыс болды. Оның өлімі туралы ұлы Марк Оливер Эверетт кейін былай деді: «Мен әкемнің өзіне дұрыс қарамағанына қатты ашуландым. Ол дәрігерге бармаған, артық салмаққа ие болған, күніне үш қорап темекі тартқан, мас болып, ешқашан дене шынықтырумен айналыспаған. Бірақ содан кейін оның әріптесінің, өлер алдында әкемнің өмірі жақсы болғанын және қанағаттанғанын айтқанын еске түсірдім. Мен әкемнің өмір салтында белгілі бір құндылық бар екенін түсіндім. Ол қалағанын жеп, темекі шегіп, ішіп, бір күні кенеттен және жылдам қайтыс болды. Мен көрген басқа да жағдайларды ескерсек, ләззат алып, содан кейін тез өлу оңай емес. Оны бірлесіп құрған Элейн Цианг басқарады, ол бағдарламашы ретінде DBS-де жұмыс істеместен бұрын Чапел-Хиллдегі Солтүстік Каролина университетінде Брайс ДеУитттың басшылығымен физика ғылымдарының докторы атағын алды. Эверетттің қызы Элизабет 1996 жылы өз-өзіне қол жұмсап, ал әйелі 1998 жылы қатерлі ісіктен қайтыс болды. Эверетттің ұлы Марк Оливер Эверетт сонымен қатар «E» деп танымал және ол «Eels» тобының негізгі әншісі және ән жазушысы. 1990 жылдардың соңында жазылған «Electro Shock Blues» альбомы E-нің осы қайғылы оқиғаларға деген эмоционалдық реакциясынан шабыттанды. Марк Эверетт әкесінің еңбектерін бір сағаттық «Параллель әлемдер, параллель өмірлер» атты BBC теледидарының деректі фильмінде зерттеді. Бағдарлама 2008 жылы АҚШ-та Public Broadcasting Service Nova сериясында өңделіп көрсетілді. Бағдарламада Марк, әкесінің қайтыс болғанға дейін керемет және ықпалды физик екенін білмегенін айтады.

Көп әлемдердегі көздер

Көптеген әлемдер туралы түпнұсқа және ең толық зерттеме. Кванттық теорияның негіздерін ақпараттық-теориялық тұрғыда зерттеп, жаңаша қарастырады, содан кейін өзара әрекеттесулер, байқау, энтропия, қайтымсыз процестер, классикалық объектілер сияқты мәселелерді талдайды. Хью Эверетт, Джон А. Уилер және Нильс Бор арасындағы қиын үшжақты қарым-қатынасты және оның көптеген әлемдер теориясының бастапқы дамуына тигізген әсерін зерттейді.