Кіріспе
Американдық телесериал (1955–1959)
«Фил Силверс Шоу», бастапқыда «Ешқашан байымайсыз» деп аталған, 1955 жылдан 1959 жылға дейін CBS телеарнасында көрсетілген телесериал. 1955 жылы «Пробалық көрсетілім» атты пилоттық эпизод түсірілді, бірақ ол эфирге шығарылмады. Барлығы 143 эпизод көрсетілді – барлығы жарты сағаттық, тек 1959 жылғы бір сағаттық тікелей эфирлік арнайы эпизодтан басқа. Сериалда Фил Сильверс АҚШ армиясының мастер-сержанты Эрнест Г. Билько рөлінде ойнады. Сериалды Нат Хикен жазған және ол үздік комедиялық сериал номинациясында үш рет подряд Emmy сыйлығын жеңіп алды. Қайта көрсетілімдерде сериал кейде «Сержант Билко» немесе жай ғана «Билко» деп аталады, және оны экранда да, көрермендер де осы есімдермен жиі атайды. Сериалдың сәттілігі Сильверсті кездейсоқ комедианнан жұлдызға, ал сценарист-продюсер Хикенді сахна артындағы комедия жазушысынан танымал авторға айналдырды.
Өндіріс
1955 жылға қарай американдық телебизнес батысқа, Лос-Анджелеске көшіп жатқан еді, бірақ Нат Хайкен сериалды Нью-Йорк қаласында түсіруді қатыстырды. Ол осы орын комедиялық шығармашылыққа және шоудың юморына қолайлырақ деп сенді. Алғашқы эпизодтар Нью-Йорктегі Дюмонт телеорталығында түсірілді – қазір WNYW TV орналасқан жер. Кейінгі эпизодтар Манхэттендегі Челсидегі CBS “Hi Brown” студиясында түсірілді. Сериалдың көп бөлігі тікелей эфирде көрсетілгендей түсірілді. Актерлер өздерінің репликаларын жаттап алып, студиялық көрермендер алдында сахналарды тізбектеп орындады. Сондықтан кейде қателіктер мен ұзақ үнсіздіктер кездеседі. Билконың командирінің рөлін ойнаған актер Пол Форд репликаларын ұмытуымен әйгілі болды; ол бетіне бос үлгірген кезде, Силверс және актерлік құрам сахнаны құтқару үшін, мысалы, “О, есіңізде ме, полковник, жоғары шенділер келе жатыр” деп импровизация жасайтын. Сол кезде Форд тоқтаған жерінен жалғастыратын. Сериалдың авторы Нат Хайкен алғашқы 71 эпизодтың 70-ін өзі жазды немесе бірлесіп жазды, тек 70-ші эпизодты (екінші маусымның финалын) жазбады. Ол сол маусымнан кейін шоудан кетті. Төртінші және бесінші маусымдарда көптеген сценаристтер жұмыс істеді, және шоу дами келе Нил Саймон танымал бола бастады. Саймон 20 эпизодтың авторы немесе бірлескен авторы болды, соның ішінде сериалдың финалы да бар. Кейінгі эпизодтар Калифорнияда түсірілді. Продюсер Майк Тодд, қонақ ретінде түскенде, оның шоуы кино сияқты, ретсіз түсірілуі керек деп талап етті. Актерлер мен түсіру тобы оны сынап көрді, жақын арада Тоддтың әдісі оңайрақ екенін анықтады. Өндіріс осылайша 1959 жылы сериал аяқталғанға дейін жалғасты. Силверс пен Хайкеннің екеуі де спорт жанкүйерлері болғандықтан кейбір кейіпкерлердің аттары шабыттанды. Билко кіші лига бейсболшысы Стив Билконың атымен аталды (оның біреуді алдау деген мағынасы да бар). Cpl Barbella орта салмақтағы бокс чемпионы Рокки Грацианоның (нағыз аты Рокко Барбелла) атымен аталды. Pvt Paparelli бейсбол төрешісі Джо Папарелланың атымен аталды. Силверстің сөзіне сүйенсек, Pvt Doberman актер Морис Госфилд доберман питбуліне ұқсағандықтан осылай аталған.
Негізгі идея
Сериалдың бастапқы оқиғасы Форт Бакстерде, тыныш, ерекше көзге түспейтін АҚШ армиясының постында, Роузвилл қалашығында, Канзас штатында болды. Ол майор-сержант Эрнест Г. Билконың қол астындағы Форт Бакстер автопаркінің сарбаздарына арналған. Билко мен оның адамдары өз міндеттерін орындауға аз уақыт жұмсағандай көрінді: әсіресе Билко уақытының көп бөлігін түрлі тез байыту аферлері мен жаңалаулар арқылы ақша табуға тырысып, немесе басқаларды өз жұмысын жасатудың жолдарын іздестіруге жұмсады. Билконың сарбаздары оның жоспарларын жүзеге асыруға үнемі көмектессе де, олардың өзі де сол афердің құрбаны болуы мүмкін еді. Дегенмен, Билко өзінің құрбандарына ерекше қамқорлық танытып, оларды барлық сыртқы қарсыластардан қорғады. Сол кездегі сержанттың өз сарбаздарына деген көзқарасы былай сипатталған: «Олар оның сарбаздары еді, егер оларды біреу алып кетсе, ол тек қана ол болатын». Осы уақыт ішінде, оның айлакер табиғатына деген күмәндануына қарамастан, взвод Билкоға адал болды және кез келген әскери қиындықтан шығу үшін оған сенеді. Егер оның біреуі әділетсіздікке ұшыраса немесе оны алдап кетсе, Билко әрқашан зардап шеккен тарапқа көмектеседі, ол өзінің ақымақ жігіттерін алдау үшін қолданған психологиялық айла-шарғы мен қулықтарды пайдаланады. Бұл игілік жағы сериалдың кейінгі маусымдарында (сценарийлер, маңыздысы, басқа авторлармен) тоныққан; Билко тез ақша табу үшін кез келген адамды алдауға дайын қатаң мергенге айналды. Билконың алаяқтықтары көбінесе полковник Джон Т. Холлға (немесе оның артына) бағытталды, ол «Меллон Бас» деген лақап атымен танымал, өте қиын жағдайға түскен және қоршауға алынған пост командирі еді. Өзінің кемшіліктері мен әлсіздігіне қарамастан, полковник Холл Билкодан жиі жеңіліп, оның абай және сақ қарсыласы екенін дәлелдейтін сенімхаттарын орнататын. Полковниктің терезеден сыртқа қарап, түсіндірусіз немесе дәлелсіз алаңдап тұрғаны жиі көрінеді, себебі ол Билконың бірде-бір нәрсені жоспарлап жатқанын білді. Полковниктің әйелі Нелл (Хоуп Сансбери) Билкоға тек жақсы ойлар ғана арнады, ол оны кездескен сайын мақтап отыратын. Билко мен Холл әрдайым қарсыластар болған жоқ. «Әскери сот» (1956) атты эпизодта Билко полковникке жаңа рекруттарды қабылдау бойынша рекорд орнатуға көмектесуге тырысады, бұл кездейсоқ жеке адамның үй жануары шимпанзеге тіркелуіне әкеледі. Жануардың «Жылдамда! Сөйле!» деген сұраққа жауап бермеуі оның атын «Гарри Спейкп» деп қате түсіндіріліп, қателік пен алдамшылық жалғасады. Гарри медициналық және психиатриялық емтиханды тапсырады, киім-кешекті алады және ресми түрде ант береді. Жоғары тұрған офицерлер дүрбелеңге түскен кезде, Билко шимпанзеге құрметпен босату арқылы жағдайды құтқарады. Шоудың орны төртінші маусымда Форт Бакстердің сарбаздары Калифорниядағы Фримонт лагеріне ауыстырылған кезде өзгерді. Бұл жаппай көшіру сюжет бойынша Билко ұйымдастырғаны ретінде түсіндірілді, ол тастап кетілген армиялық посттың жанында алтын кен орны бар картаны тапқан. Канзастан ауысудың бір себебі - сериалға Диан Мартин, Микки Руни, Диана Дорс және Люсиль Болл сияқты жақын Голливудтан қонақ жұлдыздарды шақыру мүмкіндігін беру еді. Сильверс бір сағаттық эпизодта өзін ойнады.
Актерлік құрам
Бильконың оң қолы – КП. Рокко Барбелла (Харви Лембек) және КП. Стив Хеншоу (Алан Мелвин) болды, ал оның көп жылдар бойы шыдамдылық танытқан жоғары лауазымды офицері полковник Джон Т. Холл (Пол Форд) еді. Бильконың автопарк взводында Герби Фей (Сильверстің бұрынғы бурлеск әріптесі) КП. Сэм Фендер, Морис Госфилд – сарбаз Дуэн Доберман, Билли Сэндс – сарбаз Дино Папарелли, Микки Фримен – кішкентай сарбаз Зиммерман, Тидж Эндрюс (өзінің толық аты-жөнімен Тайгер Эндрюс) – сарбаз Гандэр, Джек Хили – қатал сөйлейтін сарбаз Муллен, Морис Бреннер – сарбаз Ирвинг Флейшман, Карл Лукас – сарбаз Сташ Кадовски, бұрынғы орта салмақтағы боксшы Уолтер Картье – ботаникаға құмар сарбаз Клод Диллингэм (бірінші маусымда), Берни Файн – сарбаз Гомес, П. Джей Сидни – сарбаз Палмер және Терри Картер – сарбаздар болды. Сидни мен Картер (және WAC Билли рөлін ойнаған Билли Аллен) – афроамерикалықтар еді және американдық қоғам (және теледидар) көбінесе бөлінген кезде олар серияда үнемі пайда болды. Президент Гарри Трумэннің кезінде армиядағы нәсілдік бөліну жойылды. Басқа қайта оралатын кейіпкерлердің арасында миссис Холл рөлінде Хоуп Сансбери, лагерьтік аспаз сержант Гарри Кларк болды. Стэнли Совичи; Кларк қайтыс болғаннан кейін аспаз рөлін бурлеск комигі Джо Э. Росс сержант Руперт Рицик ретінде ойнады; дауысы қатты миссис Рицик рөлінде Беатрис Понс, кварталмейстер сержант ретінде Нед Гласс, сержант Франсис Гровер рөлінде Джимми Литтл, Холлдың адъютанты капитан Баркер рөлінде Николас Сондерс және сержант Билько "Патер" деп атаған белгісіз капеллан рөлінде Джон Гибсон болды. Кейбір эпизодтарда Билькоға романтикалық қызығушылық туды, ол сержант Джоан Хоган рөліндегі Элизабет Фрейзер еді. Сериалда жиі көптеген екінші пландағы актерлер, көптеген сөйлейтін рөлдер болды, сондықтан шоуды жалғастыру өте қымбатқа түсті. 1959 жылы шоудың аяқталуына себеп болған фактор – рейтингтердегі айтарлықтай төмендеуден гөрі осы мәселе болды. «Филь Сильверс Шоу» ешқашан үлкен рейтингтерге ие болмаса да, ол өз уақытының ең үздік телекомедиясы деп есептелді. Шоу төрт маусымында да комедиялық жазу және үздік сериал үшін «Эмми» сыйлығына ұсынылды, 1956, 1957 және 1958 жылдары екі сыйлықты жеңіп алды. Сериал өзінің көрсетілу кезеңінде тағы тоғыз номинация алды, Силверс өзінің рөлі үшін бір жеке «Эмми» сыйлығын жеңіп алды, ал Нат Хайкен режиссура үшін бір сыйлық алды. Кейінірек Силверс: «Біз өзіміздің шыңымызда шықтық» деп еске алды. Қонақ жұлдыздардың қатарында Алан Алда, Беа Артур, Орсон Бин, Пегги Кэс, Дик Каветт, Артур Дункан, Констанс Форд, Эрик Флеминг, Доди Гудман, Фред Гвинн, Боб Гастингс, Пол Линд, Джули Ньюмар, Том Постон, Шарлотта Рей, Пол Рид, Даррил Ричард, Марк Райделл, Сюзанна Сторрс және Дик Ван Дайк болды, олар мансабының басында еді. Кейінгі эпизодтарда Голливудтың тәжірибелі актерлері көптеп пайда болды, олардың ішінде Гарольд Губер, Маргарет Гамильтон, Марджори Гейтсон, Натали Шафер және Фрэнк Альбертсон болды. Джордж Кеннеди шоудың АҚШ армиясының техникалық кеңесшісі болды; ол бірнеше эпизодта әскери полиция офицері рөлін ойнады.
Соңғы
"Соңғы демалыс полковнигі" сериясының финалында Билко Чарли Кластерман есімді жылдам дайындалатын аспазды табады, ол полковник Холлдың тікелей көшірмесі. Билко аспазды полковник ретінде көрсету үшін жалдайды, соның арқасында ол басқа офицерлерді жалған қайырымдылық акциясында алдайды. Нағыз полковник Холл алаялықты біліп алады, ал Билко, Хеншоу және Барбелла күзет үйіне қамалады. Полковник Холл жаңадан орнатылған жабық телеарна жүйесі арқылы тұтқындарды қарап тұрып, әзілдеп: "Бұл тамаша шоу, мен демеуші болғанша, ол ешқашан тоқтатылмайды" дейді. Камера Билко мен оның серіктерін түрмеге қамауға түсіреді. Билко камераға қол бұлғап: "Соңғы сөз – осы, достар!" дейді.
Салдары
Шоу тоқтатылғаннан кейін CBS NBC-ге құқықтарды ойсырата сатып жіберді: бәсекелес арна аптасына бес күн қайта көрсету арқылы үлкен қаржылық табысқа қол жеткізді. Шоудың басқа актерлерінің бір бөлігін «Билко» продюсері Эдвард Дж. Монтагн Нат Хикеннің «54-ші машина, қайдасың?» комедиялық сериалына және «МакХейлдің теңіз флоты» сериалына шақырды. Сильверс өмірінің соңына дейін өзінің сүйікті Билко кейіпкерін пародизациялай білді. 1963–1964 жылдары ол «Жаңа Фил Сильверс шоуында» ойнады, онда оның жалдамалы кейіпкерін зауыт ортасына ауыстыруға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Сильверс «The Beverly Hillbillies» сериалында «Адал Джон» атты кейіпкер ретінде жиі пайда болды. Ол сондай-ақ «Gilligan's Island» эпизодында адал емес Бродвей продюсері Гарольд Хекуба рөлін ойнады, ол кемеден құлағандардың Гамлеттің музыкалық нұсқасы туралы идеясын ұрлады. «The Lucy Show» эпизодында Сильверс талапкер тиімділік саршысы болды; бір сәтте Люсидің бастығы Мистер Муни (Гейл Гордон) Сильверстің өзіне бұрын таныс сержантты еске салғанын айтады. Сильверс сонымен қатар «It's a Mad, Mad, Mad, Mad World» (1963) сияқты түрлі фильмдерде ашкөз аферисттерді сомдады, онда Пол Форд полковник рөлінде эпизодтық түріде ойнады, бірақ олар бірге түспеді, сондай-ақ «A Funny Thing Happened on the Way to the Forum» (1966) фильмінде. Британдық «Follow That Camel» (1967) фильмінде ол француз шетелдік легионында интригалық сержант рөлінде ойнады. «You'll Never Get Rich» бағдарламасының түпнұсқасы қара-ақ түсті форматта түсірілді және 1970-жылдарға дейін кеңінен қайта көрсетілді. Түсті теледидардың кең таралғандығы оны және осыған ұқсас көптеген бағдарламаларды бұрынғыдан гөрі аз сатылатын етті. Сериал 1980-жылдардың соңында жаңадан құрылған кабельдік арна Comedy Central-да қайта пайда болды, содан кейін 1990-жылдардың басында Nick at Nite арнасында қысқа мерзімге (1996 жылы TV Land арнасының бастапқы бағдарламаларының бірі ретінде) және MeTV арнасында қайта көрсетілді. Ұлыбританияда шоу көп жылдар бойы үзіліс-үзіліспен көрсетілді, содан кейін 2004 жылы BBC Two арнасында толық көрсетілді. Қазіргі уақытта оны Decades TV арнасында көруге болады (көптеген нарықтарда екінші деңгейдегі телеарналарда таратылатын арна, және Me TV-ге бауырлас арна, CBS телеарналары мен Me TV иесі Weigel Broadcasting бірлесіп арнаны басқарады).
Мұра
Билко кейіпкерін Ханна Барбера анимациялық студиясы өзінің "Top Cat" телемультсериалы үшін алды, ол "Фил Силверс Шоу" элементтеріне негізделген. Бастапқы взводтан Морис Госфилд Бенни Балға дауыс берді. "Хоккей Вулф" – "Фил Силверс Шоудан" көп элементтер алған Ханна Барбераның тағы бір туындысы. "Флинтстоунс" мультсериалында Диноның тұңғыш рет пайда болуында осы сүйкімді динозаврға сержант Билко стилінде дауыс пен мінез берілді. Осы ерекше дебюттен кейін Дино ешқашан сөйлемеді. Тағы бір эпизодта Фред Флинтстоун мен Барни Рубл әскерге шақырылып, аты аталмаған Билкоға ұқсас кейіпкердің алдауына ілігіп, ғарышкер-сынақ ұшқыштарына айналды. "Манчжуриялық үміткер" (1962) фильмі Корея соғысы кезіндегі патруль мүшелері үшін сержант Билкомен байланысты бірнеше адамның есімдерін пайдаланды: Cpl Allan Melvin, Pvt Silvers, Pvt Hiken және Pvt Lembeck. Кейіпкерлер "Манчжуриялық үміткер" романында да кездеседі, ол көп рет плагиаттау айыптарына ұшырады. 1987 жылы британдық турист Фил Силверстің "Сержант Билко" футболкасын киіп Тибетке сапар шекті. Қытай сарбаздары оны жыртып алуға тырысты, себебі суретте Далай-лама бейнеленген деп ойлады. "Қояндырмаңыз" сериалының авторы және жұлдызы Ларри Дэвид "Фил Силверс Шоу" бағдарламасын өзінің сүйікті телешоуы деп атады. 1957 жылдың маусымынан 1960 жылдың сәуіріне дейін DC Comics 18 нөмірден тұратын "Сержант Билко" комикс кітабын және 11 нөмірден тұратын "Сержант Билконың жеке доберманы" сериясын жариялады. Мұқабаларының және ішкі суреттерінің көп бөлігін Боб Окснер салған.
Ұлыбританияның хабар таратуы
Сериал 1957 жылдың 20 сәуірінен бастап BBC телеарнасында апта сайын көрсетіліп, әртүрлі уақыт белдеулерінде трансляцияланды, ал соңғы бірінші көрсетілген эпизод "Weekend Colonel" 1961 жылдың 15 қаңтарында эфирге шықты. Сериал 1961 жылдың маусымынан 1967 жылдың наурызына дейін BBC телеарнасында (кейін BBC1) қайта көрсетілді, содан кейін 1973 жылдың сәуіріне дейін экраннан жоғалды, одан кейін кешкі уақытта қайта оралды (бірақ Radio Times журналында "Сержант Билко / Билко" деп тізімделген), 1970-ші және 1980-ші жылдарда BBC1 арнасының сағат 23:00-ден кейінгі кешкі бағдарламасының тұрақты бөлігіне айналды, көбінесе арна жабылу алдында көрсетілетін (арна 1997 жылдың қарашасында 24 сағаттық хабар таратушы болғанша). 1984 жылдың 7 қарашасынан бастап сериал BBC2 арнасына көшіріліп, төрт маусымның барлығы тізбектеп қайта көрсетілді. Бұл қайталап көрсету 1991 жылдың 22 қарашасына дейін жалғасты, осыған дейін BBC барлық эпизодтарды көрсеткен болатын. Эпизодтар 1993 жылдан 2004 жылға дейін көрсетіле берді, бірақ бастапқы көрсетілу ретімен емес, ал BBC-нің соңғы көрсетілген эпизоды "Билко және ұшатын тәрелкелер" 2004 жылдың 5 қарашасында эфирге шықты. Фил Сильверс сержант Билко рөлінде 1959 жылдың маусымында BBC-нің Томми Триндер бағдарламасы "Триндер қорабында" пайда болды. 1959 жылдың 12 маусымындағы Radio Times журналында Фил Сильверстің Билко рөліндегі толық беттік суреті жарияланды.
Фильм
"Фил Сильверс Шоуы" сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәтті болмаған "Сержант Билко" (1996) фильмінің негізі болды, онда Стив Мартин Билко рөлінде, Дэн Айкройд полковник Холл рөлінде, Макс Каселла Папарелли рөлінде, Эрик Эдвардс Доберман рөлінде ойнады, ал Фил Сильверстің қызы Кэти Сильверс лейтенант Дүйсенбі рөлінде сомдады. Фильмнің сюжеті Форт-Бакстердегі заңбұзушылықтарды тергеуге ортақтас, Билконың ескі қарсыласы майор Торн (Фил Хартман сомдады), ол Билконы жеңу үшін барлық амалдарға барады.