Әділетті сауда: Жаһандық сауда жүйесінде теңдік пен құқықтарды қорғау
Trade justice
Әділетті сауда: ҮЕҰ-лар мен басқа да ұйымдар әлемдік сауда ережелерін өзгерту арқылы теңдікті қамтамасыз етуді мақсат етеді. Тегін саудаға қарсы тұрады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сауда әділдігі – бұл үкіметтік емес ұйымдардың, сондай-ақ басқа да қатысушылардың әлемдік сауда ережелері мен тәжірибесін өзгерту арқылы әділдікті қамтамасыз ету мақсатындағы күресі. Бұл ұйымдарға тұтынушылардың қауымдастықтары, кәсіподақтар, діни ұйымдар, гуманитарлық көмек агенттіктері және экологиялық ұйымдар кіреді. Сауда әділдігін жақтаушылар бұл тұжырымды еркін саудаға қарама-қарсы қояды. Еркін сауданы қолдаушылар, әдетте экономистер, бизнес өкілдері, лоббистер және басты баспасөз өкілдері, әлемдегі қоғамдардың қажеттіліктерін өзінен-өзі қамтамасыз ету үшін нарықтың «көрінбейтін қолына» сенеді. Олардың сенімдерінің негізі – жеке адамның бостандығының құндылығы, олар нарық ресурстарды бөлудегі орталық үкіметтің жауапкершілігін алмастырғанда ең аз шектеледі деп санайды. Сауда әділдігін жақтаушылар жаһандануға қарсы емес, бірақ еңбек, қоршаған орта және адам құқықтарын ескермейтін корпоративтік бағытталған сауданы либерализациялауға қарсы. Руперт олардың неолибералды саясаттың таралуынан сақтанатынын, жеке корпорациялардың билігі «бизнес тоталитаризмі» деңгейіне жететінін айтады. Бұрын халықаралық сауда жүйесін сынағандар «әділ емес» тауарларға түрлі санкциялар салуды ұсынған. Бұл аргумент ұзақ мерзімді еркін саудаға қарсы қозғалыстың өркендеуіне көп әсер етпеді; «демпинг» үшін санкциялар салу кейде ішкі саяси себептермен, мысалы, АҚШ-тың 2001 жылы болатқа тарифтер енгізуімен байланысты болды. Бүгінде сауда әділдігі қозғалысы ауыл шаруашылығына берілетін субсидияларды және демпингті жоюға, ал «әділ емес» тауарларға салынатын санкцияларды өтеуге көбірек назар аударады. Шындығында, көптеген адамдар әлі де еркін сауданы сынаса да, дамыған елдердің екіжүзділігі деп саналатын әрекетке қарсы күрестің күшеюі байқалады, олар ең кедей елдерге, әсіресе ауыл шаруашылығы өнімдеріне қатысты протекционизмді қолданады, ал өз өндірушілерін қорғаусыз қалдырады.
Trade justice is a campaign by non governmental organisations, plus efforts by other actors, to change the rules and practices of world trade in order to promote fairness. These organizations include consumer groups, trade unions, faith groups, aid agencies and environmental groups. The organizations campaigning for trade justice posit this concept in opposition to free trade. Supporters of free trade, typically those in economics, business, lobbying, and the mainstream press, trust in the “invisible hand” of the market to provide on its own for the needs of societies around the world. Fundamental to their beliefs is the value of individual liberty, believed to be the least infringed upon when the market is used to replace most of the centralized government's responsibilities of allocating resources. Trade justice advocates are not anti globalization, but are instead against corporate centered trade liberalization which ignores labor, environmental, and human rights. Rupert argues that they are cautious of the spread of neoliberal policies to the point where the power of private corporations will be enhanced to the point of “business totalitarianism”. In the past, the responses sought by critics of the international trade system included various penalties on "unfair" goods. This argument generally made little headway against the long term movement towards free trade; imposition of penalties for "dumping" was sometimes motivated by domestic political reasons such as the United States imposition of steel tariffs in 2001). Today, the trade justice movement concentrates more on the abolition of agricultural subsidies and dumping, and to a much lesser extent on offsetting penalties on "unfair" goods. Indeed, although there are many who are still critical of free trade in general, there is a trend towards campaigning against what is seen as hypocrisy by developed countries in using protectionism against the poorest countries, especially in agricultural products, while requiring them to leave their own producers without protection.
Сауда әділдігі қозғалысы
Ұлыбританиядағы сауда әділдігі қозғалысы «сауда әділдігі» терминін қолданған топтардың алғашқы ресми коалициясы болды (мұның бір себебі – Ұлыбританияда «әділ сауда» әдетте Fairtrade сертификациясына қатысты, және бұл үкіметтік шараларға талап етуші ашық саяси қозғалыс емес, өзгерістердің тұтынушылық моделі). «Сауда әділдігі» термині халықаралық науқандар жүргізетін топтар тарапынан, мысалы, кедейлікке қарсы жаһандық шақырудың 100-ден астам ұлттық платформаларында кеңінен қабылдалды, онда ол төрт негізгі талаптың бірі болып табылады. Көптеген елдерде «әділ сауда» термині «сауда әділдігімен» бірге немесе оның орнына қолданылады. Қазіргі халықаралық сауда жүйесінің теңсіздіктеріне қарсы сауда әділдігі науқандарында ең көп сынға ұшыраған әлемдік институттар – Дүниежүзілік сауда ұйымы (ДСҰ), Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) және Дүниежүзілік банк (ДБ). Науқаншылар өз үкіметтеріне де лобби жасап, халықаралық сауда ережелерін жасау кезінде кедейлікті азайтуға басымдық беру үшін оларға қысым көрсетуге тырысады. Еуропалық Одақ (ЕО) сияқты сауда одақтарында науқандар мүше мемлекеттердің үкіметтеріне әсер етуді мақсат етеді. «Сауда әділдігі» және «Әділ сауда» терминдерін бастапқыда әлеуметтік әділдікті қолдаушылар мен көптеген дамып келе жатқан елдердегі қасіретті кедейлікті жеңілдетуді көздегендер қолданған. Олар «әділ сауданы» «әділ емес» халықаралық сауда тәжірибесімен салыстырды. Бұл терминдер еңбек одақтары мен экологиялық белсенділермен байланысты, олар капиталға қарағанда еңбек пен қоршаған ортаға берілетін қорғаудың арасындағы теңсіздікті сынады. Терминнің қолданылуы қазіргі сауда тәжірибесін реформалауға бағытталған науқандардан және оларды жүзеге асыратын Дүниежүзілік сауда ұйымы сияқты ірі институттардан асып түсті. Қазір бұл тұтынушыларға осы тәжірибелерге қатыспауды таңдауға мүмкіндік беретін қозғалысқа айналды. Fairtrade белгісі немесе «Fairtrade сертификациясы» тұтынушыларға белгілі бір келісілген әділдік стандарттарына сәйкес келетін тауарларды, әсіресе кофе сияқты өнімдерді анықтауға мүмкіндік береді.
The Trade Justice Movement in the UK was the first formal coalition of groups to use the term "trade justice" (partly because in the UK, "fair trade" usually refers to Fairtrade certification and is a consumer model of change rather than an overtly political movement calling for government action). The term trade justice has been widely adopted internationally by campaign groups, for example by the over 100 national platforms of the Global Call to Action Against Poverty where it is one of the four main demands. In many countries "fair trade" is used as well as or instead of "trade justice". The global institutions that are most often targeted in trade justice campaigns against the alleged injustices of the current international trade system are the World Trade Organization (WTO), the International Monetary Fund (IMF) and the World Bank (WB). Campaigners also lobby their own governments with the intention of creating pressure on them to prioritise poverty reduction when making international trade rules. In trading blocs such as the European Union (EU), the campaigns seek to influence policy across a number of member state governments. "Trade Justice" and "Fair Trade" were originally used by those supporting social justice and the alleviation of the intense poverty found in many developing nations. They contrasted "fair trade" with 'unfair' international trade practices. It is associated particularly with labour unions and environmentalists, in their criticism of disparities between the protections for capital versus those for labour and the environment. The use of the term has expanded beyond campaigns to reform current trading practices, and the major institutions such as the World Trade Organization which embody them. Now it has become a movement to allow consumers to choose not to participate in these practices. Fairtrade labelling or "Fairtrade certification" allows consumers to identify goods especially commodities such as coffee, that meet certain agreed standards of fairness.
Қалыптау
Айрес сауда әділдігі қозғалысындағы әртүрлі топтар арасында нақты келісімге келу, проблеманы және оның көптеген анықталатын теріс салдарларын анықтау – «диагностикалық шеңбер» арқылы жүзеге асырудың оңай екенін айтады. Бұл пікірді сауда заңдарының мамандары мен көптеген ішкі саясаткерлер күшпен жоққа шығарады. «Сауда әділдігін қорғаушылардың ең көп талданған талабы – дамыған немесе бай елдердің нарықтарына қол жеткізу. Дамушы елдер дамыған елдердің нарықтарына экспорт жасағанда, олар дамыған елдерге қарағанда төрт есе жоғары тарифтік кедергілерге тап болуы мүмкін. Кедейлік мәселесі бойынша, осы кедергілер кедей елдерге жылына 100 миллиард доллар шығын келтіреді – алған көмегінен екі есе көп». «Сауда әділдігі» термині, тіпті егер жағдай тең болғанда да, дамушы елдерге қарсы емес, ең кедей дамушы елдердің еркін сауда шарттары бойынша сауда жасауға мәжбүр болса, саудадан пайда табу үшін күресетінін көрсетеді. Бұл олардың өте төмен бәсекеге қабілеттілігіне байланысты. Кедей елдерде бай елдерге жіберуге дайын экспорттық тауардың көп қоры жоқ, керісінше, көптеген шағын фермерлер өз тауарларын жергілікті жерде сатуға ниетті.
Ayres argues that generating a clear consensus between different groups in the trade justice movement is straightforward for “diagnostic framing”– identifying the problem and its many identifiable negative effects. This view is strenuously contested by trade law officials and many domestic policy makers. "The mostly widely referred to demand of trade justice campaigners is access to the markets of developed countries or rich countries. When developing countries export to developed country markets, they often face tariff barriers that can be as much as four times higher than those encountered by developed countries. Poverty claims that those barriers cost poor countries $100 billion a year – twice as much as they receive in aid." The term "trade justice" emphasizes that even if the playing field were level, instead of tilted against developing countries, the poorest developing countries in particular would still struggle to gain from trade if forced to trade under free trade terms. This is because of their overwhelming lack of competitiveness – poor countries do not have huge stocks of exports waiting to be shipped to rich countries, instead most small farmers want to be able to sell their goods locally.
Субсидиялар
Сауда әділдігін қорғаушы белсенділердің көпшілігі бай елдердің ауыл шаруашылығына берілетін субсидияларына белгілі бір дәрежеде назар аударады, бұл кедей елдердің фермерлеріне бәсекелесуді қиындатады. Мысалы, олар Еуропалық Одақтың ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттауға берілетін субсидиялары тамақ, қант сияқты тауарлардың артық өндірісін ынталандырады, содан кейін олар арзан бағамен сатылады немесе кедей елдерде "демпинг" жасалады деп мәлімдейді. Жергілікті фермерлер өз өнімдерін осылай арзанға сата алмайды және бизнестен шығып қалады. Бұл науқан ДСҰ-дағы ауыл шаруашылығына қатысты теңсіздіктердің институционалды түрде бекітілгенін көрсетеді. Дамушы елдер күрделі және қымбат ДСҰ процесін пайдаланып, субсидияларды (мысалы, АҚШ-тың мақтаға берілетін субсидияларын) артық деп жариялаған бірнеше жағдайда, дамыған елдер бұл шешімдерді елемейді, ал ДСҰ-ның өзі оларды орындамайды. Соңғы кезде бай елдер экспорттық субсидияларды қысқарту туралы сөз бастады, бірақ олар көбінесе кедей елдердің нарықтарына қолжетімділікті арттыруды талап етеді.
Most trade justice campaigners focus in some way on the agricultural subsidies of rich countries that make it difficult for farmers in poor countries to compete. For example, they argue that the European Union's agricultural export subsidies encourage overproduction of goods such as tomatoes or sugar, which are then sold cheaply or 'dumped' in poor countries. Local farmers cannot sell their goods as cheaply and go out of business. The campaign points to the treatment of agriculture at the WTO, which has institutionalized these injustices. In the few instances where developing countries have used the complex and expensive WTO process to declare subsidies (e. g. US cotton subsidies) excessive, developed countries ignore these rulings, which the WTO itself does not enforce. Recently rich countries have begun to talk about cutting export subsidies, but they often demand greater access to poor country markets in return.
Сауданың қоршаған ортаға әсері
Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) мәліметінше, сауданың қоршаған ортаға оң және теріс әсері бар. Бір жағынан, сауда арқылы экономикалық өсім қоршаған ортаға екі түрлі жолмен кері әсер етеді. Біріншіден, экономикалық өсім табиғи ресурстарды өндіруге байланысты ластануды күшейтеді. Әлем экологиялық тұрақты экономикаға көшуді жоспарлап отырғанда, 2030 жылға қарай литий-ионды аккумуляторларға – электр көліктерінің маңызды бөлігіне – әлемдік сұраныс 2,2 миллион тоннаға жетеді деп күтілуде. Литийді өндіруге қажетті кен өндіру процесі, тау-кен жұмыстары кезінде қолданылатын улы химиялық заттардың салдарынан ауаның, судың және топырақтың ластануына, сондай-ақ жергілікті су қорының азаюына әкеледі. Екіншіден, егер елдердегі экологиялық заңнамалар әртүрлі болса, сауданы либерализациялау ластануды көп тудыратын салаларға мамандануға алып келуі мүмкін (ластануды қауіпсіз бағдарлау гипотезасы). Керісінше, саудадан туындайтын экономикалық өсім елдің қоршаған ортаны тиімді басқару мүмкіндігін арттырады, ал кейбір елдердегі қатаң экологиялық талаптар жеткізушілерді экологиялық талаптарға жауап беретін нарықтарға бейімделуге мәжбүр ететін әсерге ие болады. Бұл экологиялық саясат экологиялық тауарлар нарығын құрайды, олар бірдей стандарттарды сақтайтын елдерге экспортталады. Атап айтқанда, бұл аргументте «қатты экологиялық реттеу» Оңтүстік өмір сүру үшін сүйенетін «табиғи ресурстар базасын» қорғау үшін қажет екендігі айтылады. 2021 жылдың күзіндегі жағдайлар көрсеткендей, кейбір елдер бұл мәселелерді ескермейді. Ұлыбританияның Халықаралық сауда департаментінен құпия ақпаратқа сәйкес, сауда келіссөздерінде экономикалық өсімге қоршаған ортадан басымдық беру керек. Бұл құжат Ұлыбританияның Австралиямен сауда келісімін аяқтау үшін климатқа қатысты уәделерінен бас тартқаны белгілі болғаннан кейін жарияланды. Нәтижесінде, пікір талас жалғасуда, себебі экологиялық қорғаушылар қоршаған ортаны қорғауды экономикалық өсімнен жоғары қояды, ал басқару органдары мен ұйымдар міндетті саясатты қабылдауды кешіктіруде. Көптеген зерттеушілер мен экологиялық ұйымдар саясатты қабылдау кезінде үкіметтік емес ұйымдардың ашықтығын және қатысуын арттыруды талап етеді.
According to the Organization for Economic Co operation and Development (OECD), there is both a positive and negative impact of trade on the environment. On the one hand, economic growth from trade can negatively affect the environment in two ways. First, economic growth increases pollution due to natural resource extraction. As the world looks to transition towards a more environmentally friendly economy, global demand for lithium ion batteries – a key component in electric vehicles – is expected to reach 2.2 million tonnes by 2030. The extractivism required to mine lithium leads to air, water, and soil pollution due to the toxic chemicals used during the mining process, and the depletion of local water reserves. Second, trade liberalization can lead to specialization in pollution intensive sectors if environmental regulations are different across countries (pollution haven hypothesis). Conversely, economic growth stemming from trade increases the capacity of a country to manage the environment more efficiently and stricter environmental regulations in certain countries have a spillover effect that will force suppliers to adapt to environmentally conscious markets. These environmental policies create markets for environmental goods to be exported to countries that follow the same standards. In particular, the former argument states that “robust environmental regulation” is needed to protect the “natural resource base upon which the South relies for survival.” examples as recent as fall 2021 show nations disregarding these considerations. A leaked document from the UK's Department for International Trade says that trade negotiators should prioritize economic growth over the environment in trade deals. This document comes after it was found that the UK dropped climate related promises to finalize a trade deal with Australia. Ultimately, the debate continues as environmentalists prioritize environmental protection over economic growth and governing bodies and organizations stall to implement binding policy. Many researchers and environmental groups demand increased transparency and participation from non governmental stakeholders in policy adjudication.
Қоршаған ортаны қорғау саудасының болашағы
Сауда әділдігі қозғалысы үшін, әсіресе экологиялық тұрғыдан алғанда, жаңа буын сауда келісімдерін шабыттандыратын экологиялық басқару принциптерін қалыптастыру тұрғысынан қиындықтар бар. Бұрынғы еркін сауда келісімдері инвесторлардың құқықтарын басымдыққа қойып, қоршаған ортаға қатысты алаңдаушылықты ескермеген. Галифакстағы Сент-Мэри университетінің профессорлары болашақ шарттарда Париж келісімі сияқты шарттардағы ерікті шаралар емес, ДСҰ-дағыдай орындалатын міндеттемелер мен дауларды шешу органдары бар ережелер болуы керек деп санайды. Авторлар БҰҰ-дағы көпжақты платформалар прогрессивті бағдарламалардың өліміне ұласатын орындар ретінде қарастырылады, себебі оларға күшті мемлекеттердің қарсылығы немесе жалпы игіліктен ұлттық мүдделерін жоғары қоюы кедерес келтіреді. Шешім – сауда келісімдеріндегі инвестициялық құқықтар бөліміндегідей, шарттардағы қоршаған ортаны қорғау ережелерін күшейту.
The challenge for the Trade Justice movement, particularly from an environmental perspective, is embedding principles of environmental stewardship that inspires a new generation of trade agreements. Previous free trade deals have favoured investor rights that disregard environmental concerns. Professors from Saint Mary's University in Halifax argue that future treaties must have rules with enforceable commitments and dispute settling bodies, such as those found at the WTO, and not the voluntary actions undertaken in treaties like The Paris Agreement. The authors assert that multilateral forums found in the UN are perceived as places where progressive agendas go to die as they are hindered by opposition or disinterest from powerful states who prioritize their national interests over the common good. A solution is to strengthen the language surrounding environmental regulations in treaties to match those found in the investment rights sections of trade deals.