Кіріспе
Майкл Ондаатьедің 1987 жылғы романы «Арыстанның терісінде» — канадалық-шри-ланкалық жазушы Майкл Ондаатьенің романы. Ол алғаш рет 1987 жылы McClelland and Stewart баспасынан жарық көрді. Роман 1900 жылдардың басында Торонто қаласының салынуына үлкен үлес қосып, бірақ есімдері қала тарихының ресми бөлігіне енбеген иммигранттардың өмірін көркемдеп суреттейді. Ондаатье осы қоныс аударғандардың еңбектері арқылы Канадаға салған инвестицияларын көрсетеді, бірақ олар қоғамның бағытталған ағысынан тыс қалып қояды. Осылайша, «Арыстанның терісінде» — көші-қонның жағдайы туралы әңгіме: «Бұл маска кию және шешу туралы роман; теріден айырылу, жеке бастың өзгеруі мен жаңарып түлеуі туралы». Романның маңызды бір бөлігі — 1930 жылдардағы Торонтоның бейнесі. Ондаатье Торонто қаласының мұрағаттарында және сол дәуірдегі газеттерде көп уақыт өткізді. Назар Блор-стрит виадугі және Р.С. Харрис су тазарту стансасы сияқты Торонтоның екі танымал нысанының салынуына және иммигрант жұмысшыларының өміріне аударылған. Сюжетте сол кездегі нақты оқиғалар орын алады, мысалы, көпірден құлаған монах, Амброз Смоллдың жоғалуы, полиция бастығы Дрейперге жасалған саяси қысым, сондай-ақ еңбек одақтарының ұйымдастырушылары Росвалл мен Вутилайненнің қазасы. Романның шағын бөлімінде Патрик Льюис Онтарио штатындағы Париж қаласына сапар шегеді, онда Ондаатье қаланың әртүрлі бөліктерін сипаттайды: Бродвей көшесі, Уилерс тігін-тоқыма шеберханасы, Медуза, Париж жазығы (қаланың солтүстігінде), Арлингтон қонақ үйі және Париж қалалық кітапханасы. Романның атауы «Гилгамеш жырларынан» алынған, ол Энкидудің өлімінен кейін айтылған сөздерден басталады. Эпиграфта: «Мен сен үшін шашымды ұзартып өсіремін, арыстанның терісін киіп, шөл даласында саяхаттаймын», — делінген, бұл тарихты қайта айтатын дауыстардың бірігуі тақырыбын бейнелейді. Кітап 1987 жылы ағылшын тіліндегі көркем әдебиет бойынша генерал-губернатор сыйлығына ие болды. Ондаатьедің 1992 жылы жарық көрген «Ағылшын науқасы» романы «Арыстанның терісінде» романының жалғасы болып табылады, ол Хана мен Караваджо кейіпкерлерінің тағдырын әрі қарыстырып, осы романның басты кейіпкері Патрик Льюистің өмірін ашады.
In the Skin of a Lion is a novel by Canadian–Sri Lankan writer Michael Ondaatje. It was first published in 1987 by McClelland and Stewart. The novel fictionalizes the lives of the immigrants who played a large role in the building of the city of Toronto in the early 1900s, but whose contributions never became part of the city's official history. Ondaatje illuminates the investment of these settlers in Canada, through their labour, while they remain outsiders to mainstream society. In the Skin of a Lion is thus an exposé of the migrant condition: "It is a novel about the wearing and the removal of masks; the shedding of skin, the transformations and translations of identity." An important aspect of the novel is its depiction of Toronto in the 1930s. Ondaatje spent many months in the archives of the City of Toronto and newspapers of the era. Prominence is given to the construction of two Toronto landmarks, the Prince Edward Viaduct, commonly known as the Bloor Street Viaduct, and the R. C. Harris Water Treatment Plant, and focuses on the lives of the immigrant workers. The plot incorporates a number of true stories of the time, such as the fall of a nun from a bridge, the disappearance of Ambrose Small, the political suppression of Police Chief Draper, and the murder of labour union organizers Rosvall and Voutilainen. In a minor section of the novel, Patrick Lewis visits Paris, Ontario in which Ondaatje describes various parts of the town including: Broadway Street, Wheelers Needleworks, Medusa, Paris Plains, just north of the town, the Arlington hotel, and Paris Public Library. The novel's title is taken from a line in The Epic of Gilgamesh, following the death of Enkidu. It is located in the epigraph as "I will let my hair grow long for your sake, I will wander through the wilderness in the skin of a lion," echoing the theme of converging voices re telling history. The book was nominated for the Governor General's Award for English Language Fiction in 1987. Ondaatje's more famous 1992 novel, The English Patient, is, in part, a sequel to In the Skin of a Lion, continuing the characters of Hana and Caravaggio as well as revealing the fate of this novel's main character, Patrick Lewis.
Кішкентай тұқымдар
"Кішкентай тұқымдар" атты бірінші тарауда басты кейіпкер Патрик Льюистің өсіп келе жатқан жылдары суреттеледі, осы арқылы оның романдағы келесі әрекеттерінің себептері түсіндіріледі. Онтариодағы Депот-Крик қаласындағы шағын Патрик қыс айларында қалаға келетін орманшыларды, қалған уақытта диірмендерде жұмыс істейтіндерін және мұз батқан өзенде коньки тебуді көреді. Патриктің әкесі, Хейзен Льюис, динамитші болып жұмыс істейді және киімдеріндегі жарылғыш заттардың қалдықтарын кетіру үшін әр кешкісін киімдарын аса мұқият жуады. Осы жайттар кейінгі оқиғалардың негізін қалайды: Депот-Крик, орманшылардың коньки тебуі, динамит туралы білу және тағы басқалар.
Көпір
"Көпір" Торонтоның шығысын қала орталығымен байланыстыратын және Дон аңғары арқылы көлік, су және электр қуатын өткізетін Блур-стрит виадугының салынуы туралы әңгімелейді. Қалалық қоғамдық жұмыстар комиссары Р.С. Харрис көпірге жиі түнгі уақытта келіп тұрады. Бір түні, бес қарындас аяқталмаған көпірге келіп, біреуі құлап кетеді. Көпірде жұмыс істейтін македониялық иммигрант Николас Темелкофф құлаған қарындасты құтқарып, қолын шығарып алады. Бұрыннан көйлегінен жамылғысы түсіп қалған қарындас, оған қолға орау үшін киімін жыртып береді. Кейін барда ол оған бренди ұсынады, мақтап, жаңа өмір сыйлайды. Темелкофф – ағылшын тілін қиындықпен қолданатын тым жабық адам, бірақ олар әлеуметтік және тілдік кедергілерді ортақ жаралары арқылы жеңеді – оның жұмыстан алған жарасы, оның "әрқашан бақытсыз" болуы. Осы сәт қарындастың кейіннен Алиса кейіпкеріне айналуының бастауы болды. Ол ұйықтап, оянғанда дәрігер қолын емдеп тұрғанын көреді, ал қарындас жоқ болыпты.
Іздеуші
Жас жігіт Патрик әкесі қайтыс болған мамандықты тастап, жоғалған миллионер Амброз Смоллды іздеуге шығады. Бұл оны Смоллдың әулеті Клара Диккенске және онымен қарым-қатынасқа әкеледі. Ақырында Патрик Клараны Смоллдан алып тастауды ғана үміттеніп, Смоллды табуға деген қызығушылығын жоғалтады. Клара Патрике Смоллға барғанда оны тастап кететінін айтады және оған артынан бармауын ескертеді. Патриктің жүрегі жараланған. Үш жылдан кейін Клараның досы Элис күтпеген жерден келіп, Патрике Клараның анасы Клараның қайда екенін білетінін айтады. Патрик Клараны іздеуге шығады. Патрик Клараның анасымен кездескенде Клара мен Смоллдың оның бұрынғы туған қаласында тұрғанын біледі. Патрик Смоллдың ағаш өндіруші компанияның үйінде тұрғанын байқайды, Смолл оған керосин құйып, содан кейін Молотов коктейлін лақтырып, оны өртеп жіберуге тырысады. Патрик қонақ үйге қашып кетеді, оған Клара келеді, ол оның жараларын таңдайды және Смоллға оралғанға дейін онымен махаббат жасайды.
Тазарту сарайы
1930 жылы Патрик Онтарио көлінің астындағы туннельде динамитші болып жұмыс істейді, бұл комиссар Роуланд Харрис бастаған жоба. Патрик македониялықтар тұратын ауданда пәтер жалдайды. Ол сол ауданның тұрғындары тарапынан қабылданады және әріптес динамитші Коста оны Су тартқыш станциясындағы жиынға шақырады – онда түрлі ұлт өкілдері жасырын саяси пікірталастар мен ойын-сауық үшін жиналады. Патрик актрисаның сахнаға қолын қайта-қайта соғып, оған көмектесуге асығатынын көреді. Ол оны Элис Гул екенін таниды. Оның оған көмектесуі, көрермендерді күлдіру үшін жасалған екені шығады. Патрик Элисқа барады және оның тоғыз жасар қызы Хана туралы біледі. Патрик пен Элис бір-біріне ғашық болады. Элис достарының көмегімен Патрик былғары өнімдерін шығаратын компанияда жұмысқа орналасады және қазір нан пісіруші Николас Темелкоффпен танысады. Көпірді зерттегенде Патрик бір кезде құлап кеткен монах туралы естіп, оның денесі ешқашан табылмайтынын біледі. Темелкоффпен сөйлескеннен кейін ол бұл оқиғаның мән-жайын түсінеді және Ханаға қарауге уәде береді.
Өкініш
Патрик Хантсвиллдің солтүстігіне пойызбен саяхаттайды, содан кейін байлардың жиі баратын Мускока қонақ үйіне бу кемесімен өтеді. Ол қонақ үйді өртеп жібереді, сосын шағын қайықпен келесі аралға қашып жетеді, онда ол соқыр Елизаветамен танысады. Алисаның күрт қайтыс болғанын және Патриктің ашуынан қонақ үйді өртегенін білеміз. Патрик қайыққа жүзіп өтеді, өзінің билік органдарына ұсталатынын жақсы біледі.
Қараваджо
Кингстон түрмесінде Патрик пен тағы екі тұтқын, Бак және Караваджо, төбеге бояу жұмысы жасап жатыр. Патрик пен Бак Караваджоны төбеге боялған көк түске малайды, осылайша ол жасырынып қашуға мүмкіндік алады. Ол жаңа киімдер ұрлап, киім ауыстырады. Сүт пойзына секіріп, солтүстікке қарай, дача аймағына беттейді. Оның денесінде Патрик оны шабуылдан құтқарып, "сквер данс" шақыруын айқайлағанда алған жарасы бар. Караваджо өзінің алғашқы қарақшылық әрекетін еске алады, сол кезде ол суретті алып жатқанда білегін сындырып алған, сондықтан ол саңырауқұлақ фабрикасында жасырынған, онда Жаннета есімді жас әйел оған емделуге көмектескен, содан кейін ол әйел киімімен қашып кеткен. Караваджо көл жағасында танысқан әйелдің үйіне кіреді және әйеліне өзінің жақсы екенін хабарласу үшін қоңырау шалады. Үй иесімен сөйлескеннен кейін, ол қайын сіңілісінің үйіне қайтады, онда ол Жаннетамен қайта қосылады.
Теңіз театры
Төрт жылдан кейін Патрик түрмеден босап, Темелкоффпен "Гераниум" нан пісіру орнында кездеседі. Қазір он алты жасар Хана Темелкоффтың отбасында тұрып жатыр. Патрик Хананың жауапкершілігін өз мойнына алады. Бір түні ол оны оятып, Клара Диккенстің қоңырау шалғанын айтады. Ол Смоллдың қайтыс болғанын хабарлап, оны Марморадан алып кетуін сұрайды. Сумен жабдықтаудың үзілуі немесе улану қаупін сезген Харрис, өзі салған Су тартқыш станциясына күзетшілер қояды. Караваджо Патрикті әйелімен таныстырады. Олар байлардың кешінде танысып, хлороформмен ұйықтатылған жұптан миллиондаған долларлық яхтаны ұрлайды. Патрик динамит пен Караваджоның көмегімен Фильтрациялық станцияны жаруды жоспарлайды. Патрик станцияға су қабылдау құбығы арқылы кіреді. Ол станцияның сынақ лабораториясына динамит орналастырып, детонаторды Харристің кеңсесіне апарып, оны жұмысшыларды қанаумен және олардың қиын жағдайына немқұрайлы қараумен айыптайды. Патрик Харриске Алиса Галлдың қалай өлгенін айтады, және оның қателікпен бомба салынған сөмкені таңдап алғанын білеміз. Көп шаршаған Патрик ұйықтап қалады, ал таңертең Харрис полициядан бомбаларды залалсыздандыруды және Патрикке медбике шақыруды өтінеді. Патрик оянып, Ханамен бірге Клараны алуға кетеді. Хананың сұрауымен Патрик оған Клара туралы айтады. Патрик Ханадан Мармораға баруын сұрайды. Кітап "'Жарықтар' деді" деген сөзбен аяқталады.
Талдау
Бұл роман тақырыптық тұрғыдан постколониалды деп саналады, себебі ол негізінен Канададағы иммигранттардың туған мәдениеттері мен тілдеріне қатысты. Деви Ондаатжидің конвергентті повествование әдісін пайдаланып, Канададағы иммигранттардың сан алуан өмірін ашады және олардың ресми тарихтан жойылатын ресми емес тарихының маңызды мәселесін көрсетеді. Романның үшінші актісінің басында Караваджо кейіпкері ұрлық жасауға көмектесетін итті өсіреді, себебі ол ешкімге сенбейді. Кітап бойына жарық (шам, оттанған қамыс және басқа да көздер) пен қараңғылық негізгі кейіпкерлердің тағдыры мен сюжеттің дамуына үлкен әсер етеді, мысалы, фин жұмысшыларының жарықтандырылуы, айдың шуағы, Караваджо толығымен қараңғыда ұры болуды үйренгенде, Патриктің су тазалау станциясына кіргенде шамды сөндіруі, Патрик пен Харрис арасындағы соңғы әңгімеде жарық өшірілуі. Көк түс те жиі айтылады, әсіресе Караваджо түрмеден қашқанда, көк түрме төбесіне қарысып, жасырынуға көмектеседі. Караваджо Патрикке шекаралау идеясын ерекше атап көрсетеді.
Марапаттар мен мойындау
1987 жылы ағылшын тіліндегі көркем әдебиет саласындағы генерал-губернатор сыйлығына ұсынылды. Стивен Пейдж қолдаған "Арыстанның терісі" романы 2002 жылғы "Канада оқиды" телешоуының жеңімпазы атанды. Торонто қалалық мұрағаты Артур Госс түсірген тарихи фотосуреттерден арнайы тур ұйымдастырды, бұл тур "Арыстанның терісі" романын оқыған студенттерге арналған еді, себебі Ондаатжидің романға зерттеу жұмысы осы фотосуреттерді зерттеу арқылы шабыттанды. 2009 жылы "Көпір" бөлімінен алынған үзінді Торонтодағы Блур-стрит виадугіне орналастырылды, бұл "Канадалық кітап белгілері" жобасының тұңғыш "кітап белгісі" болды және Канаданың әдеби жолының бастауын қадағалады.