Кіріспе

Канадалық романист және ақын Джейн Уркхарт, Л.Л. D. (21 маусымда туған, 1949 жыл) – канадалық романист және ақын. Ол жеті марапатқа ие болған роман, үш поэзия кітабы және көптеген әңгімелердің халықаралық деңгейде танымал авторы. Романшы ретінде Уркхарт тарих пен қазіргі заманды үйлестіретін көркем әрі әсерлі стилімен белгілі. Оның алғашқы романы "Көпіршік" (1986 жылы жарық көрді) оған халықаралық танымалдылық әкелді, ол Францияның беделді "Prix du Meilleur Livre Etranger" (Ең үздік шетелдік кітап сыйлығы) сыйлығын жеңіп алған алғашқы канадалық болды. Оның келесі романдары одан да сәтті болды. 1993 жылы жарық көрген "Ауей" романы "Trillium" сыйлығын жеңіп алып, ұлттық бестселлерге айналды. 1997 жылы оның төртінші романы "The Underpainter" Губернатор генералдың әдеби сыйлығына ие болды.

Ерте өмір

Уркхарт 1949 жылғы 21 маусымда Онтарионың солтүстігіндегі шағын кеншілер қаласы Литтл Лонг Лакта дүниеге келді. Ол жерде олар үш бала тәрбиеледі, Уркхарт – ең кішісі және жалғыз қызы. Отбасының тарихы Уркхарттың жазу өнеріне терең ықпал етті. Оның анасының ирландтық әулеті 19 ғасырдың ортасында Ұлы ашаршылық кезінде Канадаға көшіп келген иммигранттар еді. Уркхарттың екі ата-анасы да Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстардың ауыр сынақтарын бастан өткерген. Осындай өскен ортада Уркхарттың балалық шағы Ирландия туралы және Канададағы қоныстану тарихымен толы болды.

Білім

Уркхарт жетінші сыныптың соңына дейін Джон Росс Робертсон мемлекеттік мектебінде оқыды, содан кейін сегізінші сыныптан он екінші сыныпқа дейін қыздарға арналған жекеменшік Хавергал колледжіне көшті. Одан кейін ол бір семестр Британ Колумбиясындағы колледжде оқыды, ал соңынан Гуэлф университетіне түсті. Сұхбаттарының бірінде Уркхарт бала кезінде алған білімінде Канада тарихы мен әдебиетіне жеткілікті көңіл бөлмегенін айтады. "Мен мектепте оқыған кезде біз енді колония едік, сондықтан мен білген өткен шақ физикалық нысандар арқылы сақталғандай болды. Ол амбарларда, теміржол қоршауларында, Онтарио готикалық шаруа үйлерінде, ескі пештерде көрінетін", - дейді ол. Осының нәтижесінде Уркхарт пейзажға деген құштарлықты дамытты, ол оның барлық туындыларында көрінеді. Жас кезіндегі қасіреттің әсері Уркхарттың жазуына, әсіресе "Уирлпул" романына әсер етті, ондағы басты кейіпкер де жас толған жесір еді. "Менің ойымша, Полдың біз екеуміз де жас болғанда қайтыс болуы, кітапымдағы кейіпкерлер сияқты, өмірімнің басында осындай ауыр қайғыны бастан өткергенімді еске түсіруге мүмкіндік берді", - деп түсіндіреді ол. 1976 жылы Уркхарт канадалық суретші Тони Уркхартқа үйленді. Сол кезде Тони Уркхарттың бұрынғы некеден төрт баласы болғандықтан, олардың алғашқы жылдары балалар мен отбасылық өмірмен толы болды. Әсіресе 1977 жылы қызы Эмили дүниеге келгеннен кейін үйде болу қажеттілігі оның жазуына көмектесті және ол өзіне күнделікті жазу уақытын бөлуге мүмкіндік алды. Уркхарт 1996 жылдан 2013 жылға дейін Макгилликудди Риксте ирланд үлгісіндегі коттеджге ие болды, оны жазу үшін уединениеге шығуға және кейде тұруға пайдаланды. Онтарио көлінің жағасында орналасқан коттеджде ол бала кезінде көптеген жазғы демалыстарын өткізген. Қазір Уркхарт күйеуі Тони Уркхартпен Оңтүстік-Шығыс Онтариода тұрады.

Шығармалары

Уркхарт – халықаралық деңгейде мойынды болған жеті романның авторы: «Уерлпул» (Францияда «Ниагара» деп аталады), Францияның беделді «Prix du Meilleur livre etranger» (Ең үздік шетелдік кітап сыйлығы) жеңген алғашқы канад кітабы; «Аспанды өзгерту»; «Триллиум» сыйлығының иегері және беделді «Халықаралық Дублин әдеби сыйлығының» финалисі; «Суретші», генерал-губернатор сыйлығының иегері және «Роджерс коммуникациялар жазушылары сыйлығының» финалисі; 2001 жылы «Гиллер» сыйлығының финалисі болған және «Man Booker» сыйлығының ұзақ тізіміне енген «Тас кесушілер»; «Шыны картасы», аймақтық «Комонвелл жазушылар сыйлығының» финалисі және «Гиллер» сыйлығының финалисі «Құтқару шебі». Ол сонымен қатар әңгімелер жинағының авторы – «Storm Glass», және төрт поэзия кітабы: «Мен оның қиялындағы бақта кеземін», «Жалған шашулар», «Мадам де Монтеспанның кішкентай гүлдері» және «Басқа бір бақша». Оның көптеген елдерде жарық көрген туындылары көптеген шет тілдеріне аударылған. Сондай-ақ, ол «Penguin Extraordinary Canadians» сериясы үшін Люси Мод Монтгомеридің өмірбаянын жазды және «Penguin Book of Canadian Short Stories» ең соңғы жинағының редакторы, сонымен қатар «Жаңа канад кітапханасы» үшін Алиса Манроның махаббат туралы әңгімелер жинағын – «No Love Lost» редакциялап, алғы сөз жазды. Уркхарт «Marian Engel» сыйлығы мен «Harbourfront Festival» сыйлығын алды, Францияда «Өнер мен әдебиет орденінің» кавалері және Канада орденінің офицері. Уркхарт Канаданың көптеген университеттерінен, соның ішінде Торонто университетінен (2000), Корольдік әскери колледжден (2007) және Оттава қаласындағы Карлтон университетінен (2016) құрметті доктор дәрежесін алды. Ол Оттава университетінде және Ньюфаундленд Мемориал университетінде тұрақты жазушы болып жұмыс істеді, ал 1997 жылдың қысы мен көктемінде Торонто университетінде резидент жазушы стипендиясын иеленді. Ол Канадада, Ұлыбританияда, Еуропада, АҚШ-та және Австралияда оқылымдар мен лекциялар өткізді, екі рет жыл сайынғы Канада гуманитарлық конгресінде негізгі спикер болды, сондай-ақ «PEN Canada» кеңесінде және Вими ескерткішін қалпына келтіру жөніндегі кеңесші кеңесте қызмет етті. Ол «Халықаралық Дублин IMPAC» сыйлығы, «Гиллер» сыйлығы және «Америка халықаралық Нойштадт» сыйлығы сияқты бірнеше халықаралық сыйлықтардың қазылар алқасында жұмыс істеді. Оның кітаптары Голландия, Франция, Германия, Ұлыбритания, Скандинавия, Австралия және АҚШ сияқты көптеген елдерде жарық көрді және бірнеше тілге аударылды.

Романдар

Су бұрқағы. Торонто: МакКлелланд және Стюарт, 1986. Көктің өзгеруі. Торонто: МакКлелланд және Стюарт, 1990. Дамып жатқан романның фрагменті. Оттава: Магнум кітап дүкені, 1992.
Алысқа. Торонто: МакКлелланд және Стюарт, 1993. Түс жағушы. Торонто: МакКлелланд және Стюарт, 1997. Тас кесушілер. Торонто: МакКлелланд және Стюарт, 2001. Шыныдан жасалған карта. Торонто: МакКлелланд және Стюарт, 2005. Қасиетті сызық. Торонто: МакКлелланд және Стюарт, 2010. Түнгі сахналар. МакКлелланд және Стюарт, 2015.

Шығармашылық емес

Канаданың көрнекті тұлғалары: Люси Мод Монтгомери. "Пингвин Канада", 2009. Бірнеше нәрсе: Елу зат арқылы баяндалған Канада тарихы. Торонто: Патрик Крин баспасы, 2016.

Қысқа әңгімелер антологиясы

Шорман шынысы. Эрин, Онтарио: "Серкек қауырсыны", 1987.

Мақалалар және басқа да жазбалар

"Сөз соңы". "Құстар күнді әкеледі" және басқа да әңгімелер, Алистер МакЛеод. Жаңа канадалық кітапхана, 1986 жыл. "Кіріспе". Мэвис Галланттың "Транзит" кітабы. "Пингвин", 2006 жыл. "Түнгі серуен (Джейн Уркхарт Кен Адачиді еске алады)". "Brick" журналы, 35 том (1989 жылғы наурыз): 37-38 беттер. "Таныс жолдар үйге: Алистер МакЛеодтың "Қанның жоғалған тұзы" кітабын қайта оқығандағы ойлар". "The Globe and Mail" (Метро басылымы). 4 мамыр 1991 жыл, E: 1, E4. "Ауылға оралу" Жазу: ПЕН Канада саяхат антологиясы. Редактор Констанс Рук. Торонто: МакКлелланд және Стюарт, 1994 жыл. "Сөз соңы". Әлиса Мунроның "Сүйіспеншілік жоғалған жоқ" кітабы. Жаңа канадалық кітапхана, 2003 жыл. "Кіріспе". "Пингвиннің канадалық әңгімелер жинағы". Торонто: "Пингвин", 2007 жыл. "Сөз соңы". Люси Мод Монтгомеридің "Эмили биікке көтеріледі" кітабы. Жаңа канадалық кітапхана (2009).

Поэзия

"Мен оның қиял сарайының бағында келе жатырмын": Ле Нотрға арналған он бір өлең. Торонто: "Ая Пресс", 1982 жыл. Жалған шайқаулар. Виктория: "Порсепик", 1982 жыл. Торонто: "Ая Пресс", 1982 жыл. Мадам де Монтеспанның кішкентай гүлдері. Эрин, Онтарио: "Поркупиннің қауырсыны", 1983 жыл. Тағы бір бақ. Торонто: "МакКлелланд және Стюарт", 2000 жыл.

Бас редактор

"Канадалық қысқа әңгімелер жинағы. Пингвин баспасы". Торонто: Пингвин, 2007 жыл.