Фрэнсис Ли: Футбол өмірі мен мансабы

Кіріспе

Ағылшын футболшысы (1944–2023)

Фрэнсис Генри Ли (29 сәуір 1944 – 2 қазан 2023), сондай-ақ Фрэнни Ли деп те аталады. Лидс Юнайтед командасының Норман Хантері жасаған бір айыптама алаңда төбелес тудырды. 1966 жылы Ли F. H. Lee Ltd компаниясын құрды, ол қағазды қайта өңдеу арқылы асүй сүлгісі және дәретхана қағазы сияқты өнімдер шығарды. Ол 2003 жылға дейін жұмыс істеді және оны миллионер етті. 1994 жылы Ли «Манчестер Сити» клубының негізгі акционері және төрағасы болды, бірақ төрт жылдан кейін қызметтен шеттеді.

Болтонның көшпелілері

16 жастағы әуесқой футболшы ретінде Ли 1960 жылы қарашада «Болтон Уондерерс» клубында «Манчестер Ситиге» қарсы «Бурден Парк» стадионында дебют жасады. Клубтың аңызы Нат Лофтхауспен бірге шабуылда ойнаған, ол кезде 35 жаста, екеуі де 3:1 есебімен жеңіске қол жеткізді. Мерсер Лидің «Ситиге» сатып алынуын «жазбаның соңғы бөлігі» деп сипаттады. Ол «Манчестер Сити» клубында «Майн Роуд» стадионында «Вулвергемптон Уондерерс» клубын 2:0 есебімен жеңген кезде дебют жасады, ал келесі аптада «Фулхэмде» алғашқы голын соқты. Клубтағы алғашқы маусымында ол 31 ойында 16 гол соқты, бұл «Ситидің» лига титулына ұмтылуында маңызды рөл атқарды; Мерсер оны «жұмбақтың соңғы бөлігі» деп сипаттады. Келесі маусымда Ли 1969 жылғы Англия кубогын жеңген «Манчестер Сити» командасының құрамында болды. 1969–70 маусымында Ли «Ситидің» үздік мергені болды, бұл жетістікті ол келесі төрт маусымда да қайталады. Кейбір журналистер Лидің суға құлау арқылы бірнеше пенальти алғанын айтып, оны «Ли Вон Пен» деп атады. Лидің есімі футболдағы суға құлау туралы пікірталастарда жиі еске алынады; төрешілер басшысы Кит Хакетт оны «оңай құлап кететін репутациясы бар» ойыншы деп сипаттады. Ли сонымен қатар манчестерлік дербилерде ең көп гол соққан, «Манчестер Юнайтедке» қарсы барлығында он гол соқты, бұл көрсеткіш Джо Хейздің рекордымен теңесті. Бұл рекордты кейіннен Уэйн Руни 2013 жылдың 22 қыркүйегінде өткен матчта 11-ші голын соққанда бұзды.

Дерби округі

Ли 1974 жылы «Манчестер Сити» клубын тастап, «Дерби Каунти» клубына қосылды. Сол маусымда Ли лигада он екі гол соқты, «Дерби» екінші лига титулын жеңіп алды, ал Ли карьерасындағы екінші чемпионат медалін иеленді. 2003 жылы «The Observer» газеті бұл жағдайды спорт тарихындағы ең әйгілі қуғын деп атады.

Халықаралық мансап

Ли 1968 жылғы 11 желтоқсанда 24 жасында Венбли стадионында Болгарияға қарсы өткен жолдастық ойында Англия құрамасы сапында дебют жасады. Оның алғашқы голы келесі ойында, 5:0 есебімен жеңіске жеткен Францияға қарсы тағы да бір жолдастық матхта, 1969 жылғы 12 наурызда соғылды. Сол жылы Ли Уэльс принцінің тағына отыруына орай Уэльске қарсы өткен матчта "Ұлыбританияның қалған бөлігі" командасынан ойнады. Ли матчтың бірінші жартысын ойнап, 33-ші минутта жеңіс голын соқты. Ли 1970 жылы Мексикада өткен ФИФА әлем чемпионатында Англия құрамасының намысын қорғады және әлем чемпионаттары тарихында Бразилияның қақпашысы Феликсті тепкені үшін ең алғаш рет сары карточка алған ағылшын футболшысы болды. Ол Румыния және Бразилияға қарсы әлем чемпионатының ойындарында ойнады, сондай-ақ Англияның Леон қаласындағы Эстадио де Гуанахуато стадионында Батыс Германиядан 3:2 есебімен жеңіліс тапқан матчында да қатысты. 1994 жылы Ли Манчестер Ситидің төрағасы болды, Питер Суэйлсті қызметтен босатып, акциялардың 3 миллион фунт стерлингін акция бағасы 13,35 фунт стерлингтен сатып алды. Лиді клуб жанкүйерлері батыр ретінде қарсы алды, олар клубты басқаруға тырысқан оның әрекеттерін қолдаған "Фрэннимен алға" атты қозғалысты құрды. Төрағалыққа келгеннен кейін Ли клубқа қатысты жоспарлары туралы бірқатар әдемі әңгімелер айтты, "Бұл елдегі ең бақытты клуб болады. Ойыншылар ең жақсы жалақы алады, біз көптеген шампан ішіп, тойлап, дауысымыз шыққанша ән саламыз" деді. Ли 1998 жылы клубтың Англия футболының үшінші лигасына түсуінің алдында қызметтен кетті, ал бұл жағдайды ол алдыңғы жылдық бас мәжілісте "Клуб егер төмендесе, Киппакстан секіріп кетемін" деп жоққа шығарған еді. Оның орнын Дэвид Бернштейн басты. Ли директорлар кеңесінен кеткеннен кейін акциялардың бір бөлігін сақтап қалды, бірақ кейіннен 2007 жылы барлық акцияларын Таксин Шинаватраға сатты. Бизнеспен айналысудан басқа, Ли аттарды жаттықтырумен де айналысты. Ли жаттықтырған атақты аттардың ішінде сэр Гарри Хардман, Оллрайт Тен және Янг Джейсон бар. Ли 1996 жылы бизнес міндеттемелерін орындау үшін жаттықтырушылық қызметтен бас тартты. 1984 жылдан 1996 жылға дейінгі жаттықтырушылық мансабында ол Ұлыбритания мен Ирландияда 181 жарыстың жеңімпаздарын дайындады. Жокей Уилли Карсон: «Ол өте жақсы жаттықтырушы болды және бір кезде аттардың жақсы командасы болды» деді.

Lee made his debut for England, aged 24 on 11 December 1968 in a friendly game against Bulgaria at Wembley Stadium. His first goal came in his next game, a 5–0 win, again in a friendly, against France on 12 March 1969. The same year, Lee played on a "Rest of the UK" team in a match against Wales to mark the investiture of the Prince of Wales. Lee played the first half of the match and scored what turned out to be the winning goal in the 33rd minute. Lee represented England at the 1970 FIFA World Cup in Mexico and was the first English player ever to receive a card in a World Cup, for kicking Brazil's goalkeeper, Félix. He played in the World Cup games against Romania, Brazil as well as the game in which England were eliminated, a 3–2 defeat by West Germany at the Estadio de Guanajuato in León. In 1994, Lee became chairman of Manchester City, ousting Peter Swales from the position by purchasing £3 million of shares at a price of £13.35 per share. Lee was welcomed as a hero by City's supporters, who had formed a movement named Forward With Franny backing his attempt to gain control of the club. Upon becoming chairman, Lee made a series of extravagant claims about his plans for the club, announcing that "This will be the happiest club in the land. The players will be the best paid and we'll drink plenty of champagne, celebrate and sing until we're hoarse". Lee stepped down in 1998, with the club on the brink of relegation to the third tier of English football, a fate that Lee had dismissed at the previous annual general meeting by saying that he would "jump off the Kippax" if the club were relegated. He was succeeded by David Bernstein. Lee retained a shareholding after leaving the board of directors but later sold all his shares to Thaksin Shinawatra in 2007. In addition to his business ventures, Lee also had a career as a racehorse trainer. Notable horses trained by Lee include Sir Harry Hardman, Allwight Then and Young Jason. Lee gave the trade up in 1996 to pursue his business commitments. In a training career which ran from 1984 to 1996, he trained the winners of 181 races in Britain and Ireland. Jockey Willie Carson said ""He was quite a good trainer and had a proper team of horses at one point."

Жеке өмір

Кәсіби футболшы болғанға дейін Ли 1958 жылы Хорвич және Уэстхофтон мектептерінің ФА командасы сапынан крикетпен айналысқан. Футбол карьерасы аяқталған соң ол қысқа мерзімге крикетке қайта оралды, 1977 жылы Уэстхофтонның бірінші XI құрамасында орташа жылдамдықпен доп тастаушы (боулер) және ортаңғы және төменгі қатардағы соққышы (батсмен) ретінде ойнады. Ли футболға және қайырымдылыққа қосқан үлесі үшін 2016 жылғы Жаңа жылдық құрметтеуде Британ империясы орденінің командирі (CBE) атағымен марапатталды. 2023 жылдың 2 қазанында Ли ұзаққа созылған қатерлі ісіктен кейін қайтыс болды. Ол 79 жасқа толыпты.