Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Күшке ие болып, қозғалыс тудыратын құралдар
Means of creating force leading to movement
Қозғалыс – бұл дененің орын ауыстыруын өзгерту үшін итеру немесе тартудың кез келген комбинациясы арқылы күшті жасау, әдетте ол қатты дене (немесе буындармен жалғанған қатты дене) болады, бірақ сұйыққа да қатысты болуы мүмкін. Бұл термин латын тіліндегі екі сөзден шыққан: pro – «алдында» немесе «алға», ал pellere – «қозғау» деген мағынаны білдіреді. Қозғалтқыш жүйе – механикалық қуат көзінен және күшті қозғалтқыш күшке айналдыратын құралдан (қозғалтқыш) тұрады. Гитараның ішегін тартып, дірілдемелі орын ауыстыруды тудыру – гитара ішегін қозғаудың техникалық түрі болып табылады, бірақ бұл көбінесе осы терминологияда көрсетілмейді, тіпті адам бұлшық еттері саусақтарды қозғалтса да. Гравитациялық өріс арқылы қозғалатын дененің қозғалысына өріс әсер етеді, ал кейбір физиктер гравитациялық өріс дененің үстіне күш түсіреді дейді, бірақ терең теориялық себептерге байланысты физиктер қазір кеңістікте еркін қозғалатын дененің қисық жолын гравитациямен қалыптасқан, қозғалтқыш күш әсерінен таза қозғалыс ретінде қарастырады (осы тұрғыдан алғанда, құлайтын алма қозғалтқышсыз деп есептеледі, ал алманы жерде тұрып бақылаушы Жер бетінің реакциялық күшімен қозғалады). Биологиялық қозғалтқыш жүйелер жануарлардың бұлшық еттерін қуат көзі ретінде, ал қанаттар, қанаттар немесе аяқтар сияқты мүшелерді қозғалтқыштар ретінде пайдаланады. Технологиялық жүйе қозғалтқыш немесе моторды қуат көзі ретінде (көбінесе қуат станциясы деп аталады) және күшті жасау үшін дөңгелектер мен осьтер, винттер немесе қозғалтқыш соплосын пайдаланады. Моторды осьтерге, дөңгелектерге немесе винттерге қосу үшін муфталар немесе беріліс қораптары сияқты құраулар қажет болуы мүмкін. Технологиялық/биологиялық жүйе механикалық құрылғыны қуаттандыру үшін адамның немесе үйретілген жануардың бұлшық еңбегін пайдалана алады. Шағын нысандар, мысалы, оқтар, жоғары жылдамдықпен қоздырылса, снарядтар деп аталады; жоғары жылдамдықпен қоздырылатын, көбінесе баллистикалық траекториямен ұшатын үлкен нысандар зымырандар немесе ракеталар деп аталады. Бұрылыс қозғалысына әсер ету де техникалық тұрғыдан қозғалыс түрі болып табылады, бірақ сөйлеу кезінде автомобиль механігі қозғалтқыш цилиндріндегі ыстық газдар поршенді (орын ауыстыру қозғалысы) қоздырады деп сипаттағанды жөн көреді, ол краншафтты (бұрылыс қозғалысы) қозғайды, ал краншафт дөңгелектерді (бұрылыс қозғалысы) қозғайды, содан кейін дөңгелектер машинаны алға жылжытады (орын ауыстыру қозғалысы). Күнделікті сөйлеуде қозғалыс кеңістікте орын ауыстырумен байланысты, бұрылыс немесе діріл сияқты локальды қозғалыс түрлерінен гөрі. Мысалы, айналатын бейсболдың ішкі кернеуі бейсболдың бетін синусоидты немесе спиральді траекториямен қозғайды, бұл күштер болмағанда болмас еді; бұл күштер Ньютон механикасынан қозғалыс туралы техникалық анықтамаға сәйкес келеді, бірақ олар көбінесе осы тілде айтылмайды.
Propulsion is the generation of force by any combination of pushing or pulling to modify the translational motion of an object, which is typically a rigid body (or an articulated rigid body) but may also concern a fluid. The term is derived from two Latin words: pro, meaning before or forward; and pellere, meaning to drive. A propulsion system consists of a source of mechanical power, and a propulsor (means of converting this power into propulsive force). Plucking a guitar string to induce a vibratory translation is technically a form of propulsion of the guitar string; this is not commonly depicted in this vocabulary, even though human muscles are considered to propel the fingertips. The motion of an object moving through a gravitational field is affected by the field, and within some frames of reference physicists speak of the gravitational field generating a force upon the object, but for deep theoretic reasons, physicists now consider the curved path of an object moving freely through space time as shaped by gravity as a natural movement of the object, unaffected by a propulsive force (in this view, the falling apple is considered to be unpropelled, while the observer of the apple standing on the ground is considered to be propelled by the reactive force of the Earth's surface). Biological propulsion systems use an animal's muscles as the power source, and limbs such as wings, fins or legs as the propulsors. A technological system uses an engine or motor as the power source (commonly called a powerplant), and wheels and axles, propellers, or a propulsive nozzle to generate the force. Components such as clutches or gearboxes may be needed to connect the motor to axles, wheels, or propellers. A technological/biological system may use human, or trained animal, muscular work to power a mechanical device. Small objects, such as bullets, propelled at high speed are known as projectiles; larger objects propelled at high speed, often into ballistic flight, are known as rockets or missiles. Influencing rotational motion is also technically a form of propulsion, but in speech, an automotive mechanic might prefer to describe the hot gasses in an engine cylinder as propelling the piston (translational motion), which drives the crankshaft (rotational motion), the crankshaft then drives the wheels (rotational motion), and the wheels propel the car forward (translational motion). In common speech, propulsion is associated with spatial displacement more strongly than locally contained forms of motion, such as rotation or vibration. As another example, internal stresses in a rotating baseball cause the surface of the baseball to travel along a sinusoidal or helical trajectory, which would not happen in the absence of these interior forces; these forces meet the technical definition of propulsion from Newtonian mechanics, but are not commonly spoken of in this language.
Әуемен қозғалыс
Әуе кемесінің қозғалту жүйесі әдетте әуе кемесінің қозғалтқышынан және итеру күшін жасау құралынан, мысалы, винт немесе итеру соплосынан тұрады. Әуе кемесінің қозғалту жүйесі екі мақсатқа қол жеткізуі керек. Біріншіден, қозғалту жүйесінен туындайтын итеру күші, ұшақ круиздік режимде ұшқанда, оның қарсылығын теңестіруі тиіс. Екіншіден, ұшақты үдету үшін қозғалту жүйесінен туындайтын итеру күші, ұшақтың қарсылығынан басып озуы керек. Итеру күші мен қарсылық арасындағы айырмашылық, яғни артық итеру күші, неғұрлым жоғары болса, ұшақ соғұрлым жылдам үдейді. Жақында сұйытылған табиғи газбен (СЖГ) жұмыс істейтін қозғалтқыштардың дамуы, олардың төмен эмиссиясы және экономикалық тиімділігі үшін мойын соғып бағаланады.
An aircraft propulsion system generally consists of an aircraft engine and some means to generate thrust, such as a propeller or a propulsive nozzle. An aircraft propulsion system must achieve two things. First, the thrust from the propulsion system must balance the drag of the airplane when the airplane is cruising. And second, the thrust from the propulsion system must exceed the drag of the airplane for the airplane to accelerate. The greater the difference between the thrust and the drag, called the excess thrust, the faster the airplane will accelerate. Recent development in liquified natural gas (LNG) fueled engines are gaining recognition for their low emissions and cost advantages.
Ғарыш
Ғарыш кемелерін жылдамдату – ғарыш кемелері мен жасанды спутниктерді жылдамдатуға қолданылатын кез келген әдіс. Әртүрлі әдістер бар. Әр әдістің артықшылықтары мен кемшіліктері болады, және ғарыш кемелерін жылдамдату – зерттеудің белсенді саласы. Дегенмен, бүгінгі таңда көптеген ғарыш кемелері көліктің артқы бөлігінен газды өте жоғары жылдамдықпен, дыбыс жылдамдығынан асып түсетін де Лаваль соплосы арқылы шығару арқылы жылдамдатылады. Мұндай қозғалтқыш – зымыран қозғалтқышы. Қазіргі барлық ғарыш кемелері ұшу үшін химиялық зымырандарды (екі компонентті немесе қатты отынды) пайдаланады, бірақ кейбіреулері (мысалы, Пегасус зымыраны және SpaceShipOne) алғашқы сатысында ауадан отын алатын қозғалтқыштарды қолданған. Көптеген спутниктерде орбитада тұрақтап қалу үшін қарапайым, сенімді химиялық қозғалтқыштар (көбінесе бір компонентті зымырандар) немесе резистоджеттік зымырандар болады, ал кейбіреулері кеңістіктік бағытты басқару үшін инерциялық дөңгелектерді пайдаланады. КСРО блогының спутниктері ондаған жылдар бойы электрлік жылдамдатуды қолданды, ал жаңа батыс геостационарлық ғарыш кемелері оларды солтүстік-оңтүстік бағытта орбитада тұрақтап қалу және орбита биіктігін арттыру үшін қолдана бастады. Планетааралық кемелер көбінесе химиялық зымырандарды пайдаланады, бірақ кейбіреулері иондық және Холл эффектілі қозғалтқыштарды (электрлік жылдамдатудың екі түрі) сәтті қолданды.
Spacecraft propulsion is any method used to accelerate spacecraft and artificial satellites. There are many different methods. Each method has drawbacks and advantages, and spacecraft propulsion is an active area of research. However, most spacecraft today are propelled by forcing a gas from the back/rear of the vehicle at very high speed through a supersonic de Laval nozzle. This sort of engine is called a rocket engine. All current spacecraft use chemical rockets (bipropellant or solid fuel) for launch, though some (such as the Pegasus rocket and SpaceShipOne) have used air breathing engines on their first stage. Most satellites have simple reliable chemical thrusters (often monopropellant rockets) or resistojet rockets for orbital station keeping and some use momentum wheels for attitude control. Soviet bloc satellites have used electric propulsion for decades, and newer Western geo orbiting spacecraft are starting to use them for north–south stationkeeping and orbit raising. Interplanetary vehicles mostly use chemical rockets as well, although a few have used ion thrusters and Hall effect thrusters (two different types of electric propulsion) to great success.
Кабель
Кабельдік жол – көлік құралдарын тартып немесе оларды тұрақты жылдамдықпен түсіру үшін кабельдерді пайдаланатын әртүрлі көлік жүйелерінің бірі. Бұл терминология осы жүйелердегі көлік құралдарына да қатысты. Кабельдік жол көліктерінің өзіндік қозғалтқышы және двигателі болмайды, олар бортында қозғалтқышы жоқ кабель арқылы тартылады.
A cable car is any of a variety of transportation systems relying on cables to pull vehicles along or lower them at a steady rate. The terminology also refers to the vehicles on these systems. The cable car vehicles are motor less and engine less and they are pulled by a cable that is rotated by a motor off board.
Жануар
Жануарлардың қозғалысы – жануардың өзін-өзі жылғасымен қозғалуы, оның ішінде жүгіру, жүзу, секіру және ұшу сияқты түрлері бар. Жануарлар тамақ табу, жұптасу, қолайлы микроорталық іздеу және жыртқыштардан қашу сияқты әртүрлі себептермен қозғалады. Көптеген жануарлар үшін қозғалу қабілеті тірі қалу үшін маңызды, сондықтан табиғи іріктеу қозғалатын организмдердің қозғалыс әдістері мен механизмдерін қалыптастырды. Мысалы, ұзақ қашықтықтарға көшіп жүретін жануарлар (Арктикалық кезқұйрық сияқты) әдетте бірлік қашықтыққа өте аз энергия жұмсайтын қозғалыс механизміне ие, ал жыртқыштардан қашу үшін жиі жылдам қозғалуы тиіс көшпес жануарлар (мысалы, бақалар) қымбатқа түсетін, бірақ өте жылдам қозғалысқа бейім. Жануарлардың қозғалысын зерттеу әдетте биомеханиканың бір саласы болып есептеледі. Қозғалысқа энергия жұмсау үшін үйкеліс, инерция, гравитация және қарсылық күштерін жеңу қажет, бірақ көп жағдайда осы факторлардың кейбіреулері еленбейді. Құрлықта гравитацияны жеңу қажет, бірақ ауаның қарсылығы одан әлдеқайда аз. Суда болса, үйкеліс (немесе қарсылық) басты қиындыққа айналады, ал гравитацияның әсері азаяды. Табиғи жүзу қабілетіне ие жануарлар тік күйде тұру үшін көп энергия жұмсамайды, бірақ кейбіреулері батып, су бетінде қалу үшін энергия жұмсауы тиіс. Ұшу кезінде де қарсылық мәселе тудыруы мүмкін, және құстардың аэродинамикалық тұрғыдан тиімді дене пішіні осыны көрсетеді. Бірақ ұшу, судағы қозғалыстан өзгеше мәселе тудырады, себебі ешбір тірі организмнің тығыздығы ауадан төмен болмайды. Мүшесіз организмдер құрлықта қозғалғанда беткейлік үйкеліске қарсы күресуі керек, бірақ гравитацияны жеңу үшін әдетте көп энергия жұмсамайды. Жануарлардың қозғалысын зерттеуде Ньютонның үшінші заңы кеңінен қолданылады: дененің күйі тыныш болса, алға жылжу үшін жануар бір нәрсені артқа итеруі керек. Құрлықтағы жануарлар қатты жерді итеруі керек, ал жүзуші және ұшатын жануарлар сұйықтықты (су немесе ауа) итеруі керек. Қозғалыс кезінде күштердің қаңқа жүйесінің құрылысына әсері, сондай-ақ қозғалыс пен бұлшықет физиологиясының өзара байланысы, жануарлардың қозғалысын қамтамасыз ететін құрылымдар мен механизмдердің мүмкіндіктерін және шектеулерін анықтауда маңызды.
Animal locomotion, which is the act of self propulsion by an animal, has many manifestations, including running, swimming, jumping and flying. Animals move for a variety of reasons, such as to find food, a mate, or a suitable microhabitat, and to escape predators. For many animals the ability to move is essential to survival and, as a result, selective pressures have shaped the locomotion methods and mechanisms employed by moving organisms. For example, migratory animals that travel vast distances (such as the Arctic tern) typically have a locomotion mechanism that costs very little energy per unit distance, whereas non migratory animals that must frequently move quickly to escape predators (such as frogs) are likely to have costly but very fast locomotion. The study of animal locomotion is typically considered to be a sub field of biomechanics. Locomotion requires energy to overcome friction, drag, inertia, and gravity, though in many circumstances some of these factors are negligible. In terrestrial environments gravity must be overcome, though the drag of air is much less of an issue. In aqueous environments however, friction (or drag) becomes the major challenge, with gravity being less of a concern. Although animals with natural buoyancy need not expend much energy maintaining vertical position, some will naturally sink and must expend energy to remain afloat. Drag may also present a problem in flight, and the aerodynamically efficient body shapes of birds highlight this point. Flight presents a different problem from movement in water however, as there is no way for a living organism to have lower density than air. Limbless organisms moving on land must often contend with surface friction, but do not usually need to expend significant energy to counteract gravity. Newton's third law of motion is widely used in the study of animal locomotion: if at rest, to move forward an animal must push something backward. Terrestrial animals must push the solid ground; swimming and flying animals must push against a fluid (either water or air). The effect of forces during locomotion on the design of the skeletal system is also important, as is the interaction between locomotion and muscle physiology, in determining how the structures and effectors of locomotion enable or limit animal movement.