Кіріспе

Құстар туысы, қанқұйрықтарды қамтитын таксономиялық туыс. Hirundo құстар туысы – Hirundinidae (қарлығаштар мен мартиндер) тұқымдасына жататын шағын құстар тобы. Туыстың атауы латын тілінде "қарлығаш" деген мағынаны білдіреді. Бұл – кең таралған сарай қарлығашын қоса алғанда, нағыз қарлығаштар. Олардың көпшілігінің арқасы көк, беті қызыл, кейде құйрық немесе мойны қызыл, ал төсі ақшыл немесе қызғылт түсті болады. Он бес түрі бар бұл туыс өз отбасында ең ірісі болып табылады.

Таксономия

Хирундо туысы 1758 жылы швед табиғаттанушысы Карл Линней өзінің "Systema Naturae" еңбегінің оныншы басылымында енгізген. Туыс атауы латын тілінде "құлаққазық" деген сөзді білдіреді. Линней бұл туысқа сегіз түрді қосты, және олардың ішінде Уильям Суэйнсон шатырлы қарлығашты (Hirundo rustica) типтік түр ретінде белгіледі.

Қазіргі кездегі түрлер

Бұл тұқымның он бес түрі бар. Сызықтық тізбек 2005 және 2018 жылдары жарияланған екі молекулалық филогенетикалық зерттеуге негізделген. Сурет Жалпы атауы Ғылыми атауы Таралу Қара және қызыл қарлығаш Hirundo nigrorufa Ангола, Демократиялық Конго Республикасы және Замбия. Көк қарлығаш Hirundo atrocaerulea Оңтүстік Африкадан Танзанияға дейін. Жарқын қанатты қарлығаш Hirundo leucosoma Бенин, Буркина-Фасо, Камерун, Кот-д'Ивуар, Гамбия, Гана, Гвинея, Гвинея-Бисау, Мали, Нигер, Нигерия, Сенегал, Сьерра-Леоне және Того. Ақ құйрықты қарлығаш Hirundo megaensis Оромия, Эфиопия. Жеміс жейтін қарлығаш Hirundo dimidiata Оңтүстік Африкадан Ангола, Оңтүстік Конго және Танзаниядан оңтүстіске қарай. Тынық мұхитының қарлығашы Hirundo tahitica Оңтүстік Азия және Тынық мұхитының аралдары. Тау қарлығашы Hirundo domicola Оңтүстік Үндістан және Шри-Ланка. Құнақ қарлығаш Hirundo neoxena Австралия және жақын аралдар. Ақ тамақ қарлығаш Hirundo albigularis Ангола және Замбиядан Оңтүстік Африкадағы Кейпке дейін. Сымды құйрықты қарлығаш Hirundo smithi Оңтүстік Африка және Оңтүстік-Шығыс Азия. Қара кеуде қарлығаш Hirundo nigrita Ангола, Бенин, Камерун, Орталық Африка Республикасы, Конго Республикасы, Демократиялық Конго Республикасы, Кот-д'Ивуар, Экваторлық Гвинея, Габон, Гана, Гвинея, Гвинея-Бисау, Либерия, Нигерия, Сьерра-Леоне және Уганда. Шаян Hirundo rustica Солтүстік және Оңтүстік Америка, Сахара шөлінен басқа Африканың көп бөлігі, Солтүстік Сібірден басқа Еуразияның көп бөлігі және Солтүстік Австралия. Ангола қарлығашы Hirundo angolensis Ангола, Бурунди, Демократиялық Конго Республикасы, Габон, Кения, Малави, Намибия, Руанда, Танзания, Уганда және Замбия. Қызыл кеуде қарлығаш Hirundo lucida Батыс Африка, Конго бассейні және Эфиопия. Эфиопия қарлығашы Hirundo aethiopica Бениннен Буркина-Фасоға дейін, Камерун, Орталық Африка Республикасы, Чад, Демократиялық Конго Республикасы, Кот-д'Ивуар, Эритрея, Эфиопия, Гана, Гвинея, Израиль, Кения, Мали, Нигер, Нигерия, Сенегал, Сомали, Судан, Танзания, Того, Уганда.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Барлық түрлер Ескі дүниеде таралған, алайда олардың бірі – қиыршақ шаян, ол бүкіл әлемде кездеседі, сонымен қатар Америкада да өседі.