Кіріспе

Наим Сүлейманоғлу (1967–2017) – түрік ауыр атлеті. Ол ауыр атлетикадан жеті дүркін әлем чемпионы, үш дүркін Олимпиада ойындарының алтын жүлдегері және 46 әлем рекордын орнатқан. 147 см бойы бар Сүлейманоғлудың кіші бойлылығы мен күші оған «Қалта Hercules» деген лақап есімді сыйлады. Ол барлық уақыттағы ең ұлы олимпиадалық ауыр атлеттердің бірі саналады. Ауыр атлетика тарихындағы салмағына шаққандағы ең үздік атлет – ол. 1988 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Сүлейманоғлу қауырсын салмағында – қабылдау, итеру және жалпы нәтиже бойынша бірнеше әлем рекордын жаңартты. 1988 жылғы жазғы Олимпиададан кейін ол Time журналының мұқабасында пайда болды. Сүлейманоғлу 1992 және 1996 жылдары Олимпиада алтынын жеңіп алды. 2001 жылы Олимпиада орденімен марапатталды. 2000 және 2004 жылдары Халықаралық ауыр атлетика федерациясының Даңқ залына мүше болып сайланды.

Болгариядағы ерте өмір, ерте мансап және Түркияға кету

Сүлейманұлы Болгарияның Карджали облысындағы Птичар қаласында дүниеге келген. Оның әкесі шахтер болған, бойы 1,5 метр ғана еді, ал анасының бойы 1,47 метр болған. Ол жасөспірім шағында ауыр атлетикадан әлемдік рекорд орнатқан, егер Болгария Шығыс блогының бойкотына қатыспаса, 1984 жылғы жазғы Олимпиадада алтын медальді жеңіп алуға басымдық берілген болар еді. 1980-ші жылдары Болгария үкіметі «Жаңару процесі» деп аталатын бағдарламаны іске қосты, ол этникалық азшылықтарды славяндық есімдерді қабылдауға мәжбүр етті және олардың тілдерін қолдануға тыйым салды. Осының салдарынан Сүлейманұлы 1985 жылы өзінің есімін Наум Шаламановқа (болг. Наум Шаламанов) өзгертуге мәжбүр болды. Осы оқиғалардан кейін ол Болгариядан кетуді шешті және сол кезеңде түрік жасағымен шифрланған хат алмасу жүргізді. 1986 жылы Мельбурндағы Әлем кубогы финалына сапар барысында Сүлейманұлы өзінің күзетшілерінен қашып, бірнеше күн жасырынып жүргеннен кейін Канберрадағы Түркия елшілігінде қашып кетті. Елшілік қызметкерлері Тургут Өзалға жағдайды хабарлағанда, Премьер-министр оны дереу әкелуге бұйрық берді. Ол алдымен Лондонға қонды, онда жеке ұшаққа отырып, Стамбулға, содан кейін Анкараға ұшты. Стамбулға келгеннен кейін ол өзінің есімін Сүлейманұлы деп қайта өзгертті.

Олимпиадалық жарыстар

Сүлейманұлы 1988 жылғы Сеул Олимпиадасында өнер көрсету үшін Болгария үкіметі оның Түркияға қатысу құқығын босатуға келісуі керек болды. Түрік үкіметі Болгарияға оның босатылуы үшін 1,25 миллион доллар төледі. Оның басты бәсекелесі – Болгария командасынан бұрынғы әріптесі Стефан Топуров болды. Ол жарыстың "қалта" бөлігінде барлық басқа спортшылар өнер көрсеткеннен кейін қатысты және үш рет қатарынан көтеріліп, соңғы екі әрекетімен әлемдік рекордтарды жаңартты. Таза және соққы бөлігінде Топуров Сүлейманұлынан кейін 175,0 кг таза және соққыны орындады. Келесі екі көтерумен Сүлейманұлы тағы екі әлемдік рекордты жаңарып, өзінің алғашқы Олимпиада алтын медалін жеңіп алды. Оның соңғы көтеруі – 190,0 кг таза және соққы, бұл оның дене салмағының 3,15 есеге тең, және таза және соққының дене салмағына қатынасы бойынша барлық уақыттағы ең жоғары көрсеткіш. Синклер коэффициентін қолданып, 1988 жылғы Сеул Олимпиадасындағы оның көрсеткіші ауыр атлетика тарихындағы ең үлкен жетістік деп есептеледі. Оның жиынтық салмағы жоғары салмақ дәрежесінде жеңіске жеткілікті болды. Дегенмен, ол 1991 жылы спортқа қайта оралды.

Сүлейманұлы 2000 жылғы Сидней Олимпиадасында төртінші алтын медальді жеңіп алуға соңғы әрекет жасады, бұл Олимпиадалық рекорд болатын еді. Алайда, ол 145 кг салмақта үш рет әрекеттенгенімен сәтсіз аяқтады және жарыстан шығарылды. Сүлейманұлы – өзінің салмағынан 2,5 есе артық салмақты "қалтаға" алған алғашқы және жалғыз ауыр атлет, сондай-ақ қазірге дейін дене салмағынан үш есе артық салмақты тазалаған және соққыға түсірген жеті атлеттің бірі. Ол өзінің салмағынан үш есе артық 10 килограмм салмақты тазалаған және соққыға түсірген жалғыз ауыр атлет. Мансабының барысында Сүлейманұлы ауыр атлетикадан жеті мәрте әлем чемпионы атанды, үш рет Олимпиада ойындарының алтын медалін жеңіп алды және барлығы 46 әлемдік рекордты жаңартты. 2000 және 2004 жылдары ол Халықаралық ауыр атлетика федерациясының Даңқ залына сайланды. Түркияда ол ұлттық батыр ретінде құрметтеледі.

Жеке өмір және өлім

Сүлейманұлы бауыр циррозынан зардап шекті. 2009 жылы ол үш айға жуық ауруханада жатты. 2017 жылдың 25 қыркүйегінде Сүлейманұлы бауыр жеткіліксіздігінен ауруханаға түсті. 2019 жылдың 22 қарашасында Түркияда босатылды. Сүлейманұлының қабірі 2018 жылдың 4 шілдесінде ДНК сынамасын алу үшін ашылды. Оның қайтысынан кейін, жапон әйелі оның қызы Секай Моридің әкесі екенін мәлімдеп, түрік сотына әкелігін анықтау туралы сотқа жүгінді. Сүлейманұлының түрік әйелінен үш қызы болған.

Негізгі нәтижелер

Жыл Мекеме Салмағы Снач (кг) Тазалау және Сырлау (кг) Жалпы Рангы 1 2 3 Рангы 1 2 3 Рангы Олимпиада ойындары 1988 Сеул, Оңтүстік Корея 60 кг 145.0 150.5 WR 152.5 WR 1 175.0 188.5 WR 190.0 WR 1 342.5 WR 1992 Барселона, Испания 60 кг 142.5 153 153 1 170 177.5 — 1 320 1996 Атланта, АҚШ 64 кг 145 147.5 147.5 1 180 185 187.5 1 335 WR 2000 Сидней, Австралия 62 кг 145 145 145 — — — — — — — Әлем чемпионаты 1983 Мәскеу, КСРО 56 кг 130.0 WR — — 160.0 — — 290.0 1985 Сёдертелье, Швеция 60 кг 143 WR — — 180.0 — — 322.5 1986 София, Болгария 60 кг 147.5 WR — — 188 WR — — 335 WR 1989 Афина, Греция 60 кг 140.0 145.0 — 172.5 172.5 192.5 317.5 1991 Донауэшинген, Германия 60 кг 135.0 137.5 140.0 165.0 172.5 180.0 310.0 1993 Мельбурн, Австралия 64 кг 140.0 145.0 — 175.0 177.5 WR — 322.5 WR 1994 Стамбул, Түркия 64 кг 142.5 145.0 147.5 WR 177.5 181.0 182.5 WR 330.0 WR 1995 Гуанчжоу, Қытай 64 кг 145.0 145.0 147.5 180.0 185.0 — 327.5 Достық ойындары 1984 Варна, Болгария 56 кг 132.5 — — 1 165.0 — — 1 297.5

Карьералық үздіктері

Ұшып алу: 152,5 кг, 60 кг салмақ санатында. Таза және серпек: 170,5 кг, 1984 жылы Варнада 56 кг салмақ санатында. Таза және серпек: 190,0 кг, 60 кг салмақ санатында. Қорытынды нәтиже: 342,5 кг (152,5 + 190,0), 1988 жылғы жазғы Олимпиада ойындары, 60 кг салмақ санатында. Синклер ұпайлары: 504, теория бойынша салмағына қарай ең үздік көтергіш.