Кіріспе

Ресейлік күрескер және саясаткер Александр Александрович Карелин (19 қыркүйек 1967 жылы туған) – Ресейлік саясаткер және зейнеткер спортшы. Карелин 1987 және 2000 жылдар аралығында КСРО және Ресейдің атынан грек-рим күресінде өнер көрсетті. "Орыс аюы", "Орыс Кинг Конгы", "Ұлы Ескендір", "Эксперимент" лақаптарымен танымал, ол барлық уақыттағы ең үздік және ең басым грек-рим күресшісі саналады. Карелин 1988, 1992 және 1996 жылғы Олимпиада ойындарында әр жолы басқа тудың астында (КСРО, Біріккен команда және Ресей) алтын медальдар, ал 2000 жылғы Олимпиада ойындарында күміс медаль жеңіп алды. Оның жоғары деңгейдегі күрестегі рекорды – 887 жеңіс және екі жеңіліс, екеуі де даулы және екеуі де бір ұпай айырмасымен. 2000 жылғы Олимпиада финалында америкалық Рулон Гарднерден жеңілгенге дейін, оған қарсы алты жыл бойы ешкім ұпай жинамаған. Карелин үш рет Олимпиада ойындарында ұлттық туды көтерді: 1988 жылы КСРО үшін, 1992 жылы Біріккен команда үшін және 1996 жылы Ресей үшін. Грек-рим күресіндегі жетістіктерінен бөлек, ол ішкі әскерде қызмет еткен кезінде самбодан да чемпион атанды. Өзінің үстемдігі мен жетістіктері үшін Карелин Халықаралық күрестік стильдер федерациясы (FILA) тарапынан 20 ғасырдың ең үздік грек-рим күресшісі деп танылды. Оқушы кезінде әдебиет пен математикаға қызығушылық танытқан. 1981 жылы Виктор Кузнецовтың жетекшілігімен жаттығуларын бастады, ол оның бүкіл мансабында жаттықтырушысы болып қалды. Сондай-ақ, ауыр атлетика, волейбол, баскетбол, шаңғы және жүзу сияқты спорт түрлерін де сынап көрді, барлығында да табысқа жетті. Табиғатынан денелі болғандықтан, 13 жасында күрес залына келгенде бойы ұзын және салмағы ауыр болды. Карелин физикалық жағынан өте тез өсті және 16 жасынан бастап мансабының соңына дейін супер ауыр салмақта өнер көрсетті. 1982 жылдан 1987 жылға дейін және 1987 жылдан 2000 жылға дейін екі рет жеңіліссіз болды. 1985 жылы халықаралық жарысқа қатысып, жасөспірімдер арасында әлем чемпионы атанды. 1986 жылы 14 турнирге қатысып, барлығында жеңіске жетті. 1987 жылы КСРО чемпионатында Ресей және Еуропа чемпионы Игорь Ростороцкийге (0–1 есебімен) алғашқы жеңілісін қабылдады; грипп және жақында миға соққы алғаннан кейін айыққан кезде келесі КСРО чемпионатында Ростороцкийді жеңді. 1992 жылғы Күрес әлем кубогында Дэвид Копловицке дейін екінші орынды иеленді, өйткені ол барлық жекпе-жектерінде жеңіске жеткенімен, оның серігі Андрей Гришин қалған раундтарда өнер көрсетті, сондықтан американдық команданы жеңу үшін жеткілікті рейтингтік ұпай жинамады. 1992 жылғы Барселонада өткен жазғы Олимпиада ойындарында Карелин Олимпиада тарихындағы ең жылдам күрес жекпе-жегінің бірінде жеңіске жетіп, Иоан Григорашты 14 секундта жеңді. 1996 жылғы Атлантада өткен жазғы Олимпиада ойындарында Карелин алтын медаль үшін америкалық Мэтт Гаффаримен күш сынасты. Иық операциясынан кейін Карелин күшті Гаффариге қарсы осал көрінді, ол Карелиннің оны көтеру және лақтыру әрекеттерін қайтара алды, бұл Карелинге 1–0 есебімен жеңіске жетіп, басымдығын сақтау үшін барлық шеберлігі мен тәжірибесін жұмсауға мәжбүр етті. Халықаралық жарыстарда 13 жыл жеңіліссіз өнер көрсеткеннен және алты жыл бойы ешкімге ұпай жібермегеннен кейін, Сидней Олимпиадасының финалында АҚШ-тың Рулон Гарднерге 0–1 есебімен жеңілді. Гарднерге жеңілісі спорт тарихындағы ең үлкен сенсациялардың бірі саналады. Сидней Олимпиадасының финалындағы жеңілісі оның халықаралық мансабындағы алғашқы және жалғыз жеңілісі болды, оған дейін ол халықаралық аренада жеңіліссіз өнер көрсеткен. Карелин 2000 жылы жарыстардан шықты.

Оқу стилі

Карелин өзінің ерекше күш-қуаты мен халықаралық жарыстарда бұрын-соңды болмаған табыстары үшін зор құрметке бөленді. Ол өз заманындағы ең ауыр салмақ – 130 кг (286 фунт) салмақ классында өнер көрсетті. Бастапқыда жаттықтырушысы үлкен, бірақ жетілмеген балаға күмәмен қарағанмен, Карелинді қабылдап, оны күрес техникасы мен физикалық күшті дамыту үшін қатал жаттығуларға ынталандырды. Нәтижесінде, жылдар бойы Карелин 0-ден 42 тартылысқа дейін жетті. Оның жаттығу деңгейі мен жылдамдығы, спорттағы басымдылығымен бірігіп, оны "Эксперимент" деп атауға себеп болды. Карелинге неліктен осылай атағанын сұрағанда (оның қолданған допингі туралы тараған жағымсыз пікірге сілтеме жасап), ол былай деді: "Мен табиғи екеніме толық сенбейтіндер көп. Ең маңызды допинг – ақылсыздай жаттығу, шынымен ақылсыздай жаттығу. Мені айыптайтындар – мен күнделікті жаттығатындай, өмірінде бірде-бір рет жаттығуға түспегендер". Карелиннің күнделікті жаттығулары сағаттап ескек шабу және Тайга орманында үлкен бөренесін арқасында алып жүріп ұзаққа созылатын жүгіруді қамтиды. Ол жоғарыдан итеруді ұнататын және күнделікті салмақпен жаттығу үшін стандартты 2 пудты гиряларды қолданды. Ол тазалап, итеруге қабілетті екені айтылады, сонымен қатар Карелин Зерхерлік өлі тіктеп тұрудан 10 рет көтеретін. Ол жаттығуларының бір бөлігі ретінде әдетте 100 кг-дан астам салмақты жинап, көтереді. Финляндиялық күрескер Туомо Кариланың айтуынша, Карелиннің жаттығу тәртібін бақылағанда, ол Карелиннің бір минут ішінде 50-ге жуық тартылыс жасай алатынын көрген және оның күш-қуаты мен ептілігіне жоғары баға берген. Ең қиын қарсыласы кім деп сұрағанда, Карелин дереу: "Менің тоңазытқышым", – деп жауап берді, бұл оның 500 фунттан астам салмақты тоңазытқышын құшақтап, туған қаласындағы 9 қабатты үйдің сегізінші қабатына көтеріп әкелгенін білдіреді. Карелин сондай-ақ 1991 жылғы Еуропалық Геркулес атанған күшті адамдар жарысына қатысып, алдын ала дайындықсыз 8-орынды иеленді.

Саяси мансап

1995-1999 жылдары Карелин Ресейдің салық полициясында қызмет етіп, полковник шенімен зейнетке шықты. 2017 жылы Владимир Путиннің саясатын қолдауға бағытталған "Путин командасы" әлеуметтік қозғалысына қосылды. 2020 жылы Карелин Новосибирск облысының Заңнамалық жиналысынан Федерация Кеңесінің сенаторы болып тағайындалды. Ол 2020 жылдың 25 қыркүйегінде қызметке кірісті және Кеңестің Халықаралық істер комитетінің мүшесі болып табылады. 2022 жылы Ресей-Украина соғысымен байланысты Ұлыбритания тарапынан оған санкция салынды.

Жеке өмір

1985 жылы Новосибирск көлік институтын бітірді, содан кейін Сибір дене шынықтыру академиясы, Кеңес Ішкі істер министрлігінің (КСРО МВД) әскери мектебі және КСРО МВД Санкт-Петербург университетін аяқтады. 1998 жылы спортпен байланысты педагогика саласында докторлық диссертациясын, 2002 жылы – ғылым кандидаты (габилитация) дәрежесін қорғады. Оның докторлық диссертациясының тақырыбы: "Суплекс броскаларына қарсы қабылдаулардың орындалу әдістемесі" (Методика проведения контрприемов от бросков прогибом), ал ғылым кандидаты диссертациясы: "Жоғары санаттағы күресшілерді даярлаудың интегралды жүйесі" (Система интегральной подготовки высококвалифицированных борцов). Иван (1994 жылы туған) Кузнецовтың баптауында және грек-рим күресінің супержұрт салмақ дәрежесінде өнер көрсетеді. Василиса (шамамен 1999 жылы туған) – көркем гимнастикамен айналысады. Карелиннің ағасы Сергей Александрович Карелин 2017 жылы 56 жасында қайтыс болды. Карелин – православие дінінің ізбасы. 1985 жылдан бастап КСРО және Ресей Ішкі әскерлерінің Батыс Сібір басқармасында қызмет етті. Ішкі әскерде қызмет еткен кезінде самбомен айналысып, самбо чемпионы атанды.

Мұрасы мен марапаттары

Карелин Халықаралық күрестік стильдер федерациясы (FILA) тарапынан XX ғасырдың ең ұлы грек-рим күресшісі деп аталды. 2007 жылы Карелин, Бувайсар Сайтиевпен бірге, FILA бойынша спорт тарихындағы ең үздік күресшілер деп танылды. FILA тарапынан ол 1989, 1990, 1992 және 1994 жылдары төрт рет "Алтын белбеу" сыйлығына ие болды. Сондай-ақ, ол XX ғасырдың ең үздік 25 спортшысының қатарына енді. 1992 жылдан бері Новосибирск қаласында оның құрметіне жыл сайын күрес турнирі өткізіледі және ол барлық уақыттағы ең ұлылардың бірі саналады. Ол әлемдегі ең қорқынышты және қауіпті спортшылардың бірі ретінде есте қалады. Оның күші, жарылғыш қабілеті, интеллекты, икемділігі және сергектігінің арқасында ол барлық уақыттағы ең дарынды спортшылардың бірі деп есептеледі. Абдулрашид Садулаев, Александр Романов, Марк Мадсен және тіпті Рулон Гарднер сияқты басқа күресшілер де оны ең ұлы күресшілердің бірі немесе жалпы ең ұлы күресші деп атады. Рулон Гарднер Карелин туралы былай деді: 2017 жылы ол "Дагестан Республикасына еңбегі үшін" орденімен марапатталды. Ол сонымен қатар 1988 жылы КСРО-ның еңбегі сіңген спорт шебері атағын алды. Ол Жапонияда ғана шыққан, AKI Corporation жасаған Nintendo 64 бейне ойынында – Virtual Pro Wrestling 2-де жасырын ойналатын кейіпкер.