Кіріспе
Орегон штатындағы жылжымайтын мүліктің салық салынатын бағасын өзгертуге қатысты дауыс беру шаралары. 47-ші дауыс беру шарасы – АҚШ-тың Орегон штатында 1996 жылы қабылданған, жылжымайтын мүліктің салық салынатын бағасына әсер еткен және салық заңнамасы үшін екі есе көпшілік дауыс беру талабын енгізген бастама. 50-ші шара – 1997 жылғы штаттық заң шығарушы орган сайлаушыларға ұсынғаннан кейін қабылданған заңның қайта қаралуы. 47-ші шара, кейде «қырқу және шектеу» заңы деп аталады, жылжымайтын мүліктің салық салынатын сомасын 1994–95 жылғы салықтың немесе 1995–96 жылғы салықтың кіші мөлшеріне дейін төмендетті, сондай-ақ 10 пайызға қысқарды және жаңа құрылыстар мен қосымшалардан басқа жылжымайтын мүліктің бағасының жылдық өсуін 3 пайызға дейін шектеді. Бұл ретте, сайлаудың көпшілігіндегі барлық жергілікті салық шаралары үшін кем дегенде 50 пайыз сайлаушы қатысуын талап ететін «екі есе көпшілік» ережесі енгізілді (2008 жылы 56-шы шарамен ішінара жойылды). Бұл 5-ші шарамен алғаш рет белгіленген жылжымайтын мүлікке салынатын салықтар бойынша штат Конституциясының шектеулерін күшейтті. 47-ші шара салыққа қарсы белсенді Билл Сайзмордың бастамалық петициясы арқылы дауыс беруге қойылды және 1996 жылғы қарашадағы жалпы сайлауда 704 554 дауыспен қолдау тауып, 642 613 дауыспен қарсы дауыс берілді. 47-ші шарамен қабылданған заң 1997 жылы түзетілді, Орегон заң шығарушы жиналысы 50-ші шараны сайлаушыларға ұсынып, 47-ші шараның жылжымайтын мүліктің бағасын жылына 3 пайызға дейін шектеуді мақсат еткенін нақтылады. Бұл шара қабылданды.
Ballot Measure 47 was an initiative in the U. S. state of Oregon that passed in 1996, affecting the assessment of property taxes and instituting a double majority provision for tax legislation. Measure 50 was a revised version of the law, which also passed, after being referred to the voters by the 1997 state legislature. Measure 47, sometimes referred to as a "cut and cap" law, reduced property taxes to the lesser of the 1994–95 tax or the 1995–96 tax minus 10 percent and limited future increases in assessed property values, except for new construction or additions, to 3 percent per year. It also instituted a "double majority" rule requiring at least a 50 percent voter turnout for all local tax measures in most elections (partially repealed in 2008 by Measure 56). It strengthened state constitutional limits, first imposed by Measure 5, on property taxes on real estate. Measure 47 was placed on the ballot by initiative petition by anti tax activist Bill Sizemore and approved by voters in the November 1996 general election, with 704,554 votes in favor and 642,613 votes against. The law enacted by Measure 47 was amended in 1997, when the Oregon Legislative Assembly referred Measure 50 to voters to clarify that Measure 47 was intended to limit increases in real estate assessments to 3 percent per year. The measure passed.
47-ші шара
Бұл шараны Билл Сайзмор және оның Орегон салық төлеушілері біріккен салыққа қарсы тобы, Орегон салық төңкерісінің бөлігі ретінде ұсынды. Жақтастары негізінен Портленд аймағындағы жылжымайтын мүліктің құнының өсуіне байланысты мүлік салығының өсуіне наразы болды. Жақтастары халықтың мәселелер туралы хабардарлығы төмен және сайлауға қатысу деңгейінің аз болуы мүмкін болған кездегі референдумдарға алаңдады. Орегон заңдарына сәйкес, әр жұп жыл сайын мамырдағы алғашқы сайлау және қарашадағы жалпы сайлау сияқты екі штаттық сайлау өтеді. Бұған қоса, жыл сайын жергілікті деңгейде төрт рет сайлау өткізілуі мүмкін. Заң шығарушы орган кез келген уақытта арнайы сайлау тағайындауға құқылы. Қарсыластар салықты төмендетудің 5-ші шараға байланысты мектептерге келтірілген кесімдерден де көп зиян келтіруінен қорқып, осы шараны сынға алды. Сонымен қатар, олар екі есе көпшілік дауыс қағидасына қарсы болды, оның себебі – дауыс бермейтін адамдарға дауыс беруге дайын адамдардан артық саяси құқық беріледі деген пікір. 47-ші шараның ықтимал салдары туралы түсініспеушіліктер болды. Шараны қолдаушылар 47-ші шараның аудан анықтаған мүліктің бағалауын шектеуге мүмкіндік беретінін, осылайша салықтарды жыл сайын үш проценттен артық өсірмейтінін мәлімдеді. Ал басқалары 47-ші шара мұндай әрекетке жол бермейді деп сақтық танытты. Сайзмор шараның ережелерін түсіндіру үшін Орегон сайлаушыларының нұсқаулығында өз пікірін жариялады. Бірақ, заң шығарушы орган келесі жылы 50-ші шараны сайлаушыларға жіберіп, бұл шектеудің мүліктің бағаланған құнына да қатысты екенін нақтылады.
Екі есе көпшілік қағидасы
47-ші шара Орегон штатының «қосарланған көпшілік» ережесін енгізді, ол мемлекеттік және жергілікті салықтарға қосымша талап қойды. Бұл ереже жұп жылдардағы жалпы сайлаулардан басқа барлық сайлауларға қолданылады. Салық салу жөніндегі бастаманың немесе референдумның қабылдануы үшін, «иә» деп дауыс бергендердің саны «жоқ» деп дауыс бергендерден көп болуы ғана емес, сонымен қатар тіркелген сайлаушылардың кем дегенде 50 пайызы сайлауға қатысуы керек. Қосарланған көпшілік – абсолюттік көпшілікке ұқсас, суперкөпшіліктің бір түрі. АҚШ-та жалпы сайлауға президенттік сайлаулар да кіреді, олар жұп жылдары төрт жылда бір рет қараша айының бірінші дүйсенбісінен кейінгі сейсенбіде өтеді. Жалпы сайлауға сондай-ақ аралық сайлаулар да жатады, онда Конгресс мүшелері, штат заң шығарушылары және кейбір штат губернаторлары президенттік сайлаулар арасындағы жылдары сайланады. 47-ші шара қабылданғаннан бері қосарланған көпшілік талабы көптеген ұсынылған жергілікті салықтардың қабылданбауына себеп болды. Орегон қалалары лигасының мәліметінше, 1997 мен 2007 жылдар аралығында штаттағы бюллетеньдерде қарастырылған 1358 салық шарасының 616-сы қабылданды, ал 742-сі қабылданбады, ал сәтсіздіктердің 169-ы осы қосарланған көпшілік ережесінен туындады. Оған жауап ретінде жергілікті билік органдары мұндай шараларды жалпы сайлау бюллетеньдеріне енгізуге бейімділік танытады. Бұл шара сайлаушылар тізімін тазалау әрекеттерін де күшейтті. Қайтыс болған немесе басқа жерге көшкен тіркелген сайлаушылар қосарланған көпшілік талабы бойынша «жоқ» дауысы ретінде есептелді. (Заң бойынша, Орегон штатындағы бюллетеньдерде «жоқ» деген жауап «өзгерту жоқ» дегенді, ал «иә» деген жауап «шараны қабылдау» дегенді білдіреді). 1998 жылы 53-ші шара қосарланған көпшілік ережесін жоюға тырысты, бірақ дауыс берушілердің 49 пайызын ғана алды. 2007 жылы мектептерді, мемлекеттік қызметкерлердің кәсіби одағын және бизнес мүдделерін ұсынып тұрған белсенділер Орегон заң шығару жиналысына талапты жеңілдетуге лобби жасады, және 2007 жылдың маусымына қарай заң шығарушы органның екі палатасы да 15-ші бірлескен қаулыны мақұлдады, бұл қараша айында 2008 жылы өткізілетін сайлауға шара ұсынуға мүмкіндік берді. Бұл шара 56-шы шара ретінде танылды және кез келген жылдың мамыр және қараша айларында өтетін сайлауларды қосарланған көпшілік талабынан босатуды көздеді. Алайда, қарсыластары бұл идеяның кішкентай топтың басқаларға жаңа салықтар салуына әділетсіздік тудыратынын мәлімдеді. Олар қосарланған көпшілік ережесінің мұны болдырмау үшін қажет екенін және оны жойса, салықтар тым жоғарылайтынын айтты.
50-ші шара
50-шара 1997 жылы Орегон заң шығарушы органы тарапынан сайлаушыларға жіберілді. Сайлаушылар бұл шараны қабылдап, 47-шараны алмастырды. 50-шараның мақсаты 47-шараның проблемаларын шешу болды, оларға мүлік салығын бағалаудың дәлдігінің жетіспеуі, күтпеген салдарлар және сот шағымдарына осалдық кіретін. 50-шара 1997 жылдың 20 мамырында өткен арнайы сайлауда 429 943 дауыспен қолдалып, 341 781 дауыспен қарсы дауыс берілді. 47-шара қабылданғаннан кейін, Орегон штатындағы салыққа қарсы күрес аясында, бұл шараны соттар қалай түсіндіретініне қатысты белгісіздік туды. Бір түсіндірме бойынша, бұл шара 1997–1998 қаржы жылында мүлік салығы түсімдерін 458 миллион долларға төмендетсе, Орегонның Бас прокуроры ұсынған басқа түсіндірме бойынша, бұл тек 270 миллион долларлық төмендеуді қамтамасыз етті. Бұл келіспеушіліктің көп бөлігі 47-шара мүліктің құнын бағалаудағы өсімге қандай шектеулер қоятынымен байланысты болды. 50-шара мүлік салығын бағалаудағы түзетулерді шектеді. Шараны жақтаушылар 50-шараның ұзақ сот дауы мен 47-шараның ықтимал әсерлеріне байланысты бюджеттік белгісіздікті болдырмау үшін қажет екенін айтты. Қарсыластары 50-шараның 47-шараны қайта жазу емес, 47-шараның шектеулерін әлсіретуге бағытталған әрекет екенін мәлімдеді. Шындығында, 50-шараның күтілетін қаржылық әсері 361 миллион долларлық төмендеуді құрады, ал 47-шараның мақсаты 458 миллион долларлық төмендеуді қамтамасыз ету болған.