Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қалыптаспаған стратиграфиялық тізбектерде ең көне қабаттар тізбектің төменгі жағында орналасады.
In undeformed stratigraphic sequences, the oldest strata will be at the bottom of the sequence
Суперпозиция заңы – геология, археология және геологиялық стратиграфия салаларының негіздерінің бірі болып табылатын аксиома. Оның ең қарапайым түрінде, қалыптаспаған стратиграфиялық тізбектерде ең көне қабаттар тізбектің түбінде жатады, ал жаңа материал уақыт өте келе бетіне жиналып, жаңа шөгінділерді құрайды. Бұл стратиграфиялық жас анықтау үшін маңызды, ол бірқатар болжамдарды талап етеді, соның ішінде суперпозиция заңының дұрыс болуын және объектінің құрамындағы материалдардан ескірек болмауын. Суперпозицияның ғылыми зерттеулердегі практикалық қолданысын көрсету үшін, 90°-тан артық деформацияланбаған шөгінді тау жыныстары ең көне қабаттарды төменгі жағында көрсетеді, бұл палеонтологтар мен палеоботаниктерге қабаттардың ішінде табылған кез келген қазбалардың салыстырмалы жасын анықтауға мүмкіндік береді, ал ең архаикалық тіршілік организмдерінің қалдықтары ең төменгі қабаттармен шектеледі. Бұл тұжырымдар қоғамды тиісті қабаттарды қамтитын қазбалар туралы хабардар етеді, соның арқасында түрлердің қашан бірге болғанын және эволюциялық немесе филогенетикалық тұрғыдан маңызды болатын түрлердің қалай бір-бірінен кейін келгенін анықтауға болады.
The law of superposition is an axiom that forms one of the bases of the sciences of geology, archaeology, and other fields pertaining to geological stratigraphy. In its plainest form, it states that in undeformed stratigraphic sequences, the oldest strata will lie at the bottom of the sequence, while newer material stacks upon the surface to form new deposits over time. This is paramount to stratigraphic dating, which requires a set of assumptions, including that the law of superposition holds true and that an object cannot be older than the materials of which it is composed. To illustrate the practical applications of superposition in scientific inquiry, sedimentary rock that has not been deformed by more than 90° will exhibit the oldest layers on the bottom, thus enabling paleontologists and paleobotanists to identify the relative ages of any fossils found within the strata, with the remains of the most archaic lifeforms confined to the lowest. These findings can inform the community on the fossil record covering the relevant strata, to determine which species coexisted temporally and which species existed successively in perhaps an evolutionarily or phylogenetically relevant way.
Тарих
Суперпозиция заңы алғаш рет 1669 жылы даниялық ғалым Николас Стено ұсынған, және ол «Dissertationis prodromus» (1669) атты маңызды еңбегіндегі негізгі тезистерінің бірі ретінде келтірілген. Ағылшын тіліндегі әдебиетте бұл заңды Уильям "Страта" Смит танымал етті, ол оны Ұлыбританияның алғашқы геологиялық картасын жасау үшін пайдаланды. Бұл Смит заңдарының біріншісі, ол «Strata Identified by Fossils» (1816–1819) еңбегінде ресми түрде жарияланды.
The law of superposition was first proposed in 1669 by the Danish scientist Nicolas Steno, and is present as one of his major theses in the groundbreaking seminal work Dissertationis prodromus (1669). In the English language literature, the law was popularized by William "Strata" Smith, who used it to produce the first geologic map of Britain. It is the first of Smith's laws, which were formally published in Strata Identified by Fossils (1816–1819).
Археологиялық ескертулер
Археологияда, әсіресе қазба жұмыстары кезіндегі қабаттасу принципі геологиядағыдан сәл өзгеше, себебі археологиялық қабаттардың қалыптасу процестері геологиялық процестерден айқайласады. Археологиялық ескерткіштегі адамның араласуы мен іс-әрекеттері міндетті түрде жоғарыдан төменге қарай хронологиялық ретпен қалыптаспауы мүмкін, сондай-ақ табиғи қабаттар сияқты бірдей процестердің әсерінен көлденеңнен деформацияланбауы да мүмкін. Кейбір археологиялық қабаттар (көбінесе контекст немесе қабат деп аталады) бұрынғы қабаттарды қиып жасау арқылы құрылады. Мысалы, жер асты дренажының сазды толымы, тікелей үстіндегі жерден кейін ғана пайда болады. Вертикальды емес қабаттасудың басқа мысалдары – ғимараттардың өзгертілуі, мысалы, қабырғадағы жаңа есіктер мен терезелердің ашылуы. Археологиядағы қабаттасу хронологиялық тізбекті дұрыс анықтау үшін белгілі бір деңгейде түсіндіруді қажет етеді, сондықтан археологиядағы қабаттасу динамикалық және көп өлшемді болып табылады.
Superposition in archaeology and especially in stratification use during excavation is slightly different as the processes involved in laying down archaeological strata are somewhat different from geological processes. Human made intrusions and activity in the archaeological record need not form chronologically from top to bottom or be deformed from the horizontal as natural strata are by equivalent processes. Some archaeological strata (often termed as contexts or layers) are created by undercutting previous strata. An example would be that the silt back fill of an underground drain would form some time after the ground immediately above it. Other examples of non vertical superposition would be modifications to standing structures such as the creation of new doors and windows in a wall. Superposition in archaeology requires a degree of interpretation to correctly identify chronological sequences and in this sense superposition in archaeology is more dynamic and multi dimensional.
Қабаттастыру мен үстінен қоюға қатысты басқа шектеулер
Табиғи процестермен туындаған бастапқы қабатталу кейіннен жануарлардың әрекеттері, өсімдіктер және әктас кристалдануы сияқты бірқатар факторлармен бұзылуы немесе өзгертілуі мүмкін. Қабатталу лава ағындары мен күл төгілуі сияқты жер бетінде пайда болған жанартау шөгінділерімен өзгеше әрекеттеседі, сондықтан кейбір жағдайларда суперпозиция қағидасы әрқашан сәтті қолданылмайды.
Original stratification induced by natural processes can subsequently be disrupted or permutated by a number of factors, including animal interference and vegetation, as well as limestone crystallization. Stratification behaves in a different manner with surface formed igneous depositions, such as lava flows and ash falls, and thus superposition may not always successfully apply under certain conditions.
Жалпы көздер
Хамблин, В. К. Жердің динамикалық жүйелері: физикалық геология бойынша оқулық, В. Кеннет Хамблин, BYU, Прово, UT, суреттемелері Уильям Л. Чессер, Денис Таса, (Бургесс баспасы, Миннеаполис, Миннесота), 1978 ж., 115-бет: "Суперпозиция және бастапқы көлденеңдік принципі;" 116-бет: Фауналық іздік заңы, "Кесіп өту қатынастары принципі;" 116-бет, 17: "Қосылу принципі" (жоғарыда Стено талқылауында айтылғандай). Археологиялық стратиграфияның принциптері. 40 сурет. 1 кесте. 136 бет. Лондон және Нью-Йорк: Академиялық баспа.
Hamblin, W. K. The Earth's Dynamic Systems: A Textbook in Physical Geology, by W. Kenneth Hamblin, BYU, Provo, UT, Illus. William L. Chesser, Dennis Tasa, (Burgess Publishing Company, Minneapolis, Minnesota), c 1978, pg. 115, "The Principle of Superposition and Original Horizontality;" pg. 116: The Law of Faunal Succession, "The Principle of Crosscutting Relations;" pg 116 17: "The Principle of Inclusion," (as in the Steno discussion above). Principles of Archaeological Stratigraphy. 40 figs. 1 pl. 136 pp. London & New York: Academic Press