Кіріспе

Саад Загхул Паша (; Саад Згхул Паша ибн Ибрахим) (1857 жылдың шілдесінде туған, 1927 жылдың 23 тамызында қайтыс болған) – египеттік революционер және мемлекет қайраткері. Ол Египеттің ұлтшыл Вафд партиясының жетекшісі болды. Ол Египеттің (және Суданның) британдық үстемдіктен тәуелсіздік алу мақсатымен азаматтық наразылық науқанын ұйымдастырды. Ол 1919 жылғы Египет революциясында маңызды рөл атқарды, сондай-ақ 1922 жылы Египеттің тәуелсіздігі туралы британдық бір жақты жариялануына себепкер болды. 1924 жылдың 26 қаңтарынан 1924 жылдың 24 қарашасына дейін Египеттің премьер-министрі қызметін атқарды.

Білім беру, белсенділік және жер аударылу

Загхлул Мысырдың Нил өзенінің дельтасындағы Кафр-эль-Шейх облысындағы Ибяна ауылында дүниеге келген. Жоғары білімін Аль-Азхар университетінде және Каирдегі француз құқық мектебінде алды. Еуропалық стильдегі заңгер болып жұмыс істеу арқылы Загхлул дәстүрлі әлеуметтік өрлеу жолымен байлыққа және мәртебеге қол жеткізді. Дегенмен, Загхлулдың табысына Мысырдың ауылдық аймалдарын және оның көптеген тілдік ерекшеліктерін жақсы білуі де зор үлес қосты. Ол Мысырдың масондық ложасының мүшесі болды. 1918 жылы ол Вафд партиясын құрып, оның жетекшісі болды және осы партияға қатысқандығы үшін кейіннен тұтқындалды.

Бюрократияның өсуі

Түрмеден босатылғаннан кейін ол заңгерлікпен айналысып, өзін таныстырды; тәуелсіз қаражат жинады, бұл оған египет саясатына қатысуға мүмкіндік берді, ол кезде британдық оккупацияға қарсы орташа және радикалдық күштердің күресі басым болды; және египеттік ұлтшылдардың түрлі топтарымен пайдалы және берік байланыстар орнатты. Ол ханшайым Назли Фазлмен жақын болды, ал египеттік жоғарғы сыныппен байланыстары оның египет премьер-министрі Мұстафа Фахми Пашаның қызына үйленуіне әкелді. Оның Эвелин Бэринг, 1-ші Кромер графымен, сол кездегі Мысырдың нақты билеушісімен болған достығы, Заглулдың британдық оккупация үшін қабылдануына белгілі бір дәрежеде себеп болды. Кейіннен Заглул судья, білім министрі (1906–1908), әділет министрі (1910–1912) қызметтеріне тағайындалды; ал 1913 жылы Заң шығарушы жиналыстың вице-президенті болды. Министрлік лауазымдарында Заглул египеттік ұлтшылдар мен британдық оккупация үшін де қабылданатын реформалар жасады. Осы кезеңде ол радикалдық египеттік ұлтшыл топтардан алшақ жүрді, және британдық оккупация оны қабылдағанымен, ол египеттік отандастарының алдында мойынсұнбады. Ұлы соғыс кезінде және одан кейін Ұлыбритания мен Египет арасындағы қарым-қатынас нашарлай түсті.

Жер аудару

Загхул ұлттық қозғалыстарда белсенділік танытты, 1919 жылы ол ресми Мысыр делегациясын (немесе кейіннен өзі құрған саяси партияның атауы – «Вафд») Париж бейбітшілік конференциясына жетекшілік етті. Ол Ұлыбританиядан Мысыр мен Суданның тәуелсіздігін және біртұтастығын ресми мойындауды талап етті (Мухаммед Әли паша билігінде бұл екі ел біріккен болатын). Колониялық үкімет наразылық сезімдердің туындауына жол бермеу үшін, елден қуылған адамдардың туған жеріне және отандастарына жіберген хаттарын цензурадан өткізетін қаулылар шығарды. Загхул осы шектеулерді жүйелі түрде айналып өтудің жолын тапты. Ол және басқа да белгілі жер аударылғандар хат жазуды маңызды бейбіт саяси құрал ретінде пайдаланды, оның арқасында Сейшель аралдарынан тыс жер аударылудағы өмірін сипаттауға мүмкіндік алды.

Саяси тарих

Загхлулдың жоқтығы Египетте дүрбелең тудырып, нәтижесінде 1919 жылғы Египет революциясына әкеп соқты. Шет елден оралғаннан кейін, Загхлул египеттік ұлтшыл күштерді жетекшілік етті. Ол оралған кезде берік негіз құра бастады, бұл 1924 жылдың 12 қаңтарында өткен сайлауда Вафд партиясына үлкен басымдық берді, ал екі аптадан соң Загхлул бірінші Вафд үкіметін құрды. П.Ж. Ватикиотис "Қазіргі Египет тарихы" еңбегінде (4-ші басылым, 279-беттен басталатын тараулар) былай жазады:

1924 жылдың 19 қарашасында Суданның генерал-губернаторы және бас аймақ басқарушысы Сэр Ли Стактың қазасынан және одан кейін британдықтардың Загхлул қабылдамайтын деп есептеген талаптарынан кейін, Загхлул отставкаға кетті. Дегенмен, ол екі жылдан соң саяси аренаға қайта оралып, премьер-министрлік қызметін ешқашан атқармаса да, 1927 жылы қайтыс болғанға дейін өте беделді тұлға болып қала берді.

Отбасы

Загхлулдың әйелі Сафия Ханум, Мысырдың екі мәрте премьер-министрі болған Мұстафа Фахми Пашаның қызы еді. Ол феминист, революционер және саяси қайраткер ретінде белсенділік танытты. Загхлулдың інісі Ахмад Фати Загхул заңгер және саясаткер болды. Ол бірнеше әкімшілік және мемлекеттік қызметтер атқарды, соның ішінде Әділет министрінің орынбасары да болды. 1906 жылы Дэншавай оқиғасы бойынша шағын сот процесінде Мысыр судьяларының бірі болды. Ол әйелімен бірге Каирдегі Бейт-Эль-Умма мақбарасында жерленген.

Өлім

Саад Загхул 1927 жылғы 23 тамызда Каирде қайтыс болды және 1931 жылы салынған Саад мазарында, «Ұлт үйі» (Bait Al Umma) деп белгілі жерге жерленді.