Кіріспе

Мысырдағы саяси партия

2005 жылдың қараша және желтоқсан айларында Мысырда өткен заң шығару және президенттік сайлауда партия Халық Ассамблеясының 454 орынның 6-сын жеңіп алды, ал оның президенттікке үміткері Нуман Гума президенттікке берілген дауыстардың жалпы санының 2,9 пайызын алды. 2011 жылғы революциядан кейін партия Мұсылман бауырластарының «Азаттық және әділдік» партиясының басымдығын құраған «Мысыр үшін ұлттық демократиялық одақ» сайлау блогына қосылды. Партияның бірде-бір мүшесі 2012 жылғы сайлауға түскен жоқ. Үміткерлер тізімін ұсыну мерзімі жақындағанда Вафд одақтан шығып, сайлауға тәуелсіз қатысты. Келесі парламент сайлауында партия 9,2% дауыспен үшінші орынға ие болды және исламист емес партиялардың арасында ең табыстысы атанды. Вафд партиясының қазіргі кеңсесі Мысырдың Гиза провинциясындағы Докки қаласында орналасқан. Құрметті заңгер Баха Эл Дин Абу Шака 2018 жылы Вафдтың ішкі сайлауында жеңіске жетіп, ең көп екі мерзімге қызмет еткен фармацевтикалық магнат Эль Сайед Эль Бадавидің орнын басты, қазіргі партия төрағасы болып табылады.

Идеологиясы мен мақсаттары

Жаңа Вафд өзін Мысырдағы араб социализмі мен жеке капитализмнің басты тарихи дәстүрлері арасындағы идеологиялық орталыққа орналастыруға тырысты. Ол үкіметтің шетелдік жеке инвестицияларды ынталандыруын сынап, жеке және мемлекеттік секторлар арасындағы қарым-қатынасқа тепе-теңдік тақырыпты көзқарас ұсынады. Партия саяси, экономикалық және әлеуметтік реформаларды енгізуді, демократияны дамытуды, негізгі бостандықтар мен адам құқықтарын қамтамасыз етуді және ұлттық бірлікті сақтауды жақтады. Партия сондай-ақ төтенше жағдай заңының күшін жоюды, жұмыссыздық және тұрғын үй мәселелерін шешуді, денсаулық сақтау жүйесін жақсартуды және білім беру жүйесін дамытуды талап етеді.

Дау

2011 жылдың шілдесінде The Washington Times газетіне берген сұхбатында Вафд партиясының бұрынғы вице-төрағасы Ахмет Эзз әл Араб Холокостты "өтірік" деп мәлімдеді (нацистер "жүздеген мыңдаған" еврейлерді өлтіргенін мойындаса да, 6 миллион емес екенін айтты), ал Анна Франктың күнделігін "қоса жасалған" деп сипаттады. Сонымен қатар, ол 11 қыркүйектегі шабуылдардың ішінде Моссад, ЦРУ және Американың "әскери-өнеркәсіптік кешені" болғанын, ал Осама бен Ладеннің "америкалық агент" болғанын жеткізді.

1973 жылдан кейін

Израильмен 6 қазан соғысы аяқталғаннан кейін және Кэмп-Дэвид келісімінен соң, Мысыр президенті Анвар Садат Мысырдың саяси өміріне көп партиялық жүйені қайта енгізе бастады. Мысыр 25 жылдан астам бір партия билігінде болғаннан кейін, Садат Мысыр араб социалистік партиясын құрды және оның президенті болды. 1976 жылы Либералдық партия құрылды, ол либералдық бағытты ұсынды, одан кейін солшыл бағытты ұсынатын Біріккен партия құрылды. Кейін Садат Ұлттық демократиялық партияны құрды. Одан кейін Вафд партиясын қайта жандандыру жоспарлары пайда болды, осы жоспарларды Мысырдың жас және амбициялы саяси қайраткерлері мен Фуад Сераг әл-Дин Паша бастап жүрді.

Алғашқы жылдары және құрылуы

1978 жылдың қаңтарында Фуад Серагеддин Жаңа Вафд партиясының Мысырдың саяси өміріне еркін қатысуына рұқсат беруді сұрады, бірақ бұл Египет билігі мен президент тарапынан наразылыққа ұшырады. Египет билігі партияның жемқорлығы туралы жалған ақпарат таратып, Жаңа Вафд партиясының 1952 жылғы революцияға дейінгі жағдайға оралуды көздегенін айтты. Дегенмен, Египет партиялар комитеті 1978 жылдың 4 ақпанында Жаңа Вафд партиясын құруға келісім берді. Жаңа Вафд партиясы қабылданғанымен және заңды түрде әрекет ете алғанымен, партия Мысыр президенті мен билік органдарымен қақтығыстарды болдырмау үшін өз еркімен мүшеліктерін тоқтатты. Бұл болжамды оқиғаға әкелді, соның ішінде партияның сол кездегі төрағасы Фуад Сераг эль Диннің 1981 жылдың қыркүйегінде президенттің шешімімен қамауға алынуы, сондай-ақ көптеген египеттік саяси қайраткерлер мен Жаңа Вафд партиясының негізін қалаушыларының да ұсталғаны. Анвар Садаттың қазасынан кейін, Хосни Мубарак президент болғаннан кейін, Мысырдың саяси өмірінде өзгерістер қажет болды. Сондықтан Хосни Мубарак Анвар Садаттың шешімдерімен ұсталғандардың барлығын босатуға шешім қабылдады. Осының нәтижесінде Жаңа Вафд партиясы қайта жандану мүмкіндігіне ие болды және өз мәртебесін қалпына келтіруге тырысты, бірақ бұл Египет сот органдарынан қолдау таппады. Алайда, Жаңа Вафд партиясы бұл шешімге қарсы шағымданып, 1984 жылы саяси өмірге оралды.

2005-2006 жылдардағы дағдарыс

2005 жылдың желтоқсан айының басында партия төрағасы Нуман Гума парламент сайлауларында партияның нашар көрсеткенін ескеріп, партияның көрнекті басшысы және вице-төрағасы Монир Фахри Абдель Нурды қызметтен босатты. Абдель Нур сайлаудың бірінші кезеңінде мандатын жоғалтқанға дейін, ол келе жатқан парламенттегі оппозициялық блоктың жетекшісі болды. Абдель Нур жұмыстан босатылуы алдында бұқаралық ақпарат құралдарына партияның жақсаруының жалғыз жолы – «жетекшілікті ауыстыру» екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, партия ішінде мұндай өзгерістерге қолдау көп екенін айтты. 2005 жылғы Мысыр президенттік сайлауындағы нашар нәтижелерден кейін Вафд партиясы екі лагерге бөлінді, бір топ Нуман Гумадан төрағалықтан кетуін талап етті. Партия парламенттік сайлауда да нашар нәтиже көрсеткеннен кейін бұл талап одан да күшейді. 2005 жылдың желтоқсан айында партияның жоғары саяси кеңесі Гуманың Абдель Нурды және басқа да мүшелерді қызметтен босату туралы шешімін кері қайтарды. Жоғары кеңес жаңа мүшелерді сайлады және партия төрағасына кең өкілеттіктер беретін ішкі қағидалар мен ережелерге өзгерістер енгізді, мақсаты төрағаның саяси ықпалын шектеу болды, барлық өзгерістерге Гума қолдау көрсетті. 2006 жылдың 18 қаңтарында партияның жоғарғы комитеті төраға Нуман Гоманы партиядан және «Әл-Вафд» газетінің басқарма төрағалығынан шеттетуге шешім қабылдады. Комитет бұл шешімді Гоманың өкімшілдік тәртіпсіздігі мен билікті теріс пайдалануымен байланыстырды. Оның орынбасары Махмуд Абазаны 60 күнге уақытша төраға етіп тағайындады, одан кейін партияның Бас ассамблеясы жаңа төрағаны таңдау үшін шұғыл отырысқа шақырылады. Алайда, Гома бұл шешім партияның уставына қайшы келеді және ол партияның Бас ассамблеясының шешімімен ғана қызметтен алынатын заңды төраға екенін мәлімдеді. Ол бұл жағдайға жауап ретінде Мысырдың Бас прокурорына шағым түсірді, ол Гумаға партия штаб-пәтеріне кіруге рұқсат беру керек деп шешті. Абаза Бас прокурордың шешімін жоққа шығаруды сұрап, шұғыл сотқа жүгінді. Партияның газеті «Аль-Вафд» 2006 жылдың 27 қаңтарынан 8 ақпанына дейін он үш күнге тоқтатылды. Бұл оқиғада Гома «Аль-Ахрам» баспасынан газетті басып шығаруды тоқтатуды сұрады және Абазаның тобына адалдығы үшін редактор мен бірнеше журналисті қызметтен босатты. 2006 жылдың 10 ақпанында партияның Бас ассамблеясы Гоманы Вафд төрағалығынан босатуға келісті және 2006 жылдың шілдесінде өтетін келесі сайлауға дейін уақытша президент ретінде Мустафа Эль Тавилді (Аль Вафд жоғарғы комитетінің мүшесі) тағайындады. Гома бұл шешімнің себебі Гизаның бірінші инстанция сотының Бас ассамблея отырысын тоқтату туралы бұрыңғы шешімі екенін айтты. 2006 жылдың 1 сәуірінде Гума мен оның жақтастары партия штаб-пәтерін басып алып, қайтадан бақылауға алуға тырысты, қарсыластарына оқ ашты, олар тас лақтырумен жауап берді. Нәтижесінде 23 адам жарақат алды, ғимаратта өрт шықты, бірақ өрт сөндірілді. Мысыр билігі Гуманы және оның жақтастарының бір бөлігін қамауға алды.

2010 жылғы партиялық сайлау

2010 жылдың мамыр айында партия төрағасының орынбасары Фуад Бадрави, Вафдтың қайтыс болған жетекшісі Фуад Серагеддиннің немересі, партияның жоғарғы органының мүшесі және партияның бұрынғы бас хатшысы Эль Сайид эль Бадавидің айдың соңына жоспарланған партия сайлауында кандидат болуына жол беру үшін, партия президентігіне ұсынылған өтінімін кері алып алатынын мәлімдеді. Бұл, Мысырдың партиялық өмірінде сирек кездесетін жағдай болды – сайлау ашық, бейбіт және әділ өтті. Сайлау қорытындысы бойынша Эль Бадави партияның жаңа төрағасы болып жарияланды, ал бұрынғы президент оның қасында тұрды. Сайланғаннан кейін Эль Бадави Мысырдың көрнекті тұлғаларымен көптеген кездесулер өткізді, олардың арасында саясаткерлер, қазіргі парламент мүшелері, мұсылман және копт дін өкілдері, тіпті актерлер, актрисалар мен футболшылар бар еді. Көптеген сарапшылардың пікірінше, Вафд партиясы осы сайлаудан кейін едәуір күшті болып қайта құрылды, бұл қазіргі саяси жағдайда исламистер мен басқа да экстремистердің ықпалында қалған либералдарды қайта тартуға мүмкіндік береді.

2011 жылғы төңкерістен кейінгі рөлі

2011 жылғы Египет революциясы президент Хосни Мубаракты келесі сайлауларда өкілінен бас тартуға мәжбүр еткеннен кейін, үкімет оппозициялық партияларды диалогқа қатысуға шақырды. Партияның бас хатшысы наразылық білдірушілерге шабуыл жасалмауы жағдайында келісім берді. "Әл-Вафд" партиясының өкілдері Тахрир алаңында Мұбаракқа қарсы наразылық көрсетуге қосылып, Мұбарак лауазымынан кеткенше үкімет шенеуніктерімен диалог жүргізбеуге ант берді.

Парламент сайлауы, 201112

2011 жылғы Египет революциясынан кейін, 2011 жылғы 13 маусымда Вафд партиясы 2011 жылғы парламент сайлауына үміткерлердің бірлескен тізімін ұсыну үшін Исламдық Мұсылман бауырластығының саяси қанаты – «Бостандық және әділдік» партиясымен («Мысыр үшін ұлттық демократиялық одақ») одақтастығын жариялады. Вафдтың басшы мүшелері зайырлы партияның исламистермен ынтымақтастығын сынады. Үміткерлер тізімдерін ұсыну мерзімі жақындағанда Вафд сайлауға тәуелсіз қатысуға шешім қабылдады және «Мысыр үшін демократиялық одақтан» шықты. Келесі парламент сайлауында Жаңа Вафд партиясы 9,2% дауыс алып, 508 орындық парламентте 38 орын жеңіп алды. Ол 213 орын алған исламист «Азаттық және әділдік» партиясынан және 107 орын алған консервативті исламист «Әл-Нұр» партиясынан кейін үшінші ең табысты партия болды. Бұл партия басқа негізгі секуляристік топ – «Мысыр блогынан» асып түсті.

Сайлаулар

Вафд партиясы 2015 жылғы парламент сайлауында сәтті өтіп, 36 орын жеңіп алды, осылайша парламенттегі үшінші ірі партияға айналды. Сол кезде партияны Эль Саид әл Бадави басқарды және «Мысыр үшін махаббат» сайлау альянсының құрамында бағытталды.

Саясат

Вафд партиясы қазіргі парламент құрылғаннан бері Мысыр үкіметін үлкен үлес қосып қолдап келеді. Президент Сиси бастаған экономикалық реформа бағдарламасын олар қатты қолдады, себебі бұл 2011 және 2013 жылғы төңкерістерден кейін Мысырдың экономикалық жағдайының табысты түрде жақсаруының кілті деп санайды. Халықаралық аренада Вафд партиясы басқа араб елдерімен, әсіресе Африка құрлығымен байланыстарды нығайтуға жасалған күш-жігерді ынталы түрде қолдады, осы арқылы Мысыр Африка және Араб әлеміндегі жетекші және ықпалды позициясын қайтадан иеленуді көздейді, сондай-ақ өңірлік держава ретінде беделін арттыруға ұмтылады. Мысырдың ең көне партиясы болып табылатын және 100 жыл бұрын құрылған бұл партия көрші елдер арасында зор беделге ие, және Мысырдың мүддесін қорғау мақсатымен шетелдік делегацияларды жиі жібереді.

Абу Шака басшылығы

2018 жылдың басында Бахаа Эль-Дин Абу Шака партия ішіндегі сайлауда жеңіске жетіп, Вафд партиясының төрағасы болды. Ол өзінің ілгерідегісінен әлдеқайда белсендірек болды, мақсаты – Мысырдағы барлық либералдық партияларды біріктіріп, үкіметке қарсы оппозициялық блок құру және қазіргі парламенттік көпшілік партиясы – «Ұлттың болашағы» партиясына қарсы тұру болды. Қазіргі таңда Мысыр тарихында тұңғыш рет Мысырдың барлық маңызды саяси партияларын, олардың саясаты қандай болмасын, біріктіретін кеңес құруға жетекшілік етуде. Бұл кеңес ұлттық мүдделерді талқылау үшін Мысыр президентімен тұрақты түрде кездесіп, атқарушы билікпен маңызды мәселелер бойынша ашық диалог жүргізуі тиіс. Абдель Санад Ямама 2023 жылғы Мысыр президенттік сайлауында партияның үміткері.

Президент сайлауы

Сайлау партиясының үміткері Дауыс саны% Нәтижесі2005 Нұман Ғұма 208,891 2.93% Жеңіліске ұшырады 2023 Әбдел Санад Ямама 822,606 1.86% Жеңіліске ұшырады

Мысыр Халық Ассамблеясының сайлауы

СайлауПартия басшысыДауыс саны%Орындықтар+/–Орын1984Фуад Серажетдин778,13115.1% 58 2-ші1987746,02310.9% 23 3-ші1990Бойкотталды 351995 6 2-ші2000Нұман Ғұма 1 2-ші2005Мүнир Фахри Абдель Нұр1.3% 1 2-ші2010Ел Сайид ел Бадави1.1% 2-ші2011–20122,480,3919.2% 32 3-ші2015 2 3-ші2020Баха Эль-Дин Абу Шака 11 3-ші