1982 жылғы "NIMH құпиясы" анимациялық фильмі

Кіріспе

1982 жылы Дон Блут салған анимациялық фильм

«НИМХ құпиясы» — 1982 жылы түсірілген американдық анимациялық фантастикалық оқиғалар фильмі. Бұл Дон Блуттың режиссерлік дебюті, ол Роберт К. О’Брайеннің 1971 жылғы «Миссис Фрисби және НИМХ егеуқырлары» атты балалар романы негізінде түсірілген. Фильмде бас кейіпкер Миссис Брисбинің дауысын Элизабет Хартман, ал Питер Штраус, Артур Малет, Дом ДеЛуиз, Джон Каррадин, Дерек Якоби, Гермиона Баддлей және Пол Шенар да қатысқан. Оны Дон Блуттың «Don Bluth Productions» өндіріс компаниясы «Aurora Productions» компаниясымен бірлесіп жасады. «НИМХ құпиясы» 1982 жылдың 2 шілдесінде «MGM/UA Entertainment Co.» компаниясы «United Artists» таңбасымен АҚШ-та көрсетілді. Фильм сыншылар тарапынан әдемі әрі егжей-тегжейлі анимациясы, тартымды кейіпкерлері және терең, ересек сюжеті үшін мақталып, 1982 жылғы үздік анимациялық фильм үшін «Сатурн» сыйлығын жеңіп алды. Прокатта орташа табыс көрсеткенімен, үйдегі бейнежазбалар мен шетелдегі көрсетімдер арқылы айтарлықтай пайда тапты. 1998 жылы «НИМХ құпиясы 2: Тиммиді құтқару» атты тікелей бейнежазбаға түсірілген жалғасы шықты, бірақ ол Блуттың қатысуысыз жасалды және жағымсыз қабылданып, бағаланды. 2015 жылы фильмнің жанды дауыспен қайта түсірілуі жоспарланып жатқаны хабарланды. 2021 жылдан бері телесериалға бейімдеу жұмыстары жүргізіліп жатыр.

Сюжет

Брисби ханым, жесір қалған далалық тышқан, Фицгиббон фермасындағы балаларымен бірге шахтада тұрады. Брисби отбасын егін егу уақытына жақындаған сайын даладан көшіруді қалайды, бірақ оның ұлы Тимоти ауырып қалды. Брисби оның жұбайы Жонатанның досы Мистер Айгеске барады, ол ауруды пневмония деп диагноз қояды, Брисбиге дәрі-дәрмек береді және Тимоти өлімнен құтылу үшін кем дегенде үш апта ішінде болуы керектігін ескертеді. Үйге бара жатқанда Брисби Джеремимен, әуесқой, бірақ мейірімді қаранмен дос болады, екеуі де Фицгиббонның мысығы, Драконнан қашып құтылады. Келесі күні ертеңгісін Брисби Фермер Фицгиббонстың ерте ораққа кіріскенін біледі. Көршісі Шрю әпкесі тракторды өшіруге көмектескенмен, Брисби басқа жоспар жасау керектігін біледі. Джерри оны Ұлы соумен таныстырады, ол оған фермадағы қызғалдақ бұтасының астында тұратын тышқандар колониясына барып, олардың дана және мистикалық көшбасшысы Никодимнің қызметтеріне жүгінуді айтады. Брисби роза бұтасына кіреді және Брут есімді агрессивті күзетші сысқырмен кездеседі, ол оны қуып шығады. Ол Агистің жетелеуімен қайта кіреді және тышқандардың электр қуаты мен басқа да технологияларды пайдалануын көріп, таңғалады. Брисби сақшылардың достық капитаны Джастинмен, Никодимге қарсы шыққан аяусыз және билікке аш тышқан Дженнермен және ақырында Никодимнің өзімен танысады. Никодимнен ол көптеген жылдар бұрын түстер, күйеуі мен Агзбен бірге Ұлттық психикалық денсаулық институтында (Қысқаша NIMH) бірқатар тәжірибелердің бір бөлігі болғанын біледі. Эксперименттер олардың ақыл-ойын арттырып, қашып құтылуға мүмкіндік берді, сонымен қатар олардың өмір сүру мерзімін ұзартты және қартаю процестерін баяулады. Алайда, олар мысық сияқты өмір сүре алмайды және тіршілік ету үшін адам технологиясына мұқтаж, бұл тек ұрлау арқылы жүзеге асады. Осылайша, олар ферманы тастап, "Торн Вэлли" деп аталатын аймақта өз бетімен өмір сүруге шешім қабылдады. Содан кейін Никодим Брисбиге сиқырлы амулет береді, оны киген адам батыл болса, ол іске қосылады. Осы арада, секілділердің гүл бұтасында қалуын қалаған Дженнер, өзінің қарсылық білдірген серігі Салливанмен Никодимді жою туралы сөз байласады. Жонатанмен қарым-қатынас болғандықтан, олар оған үйіне көшуге көмектесуге келіседі. Алдымен, олар Драйконды есірткімен емін-еркін өлтірулері керек. Тек Брисби ғана мұны жасай алады, өйткені тышқандар үйге апаратын тесік арқылы сыя алмайды; Джонатанды бұған дейінгі әрекетте Аждаһа өлтірді, ал Эджес басқа бір әрекетте аяғын сындырады. Сол түні ол Дрейкстің ыдысына дәрі-дәрмекті салып береді, бірақ Фицгиббонның ұлы Билли оны ұстап алады. Құс қақпағында тұтқындалғанда, ол фермер Фицгиббонс пен NIMH қызметкерлерінің арасындағы телефон арқылы сөйлесуін естиді және институт таңертең келеңдерді жоюды жоспарлап отырғанын біледі. Брисби қақпадан қашып шығып, оларды ескертуге жүгіреді. Жаңбыр жақындаған сайын, тышқандар Брисбидің үйін, балаларды және Шрю әпкесімен бірге арқан мен шкив жүйесін қолдана отырып, жылжыта бастайды. Салливанның наразылығын елемейтін Дженнер көп ұзамай жиналысты бұзады, оның құлап, Никодимді өлтірді. Брисби тез арада келешекке НИМХ-ның келуі туралы ескерту үшін келеді, бірақ Дженнер оған шабуыл жасап, амулетті ұрлауға тырысады, өйткені Салливан Брисбидің көмегіне келген Джастинды ескертеді. Дженнер Салливанды өлтіріп жаралайды және Джастинді қылышпен күреске тартады, ол өліп бара жатқан Салливанның салған пышағымен өлтіріледі. Брисбидің үйі кенеттен саз жерге батып кетеді, Брисби мен тышқандар оны көтере алмайды. Брисбидің отбасын құтқару ниеті амулетке күш бергенше, бәрі жоғалғандай көрінеді, ол үйді көтеріп, қауіпсіз жерге көшіру үшін қолданады. Келесі күні қасқырлар жаңа басшылары Джастинмен бірге Тимоти қалпына келе бастаған кезде Торн Долиге жолға шығады. Кейін Джереми өзі сияқты әуесқой емес қызға ғашық болады.

Mrs. Brisby, a widowed field mouse, lives in a cinder block with her children on the Fitzgibbons' farm. Brisby longs to move her family out of the field as plowing time approaches but her son Timothy has fallen ill.

Brisby visits Mr. Ages, a friend of her late husband, Jonathan, who diagnoses the illness as pneumonia, provides Brisby with medicine and warns her that Timothy must stay inside for at least three weeks to avoid death. On her way home, Brisby befriends Jeremy, a clumsy but friendly crow, before they both narrowly escape from the Fitzgibbons' cat, Dragon. The next morning, Brisby discovers that Farmer Fitzgibbons has started plowing early. Although her neighbor, Auntie Shrew, helps her disable his tractor, Brisby knows she must devise another plan. Jeremy takes her to meet the Great Owl, who tells her to visit a colony of rats that live beneath a rose bush on the farm and ask for the services of Nicodemus, their wise and mystical leader. Brisby enters the rose bush and encounters an aggressive guard rat named Brutus, who chases her away. She is led back in by Ages and is amazed to see the rats' use of electricity and other technology. Brisby meets Justin, the friendly captain of the guard; Jenner, a ruthless and power hungry rat opposed to Nicodemus; and finally Nicodemus himself. From Nicodemus, she learns that many years ago the rats, along with her husband and Ages, were part of a series of experiments at the National Institute of Mental Health (NIMH for short). The experiments boosted their intelligence, enabling them to escape, as well as extending their lifespans and slowing their aging processes. However, they are unable to live as typical rats would and need human technology to survive, which they have accomplished only by stealing. The rats have eventually settled on a decision for them to leave the farm and live independently in an area they refer to as Thorn Valley. Nicodemus then gives Brisby a magical amulet that will activate when the wearer is courageous. Meanwhile, Jenner, who wishes for the rats to remain in the rose bush, plots with his reluctant accomplice, Sullivan, to eliminate Nicodemus. Because of the rats' relationship with Jonathan, they agree to help her move her home. First, they need to drug Dragon so that it can be done safely. Only Brisby can do this, as the rats cannot fit through the hole leading into the house; Jonathan was killed by Dragon in a previous attempt, while Ages broke his leg in another. That night, she puts the drug into Dragon's dish, but the Fitzgibbons' son, Billy, catches her. While trapped in a birdcage, she overhears a telephone conversation between Farmer Fitzgibbons and the staff of NIMH and learns that the institute intends to exterminate the rats in the morning. Brisby then escapes from the cage and runs off to warn them. As a rainstorm approaches, the rats begin moving the Brisby home, with the children and Auntie Shrew inside, using a rope and pulley system. Disregarding Sullivan's protests, Jenner soon sabotages the assembly, causing it to fall apart and crush Nicodemus to death. Brisby soon arrives to warn the rats about NIMH's arrival, but Jenner attacks her and attempts to steal the amulet as Sullivan alerts Justin, who comes to Brisby's aid. Jenner mortally wounds Sullivan and engages Justin in a sword fight that ends with him being killed with a dagger thrown by the dying Sullivan. The Brisby home suddenly begins to sink into the muddy ground it landed on and Brisby and the rats are unable to raise it. All appears lost until Brisby's will to save her family gives power to the amulet, which she uses to lift the house and move it to safety. The next day, the rats, with Justin as their new leader, have departed for Thorn Valley as Timothy begins to recover. Jeremy then meets and falls in love with a female crow who is just as clumsy as he is.

Өмірбаян

1972 жылы «Миссис Фрисби және NIMH-тің тышқандары» кітабының фильмдік құқықтары «Уолт Дисней Продакшнс» компаниясына ұсынылған, бірақ олар бас тартқан. «The Secret of NIMH» – Дон Блуттың режиссерлік дебюті. 1979 жылдың 13 қыркүйегінде Блут, оның әріптестері Гари Голдман мен Джон Померой және тағы сегіз аниматор «Disney» компаниясының көркем анимация бөлімінен шығып, өздерінің «Don Bluth Productions» тәуелсіз студиясын құрды. Студия бастапқыда Блуттың үйі мен гаражында жұмыс істеді, бірақ бірнеше айдан кейін Калифорния штатының Студио-Сити қаласындағы екі қабатты ғимаратқа көшті. Олар әлі де «Disney» компаниясында жұмыс істеп жүрген кезде, 27 минуттық «Banjo the Woodpile Cat» (1979) қысқаметражды фильмін компания мен олардың анимациялық бағдарламасында қарастырылмаған өндірістік дағдыларды арттыру мақсатымен қосымша жоба ретінде жасады. Блут сол кездегі компанияның президенті және бас директоры, Уолт Диснейдің күйеу баласы Рон У. Миллерден «Banjo» фильмін көруді сұрады, бірақ Миллер бас тартты. Голдманның айтуынша, «Бұл біздің құлшынымызды жойды. Біз студияға жұмысымыз ұнап, фильмді сатып алып, қысқаметражды фильмді студияда аяқтауға рұқсат береді деп үміттендік, бұл бізге жұмсаған ақшамызды және команда мүшелерінің көп сағаттық еңбегін өтеуге мүмкіндік берер еді». Ол кітапты Блутқа оқып, фильм түсіру үшін берді. Блут кейіннен романды «Disney» анимациялық режиссері Вольфганг Рейтерманға көрсетті, ол кітапқа негізделген фильм түсіру туралы Блуттың ұсыныстарын қабылдамады, себебі «Disney»-де Микки Маус есімді тышқан бар екенін және олар жақында «The Rescuers» (1977) атты тышқандар туралы ұқсас фильм түсіргенін түсіндірді. Алайда, Блут романды кейіннен «Don Bluth Productions» компаниясында жұмыс істейтін басқа қызметкерлерге де ұсынды, олардың барлығына ұнады. Екі айдан кейін «Disney» компаниясының бұрынғы атқарушы директоры Джеймс Л. Стюарт, ол қазір «Aurora Productions» компаниясын басқарды, Голдманға қоңырау шалып, Андерсонның «NIMH» негізінде фильм түсіру идеясы туралы айтты. Бұл ең айқын түрде Миссис Брисбиге берілген сиқырлы амулетте көрінді, ол кейіпкердің ішкі күшін бейнелеуге арналған, оны фильмде көрсету қиын болды. Бұл зат сюжетке рухани аспектіні енгізуге арналған, режиссер былай деді: «Тас немесе амулет – бұл аудиторияға Миссис Брисби «Жүректің Батылдығын» тапқанын білдіру тәсілі. Сиқыр ма? Мүмкін. Рухани ма? Иә». Студия анимацияны «алтын дәуірге» қайтаруды мақсат етіп, күшті кейіпкерлер мен оқиғаларға назар аударып, әдеттегіден ерекше және көбірек еңбекті қажет ететін анимациялық әдістерді тәжірибеден өткізді. Блут ескі техникалар төмен өндіріс шығындарына байланысты тасталып жатыр деп сенді және анимацияның аман қалуының жалғыз жолы дәстүрлі өндіріс әдістерін жалғастыру болды. «The Secret of NIMH» фильмінде ротоскопия, мөлдір көлеңкелерге жету үшін камераның бірнеше рет өтуі, артқы жарық анимациясы (анимацияланған маскалар түсті фильтрлер арқылы жарықпен сәулеленіп, жасанды жарық пен от эффектілері үшін жарқыраған аймақтарды жасайды) және кейіпкерлер үшін түрлі жарық жағдайларына, күндізгі жарықтан, түнгі, жылы ортадан, су астына сәйкес келетін бірнеше түстер палитрасы қолданылды. Миссис Брисбидің 46 түрлі жарық жағдайы болды; сондықтан оған арналған 46 түрлі түсті палитра немесе түстер тізімі болды. Бұл фильм үшін екі заманауи, компьютерлік көп жазықтық камера жасалды. Фильмнің толық анимациясын қол жеткізу үшін, сонымен қатар бюджетке сәйкес, студия кез келген уақытты және ресурстарды ысырап етуді барынша азайтуға тырысты. Экипаж көбінесе ұзақ уақыт жұмыс істеді, бірақ дереу қаржылық сыйақы алмады (бірақ оларға фильмнің пайдасынан бөлінеді, бұл продюсерлер, режиссерлер мен тікелей эфир фильмдерінің жұлдыздары үшін әдеттегі тәжірибе, бірақ ешқашан анимациялық фильмдегі суретшілерге ұсынылмаған); продюсер Гари Голдман өндірістің соңғы алты айында аптасына 110 сағат жұмыс істегенін еске алды. Фильмде 100-ге жуық үй қызметкері жұмыс істеді, ал еңбекті қажет ететін камераны бояу үйден жұмыс істейтін 45 адамға бөлінді. Көптеген кішігірім рөлдерді, соның ішінде кездейсоқ және көпшілікке дауыс беру жұмыстарын үйдегі қызметкерлер орындады. Фильмнің соңғы құны 6,385 миллион доллар болды. Продюсерлер Блут, Голдман және Померой және «Aurora» кинотеатрының атқарушы продюсерлері фильмді аяқтау үшін өздерінің үйлерін 700 000 долларға ипотекаға берді, олардың инвестициясы бірінші болып қайтарылады деген түсінікпен. Фильм «Dolby Stereo» дыбыс жүйесінде ұсынылған алтыншы анимациялық фильм болды. Джастин мен Дженнердің семсермен күресуін анимациялағанда, аниматорлар «Робин Гудтың оқиғалары» (1938) және «Викингтер» (1958) сияқты фильмдердегі ұқсас сахналарды қарастырды. Бір ән, «Flying Dreams» әнін Пол Уильямс пен Сэлли Стивенс орындады. Бұл Голдсмиттың анимациялық фильм үшін алғашқы композициясы болды, ол бұл жұмыстың өзінің әдеттегі жұмысынан қаншалықты ерекше екенін мойындады, сондықтан ол жобаға тікелей эфирдегі фильмнің музыкасын жазу сияқты қарады, сондай-ақ ұзақ тақырыптар мен құрылымдық дамуды қолданды. «Intrada Records» компаниясы 2015 жылдың 17 тамызында «At Your Service» (3:39 минуттық) бұрын жарияланбаған трек және «Flying Dreams» әнінің үш демо-нұсқасын (Сэлли Стивенс, Пол Уильямс және фортепиано дуэтінде орындалған) қамтитын шешілген басылымды CD форматында шығарды. «Varese Sarabande» компаниясы 1986 жылы қайта шығарылған нұсқада 1995 жылға дейін саундтректі CD форматында шығарды, мұқабасы LP қаптамасымен бірдей болды, бірақ қара фонмен және басқа трек тізімімен.

The film rights to the book Mrs. Frisby and the Rats of NIMH had reportedly been offered to Walt Disney Productions in 1972, but they were turned down. The Secret of NIMH was the first feature film to be directed by Don Bluth. On September 13, 1979, Bluth, fellow animators Gary Goldman and John Pomeroy and eight other animation staff left the feature animation department at Disney to set up their own independent studio, Don Bluth Productions. The studio worked, at first, out of Bluth's house and garage, but moved to a two story, facility in Studio City, California, several months later. While they were still working at Disney, they produced the 27 minute short film Banjo the Woodpile Cat (1979) as a side project to gain other production skills that the company and their animation program were not addressing. Bluth asked Ron W. Miller, Walt Disney's son in law and the president and CEO of the company at the time, to view Banjo, but Miller declined. As Goldman recalled, "that pulled the enthusiasm rug out from under us. We had hoped that the studio might like what we were doing and agree to buy the film and allow us to finish the short film in the studio, which would allow us to recoup what we had spent in terms of money and the many hours that we and the other members of the team had invested in the film". He gave the book to Bluth for him to read and make a film out of after Bluth finished the animation direction of Pete's Dragon (1977). Bluth later showed the novel to Disney animation director Wolfgang Reitherman, who turned down Bluth's offers to make a film based on the book, explaining that Disney has already a mouse named Mickey Mouse and they had recently made a similar film about mice named The Rescuers (1977). However, Bluth also presented the novel to the other staff that would work for Don Bluth Productions later on and they all loved it. Two months later, former Disney executive James L. Stewart, who now had started Aurora Productions, called Goldman and told him about Anderson's idea of making a film based on NIMH. This was most apparent in the magic amulet given to Mrs. Brisby, which was meant to be a visual representation of her character's internal power, something harder to show on film. The object was also meant to introduce a spiritual aspect to the plot, with the director remarking: "The stone or amulet is just a method of letting the audience know that Mrs. Brisby has found 'Courage of the Heart'. Magic? Maybe. Spiritual? Yes". The studio set out with the explicit goal in mind of returning feature animation to its "golden era", concentrating on strong characters and story and experimenting with unusual and often more labor intensive animation techniques. Bluth believed older techniques were being abandoned in favor of lower production costs and the only way that animation could survive was to continue traditional production methods. Among the techniques experimented with on The Secret of NIMH were rotoscoping, multiple passes on the camera to achieve transparent shadows, backlit animation (where animated mattes are shot with light shining through color gels to produce glowing areas for artificial light and fire effects) and multiple color palettes for characters to fit in different lighting situations, from daylight, to night, to warm environments, to underwater. Mrs. Brisby had 46 different lighting situations; therefore there were 46 different color palettes, or lists of color, for her. Two modern, computerized versions of the multiplane camera were also manufactured for this production. To achieve the film's detailed full animation while keeping to the tight budget, the studio strove to keep any waste of time and resources to a minimum. The crew often worked long hours with no immediate financial reward (though they were offered a cut of the film's profits, a practice common for producers, directors and stars of live action films, but never before offered to artists on an animated feature); producer Gary Goldman recalled working 110 hour weeks during the final six months of production. Around 100 in house staff worked on the film, with the labor intensive cel painting farmed out to 45 people working from home. Many minor roles, including incidental and crowd voice work, were filled in by the in house staff. The final cost of the film was $6.385 million. The producers, Bluth, Goldman and Pomeroy and the executive producers at Aurora mortgaged their homes collectively for $700,000 to complete the film, with the understanding that their investment would be the first to be repaid. The film was the sixth animated feature to be presented in the Dolby Stereo sound system. In animating Justin and Jenner's sword fight, the animators referenced similar sequences in films such as The Adventures of Robin Hood (1938) and The Vikings (1958). One song, "Flying Dreams" was vocally performed by Paul Williams and Sally Stevens. It was Goldsmith's first composition for an animated feature, which he admitted was such a departure from his normal work that in the end he approached the project like a live action score, employing the same kind of extended themes and structural development. Intrada Records issued a remastered limited edition album on CD on August 17, 2015, with one previously unreleased cue ("At Your Service", running 3:39) and three demos of "Flying Dreams" (as performed by Sally Stevens, Paul Williams and as a piano duet) totaling 10:09. Varese Sarabande did release the soundtrack on CD prior to the 1995 re released reissue in 1986 with the artwork as the same as the LP jacket, but with a black background and a different track arrangement.

Шығару

Тим Хильдебрандт "NIMH құпиясының" жарнамалық плакатын салуға екі апта жұмсады. Фильмнің дистрибьюторы, MGM/UA Entertainment Co., фильмді жарнамалауға көбінесе араласпады, сондықтан Aurora жарнамалық науқанды өздері қаржыландырды. Қаржыландырушылар фильмнің 1000 кинотеатрда кеңінен көрсетілуін күткен еді, бірақ MGM 100 кинотеатрда шектеулі премьераны ұйымдастырды, ал ең кеңінен таралған нұсқасы 700 кинотеатрда ғана болды. Блокбастер "Е.Т. Жерден тыс" (болашақтағы Блут серіктесі Стивен Спилберг түсірген) сынды фильмдермен бәсекелессе де, ол ашылу аптасында сол кинотеатрларда "Poltergeist", "Rocky III", "Firefox" және "Star Trek II: The Wrath of Khan" фильмдерінен жақсы көрсеткіштерді көрсетті. Дегенмен, фильмнің шығуы және басқа жазғы фильмдермен бәсекелесуі нәтижесінде "NIMH" Солтүстік Америкада шамамен 14,7 миллион доллар жинап, орташа табысқа жетті. Сонымен қатар, MGM/UA Home Video Солтүстік Америкада және Warner Home Video Еуропа, Австралия және Жапонияда таратқан LaserDisc нұсқасы да шығарылды. Video 2000 нұсқасы да Еуропада ғана эксклюзивті түрде жарық көрді. Кейіннен Дон Блут пен Гэри Голдман фильмнің жоғары сападағы қалпына келтіру жұмысын жүргізді, ол 2007 жылдың 19 маусымында "Отбасылық ойын-сауық басылымы" деп аталған 2 дискілік DVD жинағы ретінде шығарылды. 1998 жылғы DVD-мен салыстырғанда, жаңа нұсқада түсті түзету және лас-шаңды жою сияқты жақсартулар жасалды, сондай-ақ екі режиссердің аудио түсіндірмелері мен сұхбаттан тұратын бонус материалдары қосылды.

Сыни жауап

The Secret of NIMH шыққаннан кейін жағымды пікірлер алды. Rotten Tomatoes сайтында 68 рецензияға негізделген 93% мақұлдау көрсеткіші бар, ал орташа бағасы 7.50/10. Сыни тұрғыдан алғанда, "The Secret of NIMH американдық анимацияның классикалық стилін қайта жаңғыртуға ұмтылып, сәтті аяқталады, ересектерге арналған әңгімені керемет көрнекілікпен жеткізеді" делінген. Фильмнің Metacritic-те 15 рецензияға негізделген орташа есебі 100-ден 76 баллды құрайды, бұл "жалпы жағымды пікірлерді" көрсетеді. Сынықшылар Джин Сискел мен Роджер Эберт 1982 жылғы 15 шілдедегі "Sneak Previews" телешоуында фильмге екі рет "иә" деп дауыс берді, Дон Блут пен оның командасы Диснейдің алтын дәуіріндегі анимацияның жоғары сапасына қол жеткізіп, сонымен қатар басқа анимациялық фильмдерге қарағанда терең сюжет пен әртүрлі оқиға орындарын қостырғанын айтты. Чикаго Sun Times газетінде Эберт фильмге төрт жұлдыздың үшеуін беріп, оны "көркемдік жетістік" деп атады, анимация сапасын жоғары бағалады және "толықметражды анимациялық мультфильмдерде сирек кездесетін қызықты идея бар" деді. Эберт NIMH жас көрермендерге эмоционалдық жағынан толыққанды әсер етпеуі мүмкін екенін атап өтті, себебі "онда көптеген кейіпкерлер бар және олардың әрқайсысының өзіндік мәселелері бар, сондықтан балалардың назарын аударатын ешкім жоқ". Сискел Chicago Tribune үшін жазған мақаласында фильмді "ұнамды" деп тапты, бірақ сюжеттің "маңызсыз кейіпкерлерге толы" екенін және Дом ДеЛуиздің "Джереми рөліне тым көп өзін енгізгенін" айтты. Дегенмен, Сискел фильмді, әсіресе екінші жартысын "шын қуаныш" деп сипаттады және тіпті ересектердің де оқиғаға қызығуын күтті, соған сәйкес төрт жұлдыздың үшеуін берді. The New York Times газетінен Винсент Канби фильмнің анимациясы "Диснейдің алтын дәуірімен салыстыратын техникалық және стильдік жетістік" екенін атап өтті, бірақ сюжеттің тым күрделі екенін және "оңай анықталатын басты кейіпкердің" жоқтығына наразылық білдірді. 1990 жылғы VHS қайта шығарылымына жазған рецензиясында Entertainment Weekly журналынан Джефф Унгер The Secret of NIMH-ке "A" бағасын беріп, оны түпнұсқа кітаптың "тамаша бейімделуі" деп сипаттады, сондай-ақ "Блут пен оның аниматорлары, оларды құттықтасақ, жойылып бара жатқан өнер түрін – егжей-тегжейлі анимацияны қайта жаңғыртуды шешті. Олар кейіпкерлерін керемет суреттеді және оларға жеке тұлға берді. Суретшілер, актерлер, жануарлар мен музыканттардан құралған барлық команда бірегей нәрсе жасады: әлемдегі ең қызықты тышқан жарысы". Time журналынан Ричард Корлис бұл фильмді "көруге тамаша" деп атады.

The Secret of NIMH received positive reviews upon its release. It holds an approval rating of 93% on Rotten Tomatoes based on 68 reviews, with an average rating of 7.50/10. The consensus states: "The Secret of NIMH seeks to resurrect the classical style of American animation and succeeds, telling a mature story with rapturous presentation". The film also has a weighted average score of 76 out of 100 on Metacritic based on 15 reviews, which indicates "generally favorable reviews". Critics Gene Siskel and Roger Ebert gave the movie two "yes" votes on a July 15, 1982 episode of their television program Sneak Previews, stating that Don Bluth and his team had succeeded in their goal of matching the high quality animation of Disney's heyday while also incorporating a deeper plot and greater variety of settings than other recent animated films. In his print review for the Chicago Sun Times, Ebert gave the film three out of four stars, calling it "an artistic success", praising the quality of its animation and saying that it "contains that absolute rarity among feature length animated cartoons, an interesting premise". Ebert found that NIMH may not resonate as well on an emotional level with younger viewers, since "it has so many characters and involves them in so many different problems that there's nobody for the kids in the audience to strongly identify with". Siskel, writing for the Chicago Tribune, found the film "charming", but stated that the narrative was "littered with too many unimportant characters" and that Dom DeLuise "insert[ed] too much of himself" into the character of Jeremy. Despite this, Siskel found the film, particularly the second half, to be a "genuine pleasure" and felt that even adults will be drawn into the story by the end, giving it three stars out of four. Vincent Canby of The New York Times noted the film's animation was "something of a technical and stylistic triumph" comparable to that of Disney's golden age, but expressed dismay at the narrative, finding it too complicated and lacking in an "easily identifiable central character". In his review for the 1990 VHS re release, Jeff Unger of Entertainment Weekly gave The Secret of NIMH a grade of "A", calling it "a wonderful adaptation" of the original book, adding that "Bluth and his animators, bless them, chose to revive an endangered art form – classically detailed animation. They drew their characters exquisitely and gave them individual personalities. The entire ensemble – artists, actors, animals, and musicians – created something unique: the world's first enjoyable rat race". Similarly, Richard Corliss of Time magazine called the film "something gorgeous to look at".

Жалғасы

Дик Себаст режиссерлік еткен және Metro Goldwyn Mayer Animation компаниясы продюсерлікке атсалысқан "The Secret of NIMH 2: Timmy to the Rescue" атты фильм 1998 жылдың 22 желтоқсанында тікелей бейнежазбаға шығарылды. Оқиғасы алғашқы фильмнен бірнеше жыл өткен соң өрбуде, сюжет миссис Брисбидің ұлы Тимотидің әкесінің беделді атына лайықты өмір сүруге тырысуына бағытталған. Дом ДеЛуиза және Артур Малет Джереми мен Мистер Эйджс рөлдерін қайта ойнағаннан басқа, түпкі дауыстау актерлерінің ешқайсысы фильмге қайта оралмады. Фильм Дон Блуттың қатысуысыз немесе араласуысыз жасалды және шыққаннан кейін сыншылар мен жанкүйерлер тарапынан жазғырылды.

Тірі ремейк және телесериалдар

2009 жылы Paramount Pictures Нил Бергермен бірге «The Secret of NIMH» фильмінің жаңа нұсқасын жасауға кірісті, бірақ содан бері ешқандай нәтиже болған жоқ. 2015 жылы MGM түпнұсқа «Mrs. Frisby and the Rats of NIMH» романы негізінде жаңа фильм түсіру құқығын қайта алды. Фильмді Дэниел Бобкер мен Эрен Крюгердің командасы жасауға тиіс болды, ал сценарийін «Ice Age» сериясының авторы Майкл Берг жазды. Бұл фильм Джеймс Мадиганның режиссерлік дебюті болуы жоспарланған. «The Smurfs» және «Alvin and the Chipmunks» сияқты фильмдер стилінде CGI/жанды түсірілім гибриді ретінде жоспарланған фильм «өміріне қауіп төнген тышқан басты кейіпкердің зертханадағы егеуқыр егеуқырлардың көмегімен аса зиялы болғандағы тарихы» болар еді. Олар құпия зертханадан қашып, құрттар цивилизациясының ұлы ойшылдарына айналады, содан кейін оларды қуалайтын адамдардан ақылмен озуға мәжбүр болады. 2021 жылдың қыркүйегінде кітаптар негізінде телесериал Fox телеарнасында дамытылып жатыр.