Кіріспе

Диснейдің 1988 жылғы американдық анимациялық музыкалық көркем фильмі

«Оливер және компания» – 1988 жылғы американдық анимациялық музыкалық оқиғалар фильмі, оны «Уолт Дисней Фичер Анимация» студиясы жасап, «Уолт Дисней Пикчерс» 1988 жылдың 18 қарашасында көрсеткен. Фильм Чарльз Диккенстің «Оливер Твист» романының сюжетіне негізделген. Фильмде Оливер – үйсіз мысық, ол көшеде тірі қалу үшін иттер тобына қосылады. Басқа өзгерістердің ішінде, фильмнің оқиғасы 19 ғасырғы Лондоннан 1980-ші жылдардағы Нью-Йоркке көшірілді, Фагиннің тобы иттерден тұрады (олардың бірі Доджер), ал Сайкс – қарыз ақысын алушы. «The Black Cauldron» (1985) фильмінен кейін Майкл Эйснер мен Джеффри Катценберг анимациялық топпен кездесіп, онда сюжет суретшісі Пит Янг «Оливер Твист» романын иттермен бейімдеу идеясын ұсынды. Ұсыныс тез мақұлданды және фильм «Оливер және Доджер» деген жұмыс атауымен өндіріске кірісті. «The Land Before Time» (1988) фильмімен бір күні көрсетілген «Оливер және компания» кассалық табысқа ие болды, бірақ киносыншылардан әртүрлі пікірлер алды. Фильм 1996 жылдың 29 наурызында АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қайта көрсетілді. Содан кейін сол жылы үйде көрсетуге шығарылды, ал 2002 және 2009 жылдары DVD форматында жарық көрді. Фильм 2013 жылы Blu-ray Disc форматында, 25 жылдығына орай шығарылды. Фильм культты жанкүйерлерге ие болып, жылдар өте келе Дисней жанкүйерлерінің сүйіктісіне айналды.

Сюжет

Бесінші авенюде бірнеше мысық дүкеннің алдындағы қорапқа тасталады. Барлығы дерлік, тек бір – қызыл түсті мысық – бағытталды. Көшеде жалғыз қалған, оны бағып алар адамды іздеп шарлаған мысық, Доджер есімді бейжай аралас кездеседі. Ол хот-дог сатушыдан тамақ ұрлауға көмектесуге келіседі. Бірақ Доджер уәдесінен бас тартып, хот-догтармен қашып кетеді. Мысық Доджерді Нью-Йорк қаласының түкпір-түкпіріне қуып жетеді. Соңында Доджер баржаға жетеді, онда мысық оның кедейлікте күресіп жатқан иттер тобымен (чихуахуа Тито, ұлы даниялық Эйнштейн, салуки Рита және бульдог Фрэнсис) хот-догтарды бөліскенін көреді. Мысық сәлсіреп баржаға құлап түседі, иттерді қорқытады. Олар ашуланса да, ешқайсысы оған зиян тигізбейді. Баржаның иесі, ұсақ-түйек ұры Фейгин, Сайкс есімді қарызкорға және қылмыскерге қарызды. Сайкс келіп, Фейгинге ультиматум қояды: үш күн ішінде ақшаны қайтар, әйтпесе зорлық-зомбылыққа ұшырайсың, тіпті өлімің де болуы мүмкін. Сайкстың екі доберманы, Роско мен Десото, Фейгиннің иттерін мазалайды және мысықты жеумен қорқытады. Бірақ мысық Десотоның мұрнын тырнап, Фейгин мен иттердің құрметін жеңіп алады. Роско олардан кек алуға тырысатынын ескертеді. Ертесі күні Фейгин ұрланған заттарын кепілге қоюға барады, ал иттер мен мысық оған көбірек ақша табуға тырысады. Театрлық әрекет арқылы жануарлар бай Фоксворт отбасына тиесілі лимузинді тоқтатады, бірақ лимузинді тонауға тырысып, сәтсіз аяқтайды. Мысықты демалыста жүрген ата-анасын сағынып, серік іздеп жүрген Дженни Фоксворт алып кетеді. Ол оны Оливер деп атайды және оған қатты байланысты болады. Оливер Дженидің үйінде жайлы жағдайға ие болады, бұл Фоксворт отбасының мақтан тұтатын, әдемі пудлі Джорджетттің наразылығын тудырады. Оның көмегімен Доджер мен иттер Оливерді Фоксворт үйінен ұрлап, қайта баржаға әкеледі. Фейгин Оливердің жаңа мойындығы мен алтын жазбасынан оның бай отбасыға бағытталғанын түсінеді және оны құн төлеу үшін ұстап тұруға шешім қабылдайды. Оның анонимді түрде жазылған қарыз талап хаты Дженниге жетеді, ол Оливерді қайтару үшін пирске аттанады. Дженни мен Джорджетт Фейгинмен кездеседі, ол кішкентай қызбен жұмыс істегенін білгенде таңғалады, өйткені оның "құн төлеу ақшасы" – шошқа жәшігі ғана. Ар-ұжданы мен Дженнидің көз жасын көрген Фейгин Оливерді ерікті түрде қайтарады. Фейгин бұл келісім туралы бұрын хабарлаған Сайкс көлеңкеден бақылап тұрып, Дженниді ұрлап, оны құн төлеу ретінде пайдалануға ниеттеніп, Фейгиннің қарызын өтелген деп жариялайды. Доджер Оливер мен басқа иттерді Сайкстан Дженниді босатуға шақырады, бірақ Сайкс және оның добермандары олар кетпекші болғанда қарсы тұрады. Фейгин мотоциклімен оларды құтқарады, содан кейін көшелерде және метро туннельдерінде қуып жетеді. Дженни скутерден Сайкстың машинасына құлайды. Оливер мен Доджер оның артынан жүгіріп, Роско мен Десотомен шайқасады. Олар машинадан құлап, метроның үшінші рельсінде тоқ соғып қаза табады. Фейгин Титоны қалдырып, Дженниді құтқарады, ал Доджер мен Оливер Сайкстың машинасынан Бруклин көпірінің жаяу жүргіншісіне лақтырылады. Сол сәтте қарсыдан келе жатқан пойыз Сайкстың машинасына шағылысып, оны өлтіреді. Тито скутермен қауіпсіз жерге жетеді, ал Дженни мен Оливер қайта табысады. Кейін Дженни туған күнін жануарлармен, Фейгинмен және отбасылық уинстонмен бірге тойлайды. Оливер Дженнимен қалуды шешеді, бірақ Доджер мен оның тобымен байланыста болатынына уәде береді.

Орындаушылар мен кейіпкерлер

Джоуи Лоуренс Оливер рөлінде: үй іздеп жүрген қызғылт сары жетім мысық. Ол Женниге қабылдануға дейін Фагиннің иттер тобына қосылады. Билли Джоэл – Доджер, харизматикалық, жайлы мінезді, терьер қаны бар аралас породалы ит. Ол "көшелік тәжірибесін" көрсетеді. Ол Фагиннің иттер тобының жетекшісі, Оливердің алғашқы танысы, сондай-ақ оның ең жақсы досы және ағасы сияқты. Чич Марин – Тито, Фагин тобындағы мексикалық акценті бар чихуахуа. Ол жылдам сөйлейді және Джорджетке тез ғашық болады (бірақ ол бастапқыда оны жек көреді). Оның толық аты – Игнасио Алонсо Хулио Федерико де Тито. Ричард Маллиган – Эйнштейн, сұр түсті дог және Фагин тобының мүшесі. Оның аты ирониялық, себебі ол өте ақылы төмен. Роско Ли Браун – Фрэнсис, Фагин тобындағы британдық акценті бар бульдог. Ол өнер мен театрды, әсіресе Шекспирді жақсы көреді. Ол сондай-ақ өзінің атын "Фрэнк" немесе "Фрэнки" деп қысқартудан жиі ашуланады (Тито осылай істейді). Шерл Ли Ральф (Рут Пойнтер, ән айтады) – Рита, салуки. "Қара қазан" (1985) фильмінен кейін Эйснер мен Катценберг аниматорларды болашақ анимациялық фильмдерге қатысты идеяларын ұсынуға шақырды, бұл "Гонг-шоу" деп аталды. Рон Клементс "Кішкентай теңіз қызы" мен "Ғарыш аралындағы қазына" фильмдерін ұсынғаннан кейін, суретші Пит Янг "Оливер Твист иттермен" деген идеяны ұсынды. Катценберг бұрын "Оливер" мюзиклінің сахналық қойылымын Paramount студиясында өндіруді жоспарлаған болатын. Фильм бастапқыда өте қараңғы және қатал болды, онда фильм Сайкстің екі доберманы Оливердің ата-анасын өлтіретін көрінестен басталады, ал оқиға Оливердің кек алуына бағытталған, 1987 жылдың 30 наурызындағы жобада көрсетілгендей. Джордж Скрибнер мен Ричард Рич жобаның режиссерлері болып тағайындалды, ал Пит Янг – сюжет жетекшісі. Алайда, Рич өндіріс басталғаннан кейін шамамен алты айдан соң Disney-ден шығарылды, Скрибнер жалғыз режиссер болып қалды. Осы бейімдеуде Скрибнер Оливерді наив мысыққа, Доджер мен оның тобын иттерге, ал Фагинді адамға айналдырды және фильмді көшедегі өмірге бейімдеуге итермеледі. Сонымен қатар, Скрибнер "Леди мен бомж" (1955) фильмінен нақты көшелердегі көріністерді түсіру әдісін алды, содан кейін оларды жерден он сегіз дюйм биіктікте орналасқан камералармен суретке түсірді. Осылайша аниматорлар фотосуреттерді үлгі ретінде пайдаланып, көріністерді иттердің көзқарасынан көрсетуге тырысты. "Оливер" жобасымен жұмыс істеу кезінде Рой Э. Дисней Фагин қалалық зоопарктан сирек кездесетін панданы ұрлап алуға тырысады деген идеяны ұсынды. Алайда, жазушылар бұл идеямен келіспеді, ал пандаға қатысты сюжет желісі Скрибнер Фагин Оливерді құн төлеп алуды ұсынғанда, ол құнды, сирек кездесетін азиялық мысық болғандықтан, ақырында тоқтатылды. Фильмнің 11 минутында "компьютерлік графика" қолданылды, мысалы, көкжиектер, таксилер, пойыздар, Фагиннің скутері және метродағы қудалау. Skidmore, Owings & Merrill компаниясы фильм үшін қайта жаңартылған Нью-Йорк қаласының аспан сызығы үшін дерекқор болды.

Кастинг

Фильмді түсірушілер Нью-Йорк тұрғындарының алуан түрлі топтарын шынайы бейнелейтін дауыстар іздеді. Жазушы Scribner Билли Джоэлді "Нью-Йорк көшелерінің өткірлігі мен мәдениеті" үшін Доджердің дауысына ұсынды. Содан кейін Джоэл оған берілген диалогтарды телефон арқылы оқып, рөлге үміткер болды. Рөлге бекітілген соң, ол бұл жұмысты Дисней фильмі болғандықтан қабылдағанын айтты: "Мен жаңа ғана қыз бала тудым. Бұл менің кішкентай қызым бірден көріп, өзін сол кейіпкермен байланыстыра алатын нәрсе жасаудың тамаша мүмкіндігі", - деді ол 1985 жылы дүниеге келген қызы Алекса туралы айта отырып.

Музыка

Oliver & Company саундтрегінде Дж. А. С. Редфордтың Кароль Чайлдс қадағалауымен жазылған инструментальдық музыка бар. Редфорд Disney музыкасының атқарушы директоры Крис Монтанмен St. Elsewhere телесериалында жұмыс істегендіктен, оны музыка жазуға шақырылды. Осы уақытта Джеффри Катценберг фильмге танымал әнші-әндер авторы шақыру туралы идеяны ұсынды, олардың әрқайсысы фильмге ән үлесін қосатын болды, соның ішінде Билли Джоэл, Барри Манилоу және Хьюи Льюис. Досы Дэвид Геффеннің ұсынысымен Катценберг "Once Upon a Time in New York City" әнінің авторы, лирик Говард Эшманды шақырды. Эшман Алан Менкенмен бірге Диснейдің келесі үш фильміне әндер жазды. Билли Джоэл Доджерге дауыс берумен қатар, кейіпкердің "Неге мен уайымдауым керек?" әнін орындады. "Неге мен уайымдауым керек?" әні сыншылардың жоғары бағасын алды және "Алтын глобус" сыйлығының "Ең үздік ән" номинациясына ие болды. Төмендегі трек-тізім 1996 жылы қайта шығарылған Oliver & Company саундтрегін көрсетеді. 1988 жылғы түпнұсқада да осы әндер болған, бірақ инструментальдық бөлімдер фильмде пайда болған ретімен әндердің арасына орналастырылған. Төмендегі нөмірлеу жүйесін пайдаланып, 1988 жылғы шығарылымдағы тректердің реті: 1, 2, 6, 7, 3, 4, 5, 8, 9, 10 және 11 болады. "Неге мен уайымдауым керек?" әнінің бүкіл актерлік құрам орындаған нұсқасы әлі CD-де жарық көрген жоқ.

Шығару

Оливер және компания Солтүстік Америкада 1988 жылдың 18 қарашасында көрсетілді – бұл күні Дисней Микки Маустың «Стимбоут Вилли» (1928) қысқаметражды фильмінің 60 жылдығын атап өтті. Бұл сонымен қатар Каценберг сұраған жаңа кесте бойынша шығарылған алғашқы фильм болды, ол Уолт Диснейдің 1940 жылдардағы анимациялық фильмдеріне арналған ниеттерін еске түсіретіндей, әр жыл сайын жаңа анимациялық Дисней фильмін шығаруды көздеді. Дегенмен, фильм жасаушылар NBC телеарнасының «Диснейдің сиқырлы әлемі» бағдарламасында бұл реализм үшін жасалғанын, өнімдерді жарнамалау үшін ақы төленбегенін және жарнамасыз Нью-Йорк қаласын көзге елестете алмайтынын мәлімдеді. Каценберг маркетингтік науқанды классикалық Диккенс романы мен поп-музыкаға бағыттауға ұсынды, ал жарнамалық өнімдерге фильмнің мотивтерімен жасалған өнімдерді өндірген және сатқан Sears, сондай-ақ Оливер мен Доджерге негізделген Рождестволық музыкалық әшекейлер мен «Бақытты тамақ» ішіндегі кейіпкерлердің кішкентай саусақ қуыршақтарын сатқан McDonald’s кірді. 1996 жылы қайта көрсетілгенде фильмге Burger King компаниясының жарнамалық науқаны қосылды. Ұлыбританияда «Оливер және компания» фильмін «Buena Vista International» емес, Warner Bros. таратты. Алайда, «Buena Vista International» фильмді үйге арналған видеода шығарды.

Үй медиасы

Бокс-офисте сәтті көрсетілгеніне қарамастан, "Оливер және компания" Дисней фильмдерінің ең көп сұранысқа ие болғандарының бірі болғанымен, алғашқы кинотеатрдағы көрсетілімінен кейін үйге арналған видеода шығарылмады. Кинотеатрларда қайта көрсетілгеннен кейін, "Оливер және компания" 1996 жылдың 25 қыркүйегінде АҚШ-та және 1997 жылы Ұлыбританияда VHS форматында және кең экранды LaserDisc форматында шектеулі уақытқа сатылды. Кейін 2002 жылдың 14 мамырында DVD форматында жарық көрді. Фильмнің 20 жылдығына арналған DVD-дискі 2009 жылдың 3 ақпанында, ал 25 жылдығына арналған Blu-ray нұсқасы 2013 жылдың 6 тамызында шығарылды. 2019 жылдың 12 қарашасында іске қосылған Disney+ платформасында фильм ағымда көруге қолжетімді болды.

Кассалық жинақ

Оливер және компания және Дон Блуттың "Уақытқа дейінгі жер" фильмдері АҚШ және Канадада бірдей күні көрсетілді; екінші фильм 7,5 миллион доллар жинап, бірінші орынға шықты, ал біріншісі төртінші орынға шығып, 4 миллион доллар жинады. Дегенмен, "Оливер және компания" АҚШ және Канадада 53 миллион доллар жинап, "Уақытқа дейінгі жер" фильмін (46 миллион доллар) озып кетті, осылайша алғашқы көрсетілімінен бастап ең көп табыс әкелген анимациялық фильм атанды. Бұл сондай-ақ, әлемдік прокатта алғашқы 100 миллион доллар жинаған анимациялық фильм болды. Оның сәттілігі сол кездегі Disney анимациясының бас директоры Питер Шнайдерді компанияның жыл сайын анимациялық фильмдер шығару жоспарларын жариялауға жетеледі. 1996 жылдың 29 наурызында Disney "All Dogs Go to Heaven 2" фильмімен тікелей бәсекелестік жағдайда фильмді қайта шығарды, ол алғашқы демалыс күндері 4,5 миллион доллар жинады. Содан кейін ол жалпы сомада 21 миллион доллар тауып, ішкі жиынтығын 74 миллион долларға, ал әлемдік жиынтығын 121 миллион доллардан астамға жеткізді.

Сыни жауап

Rotten Tomatoes сайты сыншылардың фильмге оң пікірлер бергенін, оның орташа бағасы 68% болғанын хабарлады, негізінде 46 сынға сүйенген, ал орташа бағасы 6.3/10. Консенсус былай деді: "Болжамды және көне, «Оливер және компания» Диснейдің ең жақсы туындыларының бірі емес, бірақ оның жарқын кейіпкерлер тобы жас көрермендерді аз ғана оқиға іздеуде көңіл көтеруге жеткілікті." Metacritic-те фильм 15 сыншының бағасы бойынша 100-ден 58 ұпай алды, бұл "аралас немесе орташа пікірлерді" көрсетеді. Siskel & Ebert бағдарламасында Джин Сискел фильмге жағымсыз баға берді. Сискел: "Бұл фильмді компанияның классикалық мұрасымен салыстырғанда, ол оған сай келмейді" деді, сондай-ақ "Оливердің тарихы фильмдегі негізгі оқиғадан тым алыстатылған, бұл оқиғаны күрделендіреді, Бетт Мидлер, Билли Джоэл және кішкентай балалар үшін тым есептелген" деп шағымданады. Роджер Эберт фильмді "көңіл көтеруге жарайтын, зиянсыз" деп сипаттағандықтан "шартты түрде жақсы" баға берді. Анимация тарихшысы Чарльз Соломон фильмге оң баға беріп, "ол отбасылық демалысқа арналған өте жақсы нұсқа. Мультфильмнің әрекеті жас балаларды қуантады, ал үлкендер, әдетте анимацияны «балаларға арналған нәрсе» деп есептемейді, рок-әндер мен тартымды кейіпкерлерді, әсіресе, әуесқой Титоны ұнатады" деді. The New York Times газетінен Винсент Канби фильм "арзан және екінші дәрежелі көрінеді" деп жазды. "Анимация сенбі күнгі таңертеңгі теледидардағыдан сәл жақсы, бірақ көп емес. Онда ерекше көркемдік стиль жоқ, тек алғашқы жәрдем нұсқаулығындағы қарапайым мультфильмдерге ұқсас суреттер бар." People журналы үшін Питер Траверс шолуында: "Пиноккио мен Фантазия сияқты Диснейдің жаңашылдық туындыларымен салыстыруға келмейтін фильм, «Леди мен ақсақал» және «101 далматин» фильмдерінің көңіл көтеру деңгейінде. Бірақ неге кінәлау керек? Ұсынып тұрған тартымды кейіпкерлері, шаттыққа толы әндері және жылдам анимациясымен «Оливер және компания» керемет ойын-сауыққа айналады." The Washington Post газетінің журналисі Дессон Хоу фильмнің "құйрығын сілкіп, қуатты энергиямен және бес ұсынып тұрған әнмен Диснейдің ескі сүйкімділігін қайта жаңғыртуда" деп ойлады. Сол сияқты, The Washington Post газетінің кино сыншысы Рита Кемпли әндер мен анимацияны мақтап, оны "Виктория дәуірінің классикалық туындысының қуанышпен бейімделген нұсқасы" деп атады. Common Sense Media үшін жазған Нелл Миноу фильмге 5 жұлдыздың 3-ін берді, фильмнің "Дисней классикаларымен бәсекелесе алмайтынын, бірақ әлі де қызықты" деп қорытындылады. The San Francisco Examiner газеті үшін жазған Барри Уолтерс фильмді "бүгінгі мультфильмдердің күрделілігі жоқ, өткен жылғы Дисней классикаларымен салыстыруға келмейтін, өте нашар туынды" деп бағалады. Halliwell's Film Guide «Оливер және компания» фильмін «эпизодтық фильм, сүйкімділігі аз, тек кейде әдемі анимацияның көріністерін ұсынады» деп сипаттады. 1991 жылы кинотарихшы Боб Томас сұхбаттасқан Дисней аниматорларының кейбіреулері фильмді «таяу малдар мен мысықтар туралы тағы бір әңгіме» деп теріс бағалағанын жазды.

Мұра

Диснейдің басқа анимациялық кейіпкерлері сияқты, осы фильмнің кейіпкерлері де "Мыстың үйі" телесериалында қайта-қайта камео түрінде пайда болады. "Плутон күнді құтқарады" атты эпизодта Доджер Дисней анимациялық фильмдерінің басқа иттерінен құралған "Pet Shop Dogs" музыкалық тобын жетекшілік етеді, оған Тито, Фрэнсис және ДеСото да кіреді, олар "Everybody Wants to Be a Woof" әнін орындайды ("Мысықтардың ақсүйектерінен" алынған "Everybody Wants to Be a Cat" әнінің пародисы). Басқа Walt Disney Animation Studios кейіпкерлерімен бірге фильмнің кейіпкерлері 2023 жылғы "Once Upon a Studio" қысқаметражды фильмінде де камео ретінде көрінеді.