Кіріспе

Мегасколецидтер - Мадагаскар, Австралия, Жаңа Зеландия, Азия және Солтүстік Америкада таралған қызыл құрттар тұқымдасы. Мегасколецидтер тұқымдасының барлық түрлері Clitellata класына жатады. Мегасколецидтер – ірі денелі қызыл құрттардың кең таралған тұқымдасы, олардың ұзындығы 2 метрге дейін жетеді. Мегасколецидтер түрлерінің құрлықтар арасындағы кең таралғандығы континенттердің қозғалыс теориясын қолдайды. Олардың ірілігі мегасколецидтерді басқа қызыл құрттар тұқымдасынан ерекшелейді; олар топырақ құрылымын сақтауға, аз мөлшерде көміртегіні жинауға және құрлықтағы экожүйенің тепе-теңдігін ұстауға маңызды үлес қосады. Мегасколецидтер – сақиналы құрттар (Annelida) типінің көптеген тұқымдастарының бірі. Олар құрлықта тіршілік етеді және жоғары биомассалы, ылғалды және жылы топырақтарды ұнатады. Мегасколецидтердің көптеген әртүрлі туыстары сипатталған, бірақ түрлердің жалпы саны әлі нақты емес.

Физиологиялық ерекшеліктері

Мегасколецидтердің әртүрлі түрлері әртүрлі физиологиялық ерекшеліктерге ие, бірақ түрлер арасында физиологиялық ерекшеліктердің кейбір ұқсастықтарын табуға болады. Бұл отбасы салыстырмалы түрде ірі жекелеген организмдерден тұрады. Жер құрттарының ұзындығы әртүрлі болуы мүмкін. Жер құрттары құрлықта тіршілік ететіндіктен, топырақтағы әртүрлі органикалық заттарды қоректендіреді. Бұл отбасы құрттары лигноцеллюлозаны ыдырата алады, бұл үшін олардың ас қорыту жүйесіндегі микроорганизмдердің көмегі қажет. Микроорганизмдерден басқа, амиляза, целлюлаза сияқты ас қорыту ферменттері мен ақуыздарды ішектің әртүрлі аймақтарында табуға болады. Химиялық қорыту негізінен ішек қабығында жүреді, онда протеаза белсенділігі ішектің басқа бөліктеріне қарағанда жоғары. Мегасколецидтердің көбеюі үшін ең қолайлы жағдай 25°C температура болып табылады, онда жұмыртқалар ең жылдам дамиды және ең көп кокон өндіріледі. Мегасколецидтердің еркек репродуктивті мүшелеріне ұрықтар, ұрық қуыстары, сперматотекалар, простата бездері және сперматотекалық тесіктер кіреді. Сперма ұрықтарда және ұрық қуыстарында табылады, бірақ сперматотекаларда табылмайды. Жер құрттары моноэцийлі болғандықтан, оларда еркек және әйел репродуктивті мүшелерінің екеуі де бар. Шейіну үшін екі құрт спермамен алмасады. Олар бір-бірінен көп уақыт өткен соң, жұмыртқа қабығы шығарылады. Ол құрттың айналасында сақина түзеді, содан кейін құрт сақинаны денесінен шығарып, оған өзінің жұмыртқаларын және екінші құрттың спермасын енгізеді. Содан кейін жұмыртқа қабығы жабылып, дамуға, өсуге және коконға айналуға дайын болады.

Өмір циклі

Megascolecidae тіршілік циклы сыртқы орта мен мекендеу ортасына байланысты шамамен 50–57 күнге созылады. Бірақ, алғашқы 14 күнде өсу қарқыны өте төмен; 21–28 күннен кейін өсу қарқыны артып, құрттың өмірі бойында белгілі бір үлгісіз жоғалып-төмендейді. Жалпы орташа өсу көрсеткіші құрттардың санына, қоршаған ортаның жағдайына және олардың мөлшеріне қарай 1,79 мг/күн, 1,57 мг/күн және 1,34 мг/күн құрайды. Megascolecidae түрлерінің кокондарының өндірілуі де қоршаған ортаның температурасына байланысты.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Megascolecidae түрлері Австралияда, Жаңа Зеландияда, Азияда, Солтүстік Америкада, Оңтүстік Америкада және Еуропада кездесуі мүмкін. Мегасколецидтер түрлерінің құрлықаралық таралуын континенттердің тұрақтылығы теориясы түсіндіруге болады, ол көптеген кайнозойлық таралуларды түсіндіреді; алайда, бұл теория Солтүстік Америкадағы еуропалық Мегасколецидтердің болуын түсіндірмейді. Мегасколецидтердің құрлықаралық таралуын түсіндіретін екі теория бар: құрлық көпірлері және континенттердің қозғалысы. Австралияда елдің әртүрлі аймақтарына тән көптеген түрлер бар; мысалы, Anisochaeta sebastiani. Бұл түрді Квинслендтен Тасманияға дейін табуға болады. Батыс Австралияда осы құрттардың 53 түрі белгілі; Graliophilus georgei және G. secundus – олардың бірнеше мысалы. G. zeilensis Солтүстік территорияда, атап айтқанда, Зеил тауында және Батыс Макдоннелл жотасында кездеседі. G. zeilensis таудың ең биік нүктесінде де кездеседі, мұнда аймақтың орташа жауын-шашын мөлшері жылына 250 мм құрайды. Бұл оларды Graliophilus-тың басқа түрлерінен ерекшелендіреді. Metaphire және Amynthas – Megascolecidae тұқымдасына жататын екі кең таралған туыс. Оларды Азияның әртүрлі елдерінде кездестіруге болады. Малайзияда Metaphire-дің сегіз түрі табылған: M. sedimensis, M. hijaunensis, M. songkhlaensis, M. pulauensis, M. fovella, M. balingensis және M. strellana. Бұл түрлер орташадан жоғары органикалық заттарға ие топырақта, мысалы, құнарлы топырақта жиі кездеседі. Индонезияда 9 түрлі туыс кездеседі: Amynthas, Archipheretima, Metaphire, Metapheretima, Pheretima, Pithemera, Planapheretima, Pleinogaster және Polypheretima. Pheretimoid – 65 түрден тұратын ең ірі топ. Кейбір интрагенерлік топтар құрлық Азиясына ғана тән, ал басқалары Үнді-Австралия архипелагына тән. Мегасколецидтер үшін идеалды мекендеу ортасы – органикалық заттарға бай топырақ, мысалы, құнарлы топырақ. Жер құрттары топырақтағы ластағыштарды биологиялық мониторингтеуге қабілетті. Бұл олардың топырақ профилі арқылы су ағынын және агрохимиялық заттардың өтуін жеңілдететін жер қазу әдеттеріне байланысты, сондықтан олар көміртегіні тұрақтандыруға және топырақ ластағыштарын азайтуға қабілетті. Жер құрттарының топырақ құрылымына тигізетін әсері азоттың таза минералдану деңгейіне байланысты.